आनन्दमय (Anandamaya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishआनन्दमय [ānandamaya], Blissful, full of joy, made up or consisting of happiness
सुषुप्तिस्थान एकीभूतः प्रज्ञानघन एवानन्दमयो ह्यानन्दभुक् Māṇḍ. 5. -यः The Supreme Spirit
Br. Sū.1.1.12. -या A form of Durgā. ˚कोशः the innermost wrapper or vesture of the body, causal frame enshrining the soul
see कोश.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiआनन्दमय
वि* - आनन्द+मयट्
"आनन्द से परिपूर्ण, सुख या हर्ष सहित"
आनन्दमयः
- आनन्द+मयट्
परमात्मा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआनन्दमय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮಾತ್ಮ
आनन्दमय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದ
Wordnet
Sanskrit रम्य, रमणीय, आनन्दमय, सुखद, परितोषजनक, मनोरम, मनोहर, सुभग, नन्दक, नन्दन, आनन्दन, आनन्दद, हर्षक, हर्षकर, हर्षण, प्रीतिद, मोदक, प्रमोदिन्, रमण, रामणीयक
यः आनन्दयति।
"मम यात्रा रम्या आसीत्।"
वाचस्पत्यम्
Sanskritआनन्दमय आनन्दः प्रचुरोऽस्य प्राचुर्य्ये मयट् । प्रचुरा-नन्दस्वरूपे परमात्मनि “आनन्दमयोऽभ्यासात्” शा० सू० ।यथा च आनन्दप्रचुरत्वात् तस्य आनन्दभयत्वं तथा तद्भा-ष्ये निर्ण्णीतम् यथा “तैत्तिरीयकेऽन्नमयं मनोमयंविज्ञानमयं चानुक्रम्याम्नायते “तस्माद्वा एतस्माद्विज्ञानमयादन्योऽन्तर आत्मानन्दमय” इति तत्रसंशयः किमिहानन्दमयशब्देन परएवात्मोच्यते यतप्र-कृतं “सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्मेति” किं वान्नमयादिवत् ब्र-ह्मणोऽर्थान्तरमिति । किन्तावत्प्राप्तं ब्रह्मणोऽर्थान्तरममुख्यआत्मानन्दमयः स्यात्कस्मात्? अन्नमयामुख्यात्मप्रवाहपतित-त्वात् । अथापि स्यात्सर्वान्तरत्वादानन्दम्दयोमुख्य एवात्मे-ति, न स्यात्प्रियाद्यवयवयोगाच्छारीरत्वश्रवणाच्च । मुख्थ-श्चेदात्मा स्यात् न प्रियादिसंस्पर्शः स्यात् इह तु “तस्य प्रियमेवशिर” इत्यादि श्रूयते । शारीरत्वञ्च श्रूयते । “तस्यैकएव-शारीर आत्मा यः पूर्वस्येति” । तस्य पूर्वस्य विज्ञानमय-स्यैकएव शारीर आत्मा यएष आनन्दमय इत्यर्थः । न चसशरीरस्य सतः प्रियाप्रियसंस्पर्शीवारयितुंशक्यः । तस्मात्संसार्य्येवानन्दमय आत्माइत्येवं प्राप्ते इदमुच्यते । परएवआनन्दमयो भवितुमर्हति कुतः? अभ्यासात्परस्मिन्नेवह्या-त्मन्यानन्दशब्दो बहुकृत्वोऽभ्यस्यते आनन्दमयं प्रस्तुत्य “र-सोवैस” इति तस्यैव रसत्वमुक्त्वोच्यते “रसं ह्येवायं लब्ध्वानन्दीभवति कोह्येवान्यात् कः प्राण्याद्यदेष आकाश आनन्दोनस्यादेष ह्येवानन्दायति सैषानन्दस्य मीमांसा भवति” ।“एष आनन्दमयमात्मानमुपसंक्रामति” “आनन्दं ब्रह्मणो-विद्वान् न बिभेति कुतश्चन” “आनन्दो ब्रह्मेति व्यजाना-दिति” च । श्रुत्यन्तरे च “विज्ञानमानन्दं ब्रह्मेति” ब्रह्म-ण्येवानन्दशब्दोदृष्टः । एवमानन्दशब्दस्य बहुकृत्वोब्रह्मण्मे-वाभ्यासादानन्दमय आत्मा ब्रह्मेति गम्यते । यत्तूक्तम्अन्नमयाद्यमुख्यात्मप्रवाहपतितत्वादानन्दमयस्याप्यमुख्यात्म-त्वमिति । नासौ दोषः आनन्दमयस्य सर्वान्तर-त्वात् । मुख्यमेव ह्यात्मानमुपदिदिक्षु शास्त्रं लोकबुद्धि-मनुसरदन्नमयं शरीरमनात्मानमत्यन्तभूढानामात्मत्वेनप्रसिद्धमनूद्य मूषानिषिक्तद्रुतताम्रादिप्रतिमावत् ततो-ऽन्तरमित्येवं पूर्वेण पूर्वेण समानमुत्तरमुत्तरमनात्मा-नमात्मेति ग्राहयत् प्रतिपत्तिसौकर्य्यापेक्षया सर्वान्तरंमुख्यमानन्दमयमात्मानमुपदिदेशेति श्लिष्टतरम् । यथा-ऽरुन्धतीनिदर्शने बह्वीष्वपि तारास्वमुख्यास्वरुन्धतीषु दर्शि-तासु याऽन्त्या प्रदर्श्यते सा मुख्यैवारुन्धती भवति एव-मिहाप्यानन्दमयस्य सर्वान्तरत्वाम्मुख्यमात्मत्वम् । यत्तुब्रूषे प्रियादीनां शिरस्त्वादिकल्पनानुपपन्ना मुख्यस्यात्मनइति अतीतानन्तरोपाधिजनिता सा न स्वाभाविकीत्य-दोषः । शारीरत्वमप्यानन्दमयस्यान्नमयादिशरीरपरम्परयाप्रदर्श्यमानत्वात् न पुनः साक्षादेव सशरीरत्वं संसारिवद्तस्मादानन्दमयः परएवात्मा । “विकारशब्दान्नेतिचेन्न प्राचुर्च्यात्” सू० । अत्राह नानन्दमयः परात्माभवितुमर्हति कस्मात्? विकारशब्दात् । प्रकृतिवचना-दयमन्यः शब्दो विकारवचनः समधिगत आनन्दमय इतिमयटोविकारार्थत्वात् तस्मादन्नमयादिशब्दवद्विकारविषयएवायमानन्दमयशब्द इति चेन्न प्राचुर्य्यार्थेऽपि मयटःस्मरणात् “तत्प्रतिकृतवचने मयडिति” (पा०) प्रचुरतायामपिहि मयट् स्मर्य्यते । यथान्नमयो यज्ञ इति अन्नप्रचुरउच्यते । आनन्दप्रचुरत्वञ्च ब्रह्मणः मनुष्यत्वादारभ्योत्तर-स्मिम्नुत्तरस्मिन् स्थाने शतगुण आनन्द इत्युक्त्वाब्रह्मानन्दस्य निरतिशयत्वावधारणात् तस्मात्प्राचुर्य्यार्थेमयट् । “तद्धेतुव्यपदेशाच्च” सू० । इतश्च प्राचुर्य्यार्थेमयट् यस्मादानन्दहेतुत्वं ब्रह्मणोव्यपदिशति श्रुतिः“एष ह्येवानन्दायतीति” । आनन्दयतीत्यर्थः । योह्य-न्यानानन्दयति स प्रचुरानन्द इति प्रसिद्धं भवतियथा लोके योऽन्येषां धनित्वमापादयति स प्रचुरधनइति गम्यते तद्वत् । तस्मात्प्राचुर्य्यार्थेऽपि मयटः सम्भ-वादानन्दमयः परएव आत्माः । “मान्त्रवर्णिकमेव च गीय-ते” सू० । इतश्चानन्दमयः परएवात्मा यस्मादु “ब्रह्मविदा-प्नोति परम्” इत्युपक्रम्यहि “सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म”इत्यस्मिन्मन्त्रे यद्ब्रह्मप्रकृतं सत्यज्ञानानन्तविशेषणैर्निर्धारितं, यस्मादाकाशादिक्रमेण स्थावरजङ्गमानि भूतान्यजायन्त, यच्चभूतानि सृष्ट्वा तान्यनुप्रविश्य गुहायामवस्थितं सर्वान्तरं, यस्य विज्ञानायाऽन्थोऽन्तर आत्मेति प्रक्रान्तं, तन्मान्त्रव-र्णिकमेव ब्रह्मेह गीयते “योऽन्योन्तर आत्मानन्दमय” इति ।मन्त्रब्राह्मणयोश्चैकार्थत्वं युक्तम् अविरोधात् । अन्यथा हिप्रकृतहानाप्रकृतप्रक्रिये स्यातां, न चान्नमयादिभ्यैवानन्द-मयादन्योन्तरं आत्माऽभिधीयते एतन्निष्ठैव च सैषाभार्गवी वारुणी विद्या “आनन्दो ब्रह्मेतिव्यजानादिति” ।तस्मादानन्दमयः परएवात्मा” शा० भा० ।२ आनन्दप्रचुरे सर्व्वायासशून्यसुषुप्त्यवस्थापन्ने ३ आ-नन्दमयकोषाभिमानिनि जीवे च । “काचिदन्तर्मुख्रावृत्तिरा-नन्दप्रतिविम्बभाक् । पुण्यभोगे भोगशान्तौ निद्रारूपेणजायते । कादाचित्कीत्यतीनात्मा स्यादानन्दमयोऽव्ययम् ।विम्बभूतोय आनन्द आत्मासौ सर्व्वदा स्थितः” पञ्चद०उक्तेः जीवस्य पारमार्थिकानन्दरूपपरात्मस्वरूपत्वेऽपिसुषुप्तौ तस्य स्फुरणेऽपि च स्वल्पकालिकत्वात् ब्रह्मानन्दवैलक्षण्यम् । स्त्रियां ङीप् । साच ४ दुर्गामूर्त्तिभेदे स्त्री० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.