| YouTube Channel

आध्मानं (AdhmAnaM)

 
Apte 1890
English
आध्मानं [आ-ध्मा-ल्युट्] 1 Blowing inflation
(fig.) growth, increase
Mv. 7. 14.
2 Boasting, vaunting.
3 A bellows.
4 Intumescence, swelling of the belly, body &c., dropsy.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आध्मानं,
क्ली,
 (आङ् + ध्मा + ल्युट् ।) वातव्याधि-विशेषः । तस्य रूपं ।“साटोपमत्युग्ररुजमाध्मातमुदरं भृशं ।आध्मानमिति जानीयाद्घोरं वातनिरोधजं” ॥
इति निदानं ॥
पेटफाँपा इति भाषा ।तस्य चिकित्सा यथा, --“आध्माने लङ्घनं पूर्व्वं दीपनं पाचनं ततः ।फलवर्त्तिक्रियां कुर्य्यात् वस्तिकर्म्म च शोधनं ॥
कर्षमात्रा भवेत् कृष्णा त्रिवृता स्यात् पलोन्मिता ।खण्डादपि पलं ग्राह्यं चूर्णमेकत्र कारयेत् ॥
भधुनाक्षमितं लिह्यातं चूर्णमाध्माननाशनं” ॥
नारायणचूर्णं ॥
१ ॥
“दारुहैमवतीकुष्ठशताह्वाहिङ्गुसैन्धवैः ।लिम्पेब् कोष्णैरम्लपिष्टैः शूलाध्मानयुतोदरं ॥
हैमवती वचा । दारुषट्कलेपः ॥
२ ॥
“अभयारग्वधो धात्री दन्ती तिक्ता स्नुही त्रिवृत् ।मुस्ता प्रत्येकमेतानि ग्राह्याणि पलमात्रया ॥
तानि संक्षुद्य सर्व्वाणि जलाढकयुगे पचेत् ।तत्र तोयेऽष्टमं भागं कषायमवशेषयेत् ॥
निस्त्वग्जैपालवीजानि नवानि पलमात्रया ।तनुवस्त्रधृतान्येव तस्मिन् क्वाथे शनैः पचेत् ॥
ज्वालयेदनलं मन्दं यावत् क्वाथो घनो भवेत् ।ततः खल्ले क्षिपेत् भागानष्टौ जैपालबीजतः ॥
भागांस्त्रीन् नागराद्द्वौ च मरिचात् द्वौ च पारदात् ।गन्धकात् द्वौ च तानीह यावद्यामं विमर्दयेत् ॥
रसो नाराचनामायं भक्षितो रक्तिकामितः ।जलेन शीतलेनैव रोगानेतान् विनाशयेत् ॥
आध्मानं शूलमानाहं प्रत्याध्मानं तथैव च ।उदावर्त्तं तथागुल्भमुदराणि हरत्यसौ ॥
वेगे शान्ते च भुञ्जीत शर्करासहितं दधि ।ततस्तत्सैन्धवेनापि ततो दध्योदनं मनाक्” ॥
महानाराचो रसः ॥
३ ॥
इति भावप्रकाशः ॥
(वायुना सवेदनमुदरपरिपूर्णत्वमाध्मानत्वं । इतिरुग्विनिश्चयग्रन्थव्याख्यानकृद्विजयरक्षितः ॥
)