| YouTube Channel

आधिः (AdhiH)

 
Apte
English
आधिः [ādhiḥ],
m.
 [आधीयते स्थाप्यते प्रतीकाराय मनो$नेन, आ-धा-कि
P.
 III.3.92
connected with आध्यै in some senses]
Mental pain or anguish, agony, anxiety (opp. व्याधि- which is bodily pain)
न तेषामापदः सन्ति नाधयो व्याधय- स्तथा Mb
मनोगतमाधिहेतुम्
Ś.*
 3.1
R.*
 8.27, 9.54
Bh.*
 3.15
Bv.*
 4.11
Māl.
 4
Ki.*
 1.37.
A bane, curse, misery
यान्त्येवं गृहिणीपदं युवतयो वामाः कुलस्याधयः
Ś.*
 4.18
Mv.*
 6.28.
A pledge, deposit, pawn, mortgage
Y.*
 2.23
Ms.*
 8.143
आधिश्चोपनिधिश्चोभौ न कालात्ययमर्हतः 145.
A place, residence.
Location, site.
Definition, epithet, attribute, title.
Misfortune, calamity (व्यसन).
Reflection on religion or duty (धर्मचिन्ता)
Hope, expectation.
A man solicitous for the maintenance of his family (कुटुम्बव्यापृत).
Punishment
एनमाधिं दापयिष्येद्यस्मात्तेन भयं क्वचित् Śukra. 4.641.Comp. -ज्ञ
a.
suffering pain, distressed.
crooked.-भोगः the use or enjoyment of a deposit (as of a horse, cow
&c.
 when pledged). -मन्युः (pl. ) feverish heat or burning. -स्तेनः one who uses a deposit without the owner's consent.
Apte 1890
English
आधिः [आधीयते स्थाप्यते प्रतीकाराय मनोऽनेन, आ-धाकि P. III. 3. 92
connected with आध्यै in some senses] 1 Mental pain or anguish, agony, anxiety, (opp. व्याधि which is bodily pain)
न तेषामापदः संति नाधयो व्याधयस्तथा Mb.
मनोगतमाधिहेतुं Ś. 3. 11
R. 8. 27, 9. 54
Bh. 3. 105
Bv. 4. 11
Māl. 4
Ki. 1. 37.
2 A bane, curse, misery
यांत्येवं गृहिणीपदं युवतयो वामाः कुलस्याधयः Ś. 4. 17
Mv. 6. 28.
3 A pledge, deposit, pawn, mortgage
Y. 2. 23
Ms. 8. 143.
4 A place, residence.
5 Location, site.
6 Definition, epithet.
7 Misfortune, calamity (व्यसन).
8 Reflection on religion or duty (धर्मचिंता).
9 Hope, expectation.
10 A man solicitous for the maintenance of his family (कुटुंबव्यापृत).
Comp.
ज्ञ a. {1} suffering pain, distressed. {2} crooked.
भोगः the use or enjoyment of a deposit (as of a horse, cow &c. when pledged).
मन्युः (pl.) feverish heat or burning.
स्तेनः one who uses a deposit without the owner's consent.
Apte Hindi
Hindi
आधिः
पुं*
 - आ+ धा+ कि
"मानसिक पीड़ा, वेदना, चिन्ता"
आधिः
पुं*
 - आ+ धा+ कि
"विपत्ति, अभिशाप, सन्ताप"
आधिः
पुं*
 - आ+ धा+ कि
"निक्षेप, धरोहर, गिरवी, रेहन"
आधिः
पुं*
 - आ+ धा+ कि
"स्थान, आवास"
आधिः
पुं*
 - आ+ धा+ कि
"अवस्थान, ठिकाना"
आधिः
पुं*
 - आ+ धा+ कि
परिवार के भरण-पोषण के लिए चिन्तातुर
आधिः
पुं*
 - आ+ धा+ कि
दण्ड
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आधीयतेऽनेन । आ+डुधाञ्(धारणपोषणयोः)+किः। ‘उपसर्गे धोः किः’ ३.३.९२। १.मनोरोगः। ‘यान्त्येवं गृहिणीपदं युवतयो वामाः कुलस्याधयः’ शाकु०४.१७। ‘रुजन्ति चेतः प्रसभं समाधयः’ किरा०१.३७। २.प्रत्याशा । ३.आश्रयः। ४.व्यसनम् । ५.आधानम्, बन्धकद्रव्यम् । ६.अधिष्ठानम् । ७.न्यासः। ‘आधिः पुमांश्चित्तपीडा प्रत्याशा बन्धकेषु च । व्यसने चाप्यधिष्ठानेऽपि’ मेदिनी०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 न्यासः, आधिः, बन्धकः, आधानः, आधमनम्, उपनिधिः, निक्षेपः
noun
ऋणादानसमये क्षतिपूर्त्यर्थम् न्यसितः मूल्यवान् वस्त्वादयः
"सुवर्णकारः न्यासम् गृहीत्वा ऋणम् यच्छति"
Synonyms:
 शोकः, खेदः, दुःखम्, क्लेशः, मन्युः, शोचनम्, मनस्तापः, आधिः, शुक्
noun
कष्टात्मकः मनोभावः यः प्रियव्यक्तेः निधनाद् अनन्तरम् अनुभूयते।
"रामस्य वनगमनाद् अनन्तरम् सकला अयोध्यानगरी शोकम् अन्वभवत्।"
Synonyms:
 आधारः, आधिः, आलम्बनम्, वर्त्म
noun
गृहादिनिर्माणे भूभागे भित्तिदृढार्थे विनिर्मितः भागः।
"दृढे आधारे एव दृढा अट्टालिका विनिर्मितुं शक्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आधिः,
पुं,
 (आङ् + धा + किः ।) मनःपीडा । प्र-त्याशा । बन्धकं । व्यसनं । अधिष्ठानं । इतिमेदिनी ॥
(यथा, हितोपदेशे ।“आधिव्याधिपरीताय अद्य श्वो वा विनाशिने ।कोऽहि नाम शरीराय धर्म्मापेतं समाचरेत्” ॥
तथा च वैराग्यशतके ।“आधिव्याधिशतैर्जनस्यविविधैरारोग्यमुन्मूल्यते” ॥
)