आधार (AdhAra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आधार m.
  (-रः)
	 1. Support,  prop,  stay.
	 2. Receptacle.
	 3. Comprehen-
sion,  location,  the sense of the ablative in or on. 
	 4. A dike,  a
canal.
	 5. A basin round the foot of a tree.
 E.
  आङ् and धृ to hold
or contain,  घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 आधार॑ m.
  support,  basis (l.&f. )
 receptacle,  canal
(g. ) province,  sphere (of an action).

Yates

English

 आधार (रः) 1.
m.
  Prop
 receptacle
comprehension
 a dike,  a con-
tainer of water,  &c.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 support
अवष्टम्भ 	-	 avaSTambha 	-	 m.
  	-	 support  [ computer ]
समर्थन 	-	 samarthana 	-	 n.
  	-	 support
निबन्धन 	-	 nibandhana 	-	 n.
  	-	 support
साहाय्य 	-	 sAhAyya 	-	 n.
  	-	 support  [ computer ]
समर्थनं करोति  { कृ } 	-	 samarthanaMkaroti{kR} 	-	 verb 	-	 support
भरति  { भृ } 	-	 bharati{bhR} 	-	 verb 1 	-	 maintain  [ support ]
तन्त्रविषयकसाहाय्य 	-	 tantraviSayakasAhAyya 	-	 n.
  	-	 technicalsupport  [ computer ]
तान्त्रिकसाहाय्य 	-	 tAntrikasAhAyya 	-	 n.
  	-	 technicalsupport  [ computer ]
निराधसंविधा 	-	 nirAdhasaMvidhA 	-	 f.
  	-	 decisionsupportsystem(DSS)  [ computer ]
निरालसंविधा 	-	 nirAlasaMvidhA 	-	 f.
  	-	 decisionsupportsystem(DSS)  [ computer ]
भृति 	-	  bhRti 	-	 f.
  	-	 support
उत्तब्धि 	-	  uttabdhi 	-	 f.
  	-	 support
प्रतिमित् 	-	  pratimit 	-	 f.
  	-	 support
भृत्या 	-	  bhRtyA 	-	 f.
  	-	 support
या 	-	  yA 	-	 f.
  	-	 support
सम्भृति 	-	  sambhRti 	-	 f.
  	-	 support
आस्था 	-	  AsthA 	-	 f.
  	-	 support
प्रतिष्ठा 	-	  pratiSThA 	-	 f.
  	-	 support
अवलम्ब 	-	  avalamba 	-	 m.
  	-	 support

आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 grounds
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 support
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 base
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 foundation
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 platform  [ computer ]
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  power of sustaining
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  dike
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  supporter
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  the support given
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  location
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  dam
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  subject  [ in a sentence ]
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  backing
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  aid
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  patronage
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  pond
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  prop
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  vessel
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  place
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  comprehension
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  substratum
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  basis  [ base ]
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  receptacle
आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	  reservoir
आधार-कला 	-	 AdhAra-kalA 	-	 f.
  	-	  basic art
आधार-काल 	-	 AdhAra-kAla 	-	 m.
  	-	  basic period  [ Stat. ]
आधार-रेखा 	-	 AdhAra-rekhA 	-	 f.
  	-	  base line  [ Math. ]
आधार-शिल्प 	-	 AdhAra-zilpa 	-	 n.
  	-	  basic craft
आधार-शिक्षण 	-	 AdhAra-zikSaNa 	-	 n.
  	-	  basic education
आधार-पाठशाला 	-	 AdhAra-pAThazAlA 	-	 f.
  	-	  basic school

आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 grounds
भूतल 	-	 bhUtala 	-	 m.
  	-	 groundfloor
घृष्ट 	-	  ghRSTa 	-	 adj.
  	-	 ground
अवगुण्डित 	-	  avaguNDita 	-	 adj.
  	-	 ground
उद्घृष्ट 	-	  udghRSTa 	-	 adj.
  	-	 ground
उल्लीढ 	-	  ullIDha 	-	 adj.
  	-	 ground
कोरित 	-	  korita 	-	 adj.
  	-	 ground
क्षोदित 	-	  kSodita 	-	 adj.
  	-	 ground
घर्षित 	-	  gharSita 	-	 adj.
  	-	 ground
गुण्डित 	-	  guNDita 	-	 adj.
  	-	 ground
गुण्ठित 	-	  guNThita 	-	 adj.
  	-	 ground
दलित 	-	  dalita 	-	 adj.
  	-	 ground
निघृष्ट 	-	  nighRSTa 	-	 adj.
  	-	 ground
निष्पिष्ट 	-	  niSpiSTa 	-	 adj.
  	-	 ground
परिमृदित 	-	  parimRdita 	-	 adj.
  	-	 ground
पिष्ट 	-	  piSTa 	-	 adj.
  	-	 ground
पुटित 	-	  puTita 	-	 adj.
  	-	 ground
विचूर्णित 	-	  vicUrNita 	-	 adj.
  	-	 ground
शाणित 	-	  zANita 	-	 adj.
  	-	 ground
स्थ 	-	  stha 	-	 adj.
  	-	 ground

आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 foundation
मूलवर्गा 	-	 mUlavargA 	-	 m.
  	-	 foundationclasses  [ computer ]
प्रतिष्ठिका 	-	  pratiSThikA 	-	 f.
  	-	 foundation
प्रमा 	-	  pramA 	-	 f.
  	-	 foundation
प्रतिष्ठा 	-	  pratiSThA 	-	 f.
  	-	 foundation
क्षेम 	-	  kSema 	-	 m.
  	-	 foundation
परिग्रह 	-	  parigraha 	-	 m.
  	-	 foundation
विन्यास 	-	  vinyAsa 	-	 m.
  	-	 foundation
संनिवेश 	-	  saMniveza 	-	 m.
  	-	 foundation
आलम्बन 	-	  Alambana 	-	 n.
  	-	 foundation
प्रतिष्ठान 	-	  pratiSThAna 	-	 n.
  	-	 foundation
निधान 	-	  nidhAna 	-	 n.
  	-	 foundation
धरुण 	-	  dharuNa 	-	 n.
  	-	 foundation
निबन्धन 	-	  nibandhana 	-	 n.
  	-	 foundation
मूल 	-	  mUla 	-	 n.
  	-	 foundation
मूलस्थान 	-	  mUlasthAna 	-	 n.
  	-	 foundation
वर्त्मन् 	-	  vartman 	-	 n.
  	-	 foundation
अप्रतिष्ठ 	-	  apratiSTha 	-	 adj.
  	-	  without foundation
मूलत्व 	-	  mUlatva 	-	 n.
  	-	  having a foundation
नेमि 	-	  nemi 	-	 f.
  	-	 foundation of a wall

आधार 	-	  AdhAra 	-	 m.
  	-	 backing
साहाय्य 	-	  sAhAyya 	-	 n.
  	-	 backing
सहाय - 	-	  sahAya - 	-	 backing -
सहायोद्ञ्च 	-	  sahAyodJca 	-	 m.
  	-	 backing pump

आधार 	-	  AdhAra 	-	 m.
  	-	 location
अधिकरण 	-	  adhikaraNa 	-	 n.
  	-	 location
चित्रकूटमाहात्म्य 	-	  citrakUTamAhAtmya 	-	 n.
  	-	  glory of citrakUTaH  [ Hindu religioius location ]
त्रिषन्धि 	-	  triSandhi 	-	 f.
  	-	 location where three entities join

आधार 	-	 AdhAra 	-	 m.
  	-	 grounds
श्मशानालय 	-	  zmazAnAlaya 	-	 m.
  	-	  burning-grounds
श्मशानाग्नि 	-	  zmazAnAgni 	-	 m.
  	-	  fire of a burning-grounds
श्मशानालयवासिन् 	-	  zmazAnAlayavAsin 	-	 adj.
  	-	  inhabiting burning grounds
श्मशानवर्तिन् 	-	  zmazAnavartin 	-	 adj.
  	-	  abiding in burning grounds
श्मशानिक 	-	  zmazAnika 	-	 adj.
  	-	  abiding in burning-grounds
श्मशानवेश्मन् 	-	  zmazAnavezman 	-	 m.
  	-	  inhabiting burning-grounds
श्मशानभाज् 	-	  zmazAnabhAj 	-	 m.
  	-	  inhabiting burning-grounds  [ name of ziva ]
श्मशानगोचर 	-	  zmazAnagocara 	-	 adj.
  	-	  frequenting burning-grounds
श्मशाननिलय 	-	  zmazAnanilaya 	-	 adj.
  	-	  dwelling in burning-grounds
श्मशाननिवासिन् 	-	  zmazAnanivAsin 	-	 adj.
  	-	  dwelling in burning-grounds
श्मशानवासिन् 	-	  zmazAnavAsin 	-	 adj.
  	-	  dwelling in burning-grounds
श्माशानिक 	-	  zmAzAnika 	-	 adj.
  	-	  frequenting burning-grounds
सुभगाखेटभूमि 	-	  subhagAkheTabhUmi 	-	 adj.
  	-	  having fine hunting-grounds
श्मशानपाल 	-	  zmazAnapAla 	-	 m.
  	-	  guardian of a burning-grounds
श्मशानसुमनस् 	-	  zmazAnasumanas 	-	 n.
  	-	  flower from a burning-grounds
श्मशानवाट 	-	  zmazAnavATa 	-	 m.
  	-	  enclosure of a burning-grounds
पञ्चप्रस्थ 	-	  paJcaprastha 	-	 adj.
  	-	  having 5 elevations or rising grounds
श्मशानचित् 	-	  zmazAnacit 	-	 adj.
  	-	  piled up like a pyre or a burning-grounds
श्मशानशूल 	-	  zmazAnazUla 	-	 n.
  	-	  stake used for impaling criminals in a burning-grounds
श्मशानसाधन 	-	  zmazAnasAdhana 	-	 n.
  	-	  magical rites performed in a burning-grounds to obtain control over evil spirits

आधार 	-	  AdhAra 	-	 m.
  	-	 patronage
नाथत्व 	-	  nAthatva 	-	 n.
  	-	 patronage
आश्रयाश 	-	  AzrayAza 	-	 m.
  	-	  one who by misconduct loses patronage or protection

Wilson

English

 आधार
m.
  (-रः)
1 Support,  prop,  stay.
2 Receptacle.
3 Comprehension,  location,  the sense of the ablative in or on. 
4 A dike,  a canal.
5 A basin round the foot of a tree.
E.
  आङ् and धृ to hold or contain,  घञ् aff.
  

Apte

English

आधारः [ādhārḥ],  [आ-धृ घञ्
 आध्रियन्ते$स्मिन्क्रियाः इति Kāśi.)

Support,  prop,  stay
 इत्याधारानुरोधात्त्रिपुरविजयिनः पातु वो दुःखनृत्तम् (Some annotators explain आधार as local conditions)
 Mu.*
  1.2.

(Hence) Power of sustaining,  aid,  patronage,  assistance
 त्वमेव चातकाधारः Bh.*
  2.5.

A receptacle,  reservoir
 तिष्ठन्त्याप इवाधारे Pt.*
  1.67
 चराचराणां भूतानां कुक्षिराधारतां गतः Ku.*
  6.67
 अपामिवाधारमनु- त्तरङ्गम् Ku.*
  3.48
 तोयाधारपथाश्च वल्कलशिखानिष्यन्दरेखाङ्किताः Ś.*
  1.14
 आधारः क्षमाम्भसाम् K.*
  44
 Y.*
  3.144, 165.

That which holds or contains,  a vessel,  recipient.

A part,  character (in dramas)
 भेदैः सूक्ष्मैरभिव्यक्तैः प्रत्याधारं विभज्यते Mv.*
  1.3.

A basin round the foot of a tree
 आधारबन्धप्रमुखैः प्रयत्नैः R.*
  5.6.

A dike,  dam,  embankment.

A canal.

The sense of the locative case,  location,  comprehension
 आधारो$धिकरणम्
 (आधार is of 3 kinds. औपश्लेषिक,  वैषयिक,  and अभिव्यापक see Sk. on P.
 I.4.45).

Relation. 

A ray. cf.
   आधार आलवाले$म्बुबन्धे च किरणे$पि च Nm.  Comp.
   -आधेयभावः the influence,  relation,  or action of the support or recipient upon the thing received or supported
 H.*
  3.12. -चक्रम् N.
  of a mystical circle on the posterior part of the body
 Rasikaramaṇa.  -शक्तिः f.
 

Māyā or illusion. 

the Supreme goddess.

Apte 1890

English

 आधारः [आ-धृ घञ्
 आध्रियंतेऽस्मिन्क्रियाः इति Kāśi.] 1 Support,  prop,  stay
 Mu. 1. 2. 
2 (Hence) Power of sustaining,  aid,  patronage,  assistance
 त्वमेव चातकाधारः Bh. 2. 50. 
3 A receptacle,  reservoir
 तिष्ठंत्याप इवाधारे Pt. 1. 67
 चराचराणां भूतानां कुक्षिराधारतां गतः Ku. 6. 67
 अपामिवाधारमनुत्तरंगं Ku. 3. 48
 तोयाधारपथाश्च वल्कलशिखानिष्यंदरेखांकिताः Ś. 1. 14
 आधारः क्षमांभसां K. 44
 Y. 3. 144,  165. 
4 That which holds or contains,  a vessel,  recipient. 
5 A part,  character (in dramas)
 Mv. 1. 3. 
6 A basin round the foot of a tree
 आधारबंधप्रमुखैः प्रयत्नैः R. 5. 6. 
7 A dike,  dam,  embankment. 
8 A canal. 
9 The sense of the locative case,  location,  comprehension
 आधारोऽधिकरणं
 (आधार is of {3} kinds: 
औपश्लेषिक,  वैषयिक,  and अभिव्यापक see Sk. on P. I. 4. 45). 
10 Relation. 
Comp. 
आधेयभावः the influence,  relation,  or action of the support or recipient upon the thing received or supported
 H. 3. 12. 
शक्तिः f. {1} Māyā or illusion. {2} the Supreme goddess. 

Monier Williams Cologne

English

 आ-धार a &c.
   See under आ-√ धृ.

 आ-धार॑ b अस्,  m.
  support,  prop,  stay,  substratum

 the power of sustaining,  or the support given,  aid,  patronage,  AV.
   xii,  3,  48
 MBh.
  
 Suśr.
 
 Vedāntas.
  &c.
  

 that which contains (a fluid &c.
  ),  a vessel,  receptacle,  Yājñ.
 
 Suśr.
 
 Pañcat.
  &c.
  

 a dike,  dam,  Ragh.
 

 a basin round the foot of a tree,  L.
 

 a reservoir,  pond,  L.
 

 (in phil.
  and Gr.
 ) comprehension,  location,  the sense of the locative case

 ifc.  belonging or relating to

 the subject in a sentence (of which qualities &c.
   are affirmed)

 N.
  of a lake

 of an author.

Monier Williams 1872

English

 आधार आ-धार। See under आ-धृ।

 आ-धार,  अस्,  m. support,  prop,  stay
 the power of
sustaining,  or the support given,  aid,  patronage,  as-
sistance
 that which contains
 a vessel or receptacle
a dike,  dam
 a canal
 a basin round the foot of a
tree
 comprehension,  location,  the sense of the loca-
tive case
 relation.
—आधाराधेय-भाव (°र-
आध्°),  अस्,  m. the influence or action of the support
or recipient upon the thing received or supported.

Macdonell

English

 आधार ā-dhārá,  m.
  support,  prop,  foundation
 🞄receptacle,  reservoir
 trench (round the 🞄foot of a tree)
 dyke,  dam
 location or sphere 🞄of an action (gr.): —°,  a.
  relating to
 -tā,  f.
  🞄state of a receptacle
 -adheya-bāva,  m.
  🞄relation between the receptacle and what it 🞄contains.

Benfey

English

 आधार आधार,  i. e. आ-धृ + अ,  m.
 
 1. A prop,  support,  Rām.  5,  3,  77
 Ve-
dāntas. in Chr. 202,  4.
 2. A canal,  Yājñ.
3,  144.
 3. A basin round the foot of a
tree,  Śāk. d. 14.
 4. A dike,  Ragh,  5,  6.
 -- Comp.
 
जल-,  or तोय-,  m.
  a reservoir
of water,  Yājñ. 3,  144
 Śāk. d. 14.

Apte Hindi

Hindi

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
"आश्रय,  स्तंभ,  टेक"

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
"(अतः) सँभाले रखने की शक्ति,  सहायता,  संरक्षण,  मदद"

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
"भाजन,  आशय"

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
आलवाल

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
"पुलिया,  बाँध,  पुश्ता"

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
"नहर,  "

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
"अधिकरण कारक का  भाव,  स्थान"

आधारः
पुं*
  - आ+ धृ+ घञ्
किरण

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಂಬಲ /ಒತ್ತಾಸೆ
निष्पत्तिः - > आ + धृङ् (अवस्थाने) - "घञ्" (३-३-१८)
आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಶ್ರಯ /ಅಧಿಕರಣ
निष्पत्तिः - > आ + धृङ् (अवस्थाने) - "घञ्" (वा० ३-३-१२२)
प्रयोगाः - > "अवृष्टिसंरम्भमिवाम्बुवाहमपामिवाधारमनुत्तरङ्गम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-४८
आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಿಡದ ಪಾತಿ
प्रयोगाः - > "आधारबन्धप्रमुखैः प्रयत्नैः संवर्धितानां सुतनिर्विशेषम्"
उल्लेखाः - > रघु० ५-६
आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾತ್ರೆ
आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಲುವೆ
आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರಿನ ಮಡು /ಹಳ್ಳ
आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಣೆಕಟ್ಟು
आधार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕರ್ತೃಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ಆಶ್ರಯಭೂತವಾದ ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕ

L R Vaidya

English

 ADAra {% m. %} 1. Support,  stay
aid,  patronage
a receptacle,  चराचराणां भूतानां कुक्षिराधारतां गतः K.S.vi.67
a reservoir,  अपामिवाधारमनुत्तरंगम् K.S.iii.48,  तिष्टन्त्याप इवाधारे Panch.i.
a dam or embankment
a basin round the root of a tree,  आधारबन्धप्रमुखैः प्रयत्नैः R.v.6
the meaning of the seventh case (in gram.).

Bopp

Latin

 आधार m. (r. धृ s. अ)
1) fulcrum,  fultura,  transl. praesi-
dium,  subsidium. DEV. 11. 3. HIT. 41. 7.
2) fossa aqua-
ria,  canalis. AM. (अम्भसां यत्र धारणम्).

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 आधार supposed author of the Ādhārakārikāḥ. Oxf.
238^b. 353^b.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 -ādhāra,  see śrutādhāra.

Abhyankara Grammar

English

आधार  receptacle or abode of an action
cf.अाध्रियन्ते अस्मिन् क्रियाः इत्याधारः Kāś. on P.I.4.45 also M. Bh. on III.3.121
 the Prakriyā Kaumudī mentions four kinds of ādhāras: cf. औपश्लेषिकः सामीपिको विषयो व्याप्त इत्याघारश्च- तुर्धा Prak. Kau. on II.3.36.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

bskrun shing chu
१) आधार २) आवाय (?)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आधारस्त्वम्भसां बन्धो निर्झरस्तु झरः सरिः ।
उत्सः स्रवः प्रस्रवणं जलाधारा जलाशयाः ॥ १०९६ ॥
-wordlist-
 
आधार (पुं),  निर्झर (पुं),  झर (पुं),  सरि (स्त्री),  उत्स (पुं),  स्रव (पुं),  प्रस्रवण (क्ली),  जलाधार (पुं),  जलाशय (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आधार
आधार,  तडाग
आधारश्च तडागं स्यादाली पाली च कथ्यते ।
verse 3.1.1.676
page 0077

आशय
आशय,  आधार
तेजस्यपि धाम स्यादाधारेऽप्याशयो घटा गोष्ठ्याम् ।
verse 5.1.1.798
page 0092

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आधारः,  पुं,
   (आध्रियन्ते अस्मिन् इति आधारःअध्यायन्यायेति सूत्रे अवहाराधारेत्युपसंख्या-नादधिकरणे घञ् । व्याकरणशास्त्रे अधिकरण-कारकं,  तल्लक्षणं यथा सिद्धान्तकौमुद्यां,  आधा-रोऽधिकरणं कर्तृकर्म्मद्वारा तन्निष्ठक्रियाया आ-धारः कारकमधिकरणसंज्ञः स्यात् । तच्च सामी-प्याश्लेषविषयव्याप्तिभेदाच्चतुर्विधं । तथा सिद्धान्त-कौमुद्यां,  औपश्लेषिकोवैषयिकोऽभिव्यापकश्चेत्या-धारस्त्रिधा यथा -- कटे आस्ते । स्थाल्यां पचति ।मोक्षे सर्व्वस्मिन्नात्मास्ति ।) अधिकरणं । आल-वालं । अम्बुधारणं । इति मेदिनी ॥
 क्षेत्रादि-सेकार्थं सेतुना बहुनालं जलं निरुध्य यत्र स्थाप्यतेस आधारः बद्धकन्दरादिः । बाँध इति ख्यातः ।इत्यमरटीकायां भरतः ॥
 शस्याद्यर्थं जलबन्धन-माधारः । इति वैकुण्ठः ॥
 क्षेत्रादिसेकार्थं जला-धारस्थानमाधार इति मधुः ॥
 (यथा रघुवंशे ५ । ६ ।“आधारबन्धप्रमुखैः प्रयत्नैःसंवर्द्धितानां सुतनिर्विशेषं ।क्वच्चिन्न वाष्वादिरुपप्लवो वःश्रमच्छिदामाश्रमपादपानाम्” ॥
याज्ञवल्क्यः ।“तथात्मकोऽप्यनेकस्तु जलाधारेष्विवांशुमान्” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आधार पु०
  आ + धृ--आधारे घञ् । १ अधिकरणे,  आश्रये, “अपामिवाधारमनुत्तरङ्गम्” कुमा० “चराचराणां भूतानांकुक्षिराधारतां गतः” कुमा० “वर्त्त्याधारस्नेहयोगाद्यथादीपस्य संस्थितिः” या० स्मृतिः । २ व्याकरणप्रसिद्धे औप-श्लेषिकवैषयिकाभिव्यापकाख्येऽधिकरणकारके,  शस्यस-म्पादनार्थं जलरोधनार्थे ३ बन्धने वृक्षसेकार्थं जल-धारणार्थे ४ आलबाले च । “आधारबन्धप्रमुखैरिति रघुः” ।“आधारोऽधिकारणम्” पा० अधिकरणञ्च साक्षात्परम्प-रया वा क्रियाश्रयः अधिकरणशब्दे विवृतिः तच्च त्रिवि-धम् औपश्लेषिकवैषयिकाभिव्यापकभेदात् । तत्र औप-श्लेषिक एकदेशसम्बन्धः यथा कट आस्ते । वैषयिकः मोक्षेइच्छास्ति । अभिव्यापकः तिलेषु तैलमस्ति । मुग्ध-बोधकारस्तु “सामीप्याश्लेषविषयैर्व्याप्त्याधारश्चतुर्विध इतिसामीप्यसम्बन्धेनाप्याधारतेत्याह । तच्चिन्त्यम् “गङ्गायांघोषीवसतीत्यादाविव लक्षणयैव गङ्गासमीपतीरस्योपस्थितौन तस्य विभक्त्यर्थत्वमिति” पाणिनीयाः । ५ तन्त्रोक्ते षट्-चक्रमध्ये आद्यचक्रस्याधारे “आधारे लिङ्गनाभौ तदनु चहृदये तालुमूले ललाटे” आनन्दलहरी । आधारस्य भावःतल् आधारता सम्बन्धविशेषेण पदार्थविशेषस्याधेयतासम्पा-दके धर्म्मविशेषे तथा च आधारता आधेतायाः निरु-पिका आधेयता च आधारताया इति तयोः परस्परनिरूप्यनिरूपकृभावः आधारताया अनतिरिक्तवृत्तिर्धर्म्मआधारतावच्छेदकः । एवमाधेयताया अनतिरिक्तवृत्तिर्धर्म्म आधेयतावच्छेदकः यथा संयोगेन घटाधारेभूतले भूतलत्वमाधारताच्छेदकं भूतलाधेये घटे च घटत्वमाधेयतावच्छेदकम् तयोश्चावच्छेदकत्वात् ताभ्यामाधार-ताऽऽधेयता चावच्छिद्यते यथा घटत्वावच्छिन्ना घटमिष्ठाऽऽधेयता तथा भूतलत्वावच्छिन्ना भूतलनिष्ठाऽऽधारता इतिनव्यनैयायिकानां रीतिः आधार + त्व । तदर्थे न०
  ।

Capeller

German

 आधार॑ m.
  Stütze,  Unterlage,  Grundlage, 
Behälter,  Ort
 Sphäre,  Gebiet (g.).

Burnouf

French

 आधार आधार m.
  (धृ) etai,  arc-boutant.
		 Appui,  soutien. 
		 Aide.
		 Protection.  secours.
	-- (अधस्) fosse,  canal,  aqueduc.

Stchoupak

French

 आ-धार-
 m.
  support,  base 
 soutien,  secours 
 réceptacle,  vase, 
bassin à eau au pied d'un arbre 
 digue 
 rôle (dans un drame) 
 -ता-
f.
  fait d'être un réceptacle.
°रूपा- f.
  sorte de collier.
आधाराधेय-भाव- m.
  rapport du contenant au contenu.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.