आदर्श (Adarza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आदर्श m.
  (-र्शः)
	 1. A Mirr or.
	 2. A commentary.
	 3. The original manus-
cript from which a copy is taken. 
 E.
  आङ्,  दृशि to see,  घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 आदर्श॑ m.
  looking-glass,  mirror
 reflected image
illustration,  copy,  commentary.

Yates

English

 आ-दर्श (शः) 1.
m.
  A mirror
 a ma-
nuscript
 a commentary.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	 mirror
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	 standard  [ computer ]
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	 ideal
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	 model
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	  pattern
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	  commentary
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	  ideal perfection
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	  sample
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	  template
आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	  act of perceiving by the eyes

आदर्श 	-	 Adarza 	-	 m.
  	-	 ideal
लक्ष्य 	-	  lakSya 	-	 n.
  	-	 ideal
आदर्श 	-	  Adarza 	-	 m.
  	-	 ideal perfection
प्रत्युपमान 	-	  pratyupamAna 	-	 n.
  	-	 ideal of an ideal
अनन्वय 	-	  ananvaya 	-	 m.
  	-	  comparison of an object with its own ideal
वास्तुनर 	-	  vAstunara 	-	 m.
  	-	  archetype or ideal pattern of a house personified as a deity

Wilson

English

 आदर्श
m.
  (-र्शः)
1 A mirr or.
2 A commentary.
3 The original manuscript from which a copy is taken. 
E.
  आङ्,  दृशि to see,  घञ् aff.
  

Apte

English

आदर्शः [ādarśḥ],  [आदृश्यते$त्र,  दृश् आधारे घञ्]

A mirror,  a looking-glass
 यथादर्शे तथात्मनि Kaṭh. Up.*
  6.5. यथादर्शो मलेन च Bg.*
  3.38. आत्मानमालोक्य च शोभमानमादर्शबिम्बे स्तिमि- तायताक्षी Ku.*
  7.22.

The original manuscript from which a copy is taken
 (fig. ) a pattern,  model,  type
 आदर्शः शिक्षितानाम् Mk.*
  1.48
 आदर्शः सर्वशास्त्राणाम् K.*
  5
 so गुणानाम् &c.
 

A copy of a work.

A commentary,  gloss. cf.
   आदर्शो दर्पणे दीका प्रतिपुस्तकयोरपि Medinī.

A particular boundary of a country.

N.
  of a country.

Comp.
  मण्डलः a globular mirror.

the surface of a mirror.

(लम्) a kind of snake (with globular spots).

Apte 1890

English

 आदर्शः [आदृश्यतेऽत्र,  दृश् आधारे घञ्] 1 A mirror,  a looking-glass
 आत्मानमालोक्य च शोभमानमादर्शबिंबे स्तिमितायताक्षी Ku. 7. 22. 
2 The original manuscript from which a copy is taken
 (fig.) a pattern,  model,  type
 आदर्शः शिक्षितानां Mk. 1. 48
 आदर्शः सर्वशास्त्राणां K. 5
 so गुणानां &c. 
3 A copy of a work. 
4 A commentary,  gloss. 
5 A particular boundary of a country. 
6 N. of a country. 
Comp. 
मंडलः {1} a globular mirror. {2} the surface of a mirror (
लं). {3} a kind of snake (with globular spots). 

Monier Williams Cologne

English

 आ-दर्श॑ a &c.
   See आ-√ दृश्.

 आ-दर्श॑ b अस्,  m.
  the act of perceiving by the eyes

 a looking-glass,  mirror,  ŚBr.
  
 BṛĀrUp.
   
 MBh.
  
 R.
  &c.

 ‘illustrating’,  a commentary (often =
  -दर्पण)

 ideal perfection

 a copy Comm.  on VarBṛ.
 

 N.
  of a son of the eleventh Manu,  Hariv.
 

 N.
  of a country Comm.  on Pāṇ.
 

 of a species of Soma,  L.
 

 of a mountain. 

Monier Williams 1872

English

 आदर्श आ-दर्श। See under आ-दृश्।

 आ-दर्श,  अस्,  m. a looking-glass,  a mirror
 copy
of a work
 the original manuscript from which a
copy is taken
 a commentary
 N. of a son of the
eleventh Manu
 N. of a country.
—आदर्श-मण्डल, 
having mirror-like spots
 N. of a snake.

Macdonell

English

 आदर्श ā-darśá,  m.
  seeing
 mirror
 image
 🞄copy,  -pustaka,  n.
  copy,  manuscript
 -maya,  🞄a.  being altogether mirror.

Benfey

English

 आदर्श आदर्श,  i. e. आ-दृश् + अ,  and
आदर्शक आदर्श + क,  m.
  A mirror, 
Bhag. 3,  38.

Apte Hindi

Hindi

आदर्शः
पुं*
  - आ+दृश्+घञ्
"आईना,  मुँह देखने का शीशा,  दर्पण"

आदर्शः
पुं*
  - आ+दृश्+घञ्
"मूल पांडुलिपि जिससे प्रतिलिपि तैयार की जाय,  नमूना,  प्रतिकृति,  प्रकार, "

आदर्शः
पुं*
  - आ+दृश्+घञ्
कार्य की एक प्रतिलिपि

आदर्शः
पुं*
  - आ+दृश्+घञ्
"टीका,  भाष्य"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आदर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕನ್ನಡಿ
निष्पत्तिः - > आ + दृशिर् (प्रेक्षणे) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > आदृश्यतेऽत्र रूपम्
प्रयोगाः - > "आदृश्यतादर्शतलामलेषु च्छायेव या स्वर्जलधेर्जलेषु"
उल्लेखाः - > माघ० ३=३५
आदर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಟೀಕೆ /ಟಿಪ್ಪಣಿ
व्युत्पत्तिः - > आदृश्यते सम्यक् ज्ञायते ग्रन्थार्थोऽत्र
आदर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಸ್ತಕದ ಮೂಲ ಪ್ರತಿ
आदर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾದರಿ
आदर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರತಿ
आदर्श
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇಶದ ಎಲ್ಲೆ
विस्तारः - > "आदर्शो दर्पणे टीकाप्रतिपुस्तकयोरपि" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 AdarSa {% m. %} 1. A looking-glass,  a mirror,  आत्मानमालोक्य च शोभमानमादर्शबिम्बे K.S.v.22,  R.xvii.27
 (used metaphorically also,  e.g. आदर्शो गुणानाम् Kad.)
 2. copy of a work
 3. a commentary,  gloss.

Bopp

Latin

 आदर्श m. (r. दृश् videre in form. caus. दर्शय् s. अ) specu-
lum. BH. 3. 38. (cf. आत्मदर्श).

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 आदर्श in dh. See Ācārādarśa,  Kālādarśa.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 आदर्श 4. Musterbild. Nom. abstr. °ता f. Naiṣ. 4,  56. [S I,  553,  4.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  आदर्श
adjective
 
यः उत्तमतायाः मानकः अस्ति।
 "मालवीयमहोदयः आदर्शः पुरुषः आसीत्।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उच्छीर्षकमुपाद्धानवर्हौपाले पतद्ग्रहः ॥ ६८३ ॥
प्रतिग्राहे मुकुरात्मदर्शादर्शास्तु दर्पणे ।
-wordlist-
 
उच्छीर्षक (क्ली),  उपधान (क्ली),  उपबर्ह (पुं),  पाल (पुं),  पतद्ग्रह (पुं),  प्रतिग्राह (पुं),  मुकुर (पुं),  आत्मदर्श (पुं),  आदर्श (पुं),  दर्पण (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आदर्श
आदर्श,  दर्पण,  मुकुर
कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
verse 2.1.1.555
page 0063

Vedic Reference

English

 Ā-darśa,  ‘mirror, ’ is a term found only in the Upaniṣads^1
and Āraṇyakas.^2
1) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad,  ii. 1,  9
iii. 9,  15
 Chāndogya Upaniṣad,  viii. 7.
4
 Kauṣītaki Upaniṣad,  iv. 2
 11.
2) Aitareya Āraṇyaka,  iii. 2,  4
 Sāṅkh-
āyana Āraṇyaka,  viii. 7.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आदर्शः,  पुं,
   (आङ् + दृश् + घञ् ।) दर्पणं । टीका ।प्रतिपुस्तकं । इति मेदिनी ॥
 (यथा भगवद्गीतायां ।“धूमेनाव्रियते वह्निर्यथादर्शो मलेन च ।यथोल्वनेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतं” ॥
)आदानं,  क्ली,
   (आङ्दा + ल्युट् ।) ग्रहणं । अश्वा-भरणं । इति मेदिनीहेमचन्द्रौ ॥
 रोगलक्षणं ।इति राजनिर्घण्टः । (स्वीकारः प्रतिग्रहः ।यथा कुमारंसम्भवे ५ । ११ ॥
“कुशाङ्कुरादानपरिक्षताङ्गुलिः” ॥
 मनुः,  ७ । २०४ ।“आदानमप्रियकरं दानञ्च प्रियकारकं ।अभीप्सितानामर्थानां काले युक्तं प्रशस्यते” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आदर्श पु०
  आदृश्यतेऽत्र दृश--आधारे घञ् । १ दर्पणे,  तत्र हिविम्बपदार्थस्य प्रतिविम्बपतनात्,  तत्संयोगेन नयनरश्मीनांपरावर्त्तने वा विम्बग्राहितया विम्बं दृश्यते इतितस्य तथात्वम् । “आदर्शविम्बस्तिमितायताक्षी” कुमा०नेपथ्यदर्शिनश्छाया तस्यादर्शहिरण्मये” रघुः । आदृ-श्यते सम्यग्रूपेण ज्ञायते ग्रन्थार्थोऽस्मिन् । टीकायां३ प्रतिरूपपुस्तकादौ यत्रत्यमक्षरसन्निवेश द्वष्ट्वा तदनुरूपमन्यल्लिख्यते तादृशे पुस्तके । “यथादर्शं तथा लिखितमिति भूरिप्रयोगः । आदर्शोगुणानाम् काद० । तत्रतदीयगुणान् द्वष्ट्वा परैस्तथागुणा आश्रीयन्त इति तस्यतथात्वम् ४ जनपदसोमाभेदे च । ततोभवादौ वुञ् ।आदर्शकः । जनपदावधिसूचकस्थानभवे त्रि०
  ।

Capeller

German

 आदर्श॑ m.
  Spiegel
 Abbild.

Burnouf

French

 आदर्श आदर्श m.
  (दृश्) miroir.
		 Au fig. commentaire
manuscrit original.
आदर्शयामि c. montrer dans un miroir
 simplt. montrer.
आदर्शनात् adv. (दर्शन) dans les limites de la vision, 
de la perceptibilité,  jusqu'où la vue peut porter.

Stchoupak

French

 आ-दर्श-
 m.
  fait de voir 
 miroir,  image 
 modèle 
 -क- id. 
-मय- a. consistant en un miroir.
°बिम्ब- m.
  miroir rond.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.