आत्मोत्पत्ति (Atmotpatti)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
वाचस्पत्यम्
Sanskritआत्मोत्पत्ति स्त्री आत्मन उत्पत्तिः स्वोपाध्यन्तःकरणवृत्ति-कर्म्मणाऽपूर्व्वदेहसंयोगः । स्वोपाधीभूतान्तःकरणवृत्ति-कर्म्मणाऽपूर्व्वदेहसंयोगरूपे आत्मनो जन्मनि । तदुत्पत्ति-प्रकारः मिताक्षरायां दर्शितो यथा ।“निमित्तमक्षरः कर्त्ता बोद्धा ब्रह्म गुणी वशी । अजःशरीरग्रहणात्स जात इति कीर्त्यते” “आत्मनःसकलजगत्प्रप-ञ्चाविर्भावेऽविद्यासमावेशवशात्समवाय्यसमवायिनिमित्तमि-त्येवं स्वयमेव त्रिविघमपि कारणम् । न पुनःकार्य्यकोटि-निविष्टः यस्मादक्षरोऽविनश्वरः । ननु सत्त्वादिगुणविकारस्यसुखदुःखमोहात्मकस्य कार्य्यभूते जगत्प्रपञ्चे दर्शनाद्गुण-वत्याः प्रकृतेरेव जगत्कर्त्तृतोचिता न पुनर्निर्गुणस्य ब्रह्म-णः । मैवं मंस्थाः । आत्मैव कर्त्ता । यस्मादसौ जीवोपभोग्यसुखदुःखहेतुपुण्यापुण्यादेर्बोद्धा नह्यचेतनायाः प्रकृतेर्ना-मरूपव्याकृतविचित्रभोक्तृवर्गभोगानुकूलभोग्यभोगायतनादियोगिजगत्प्रपञ्चना घटते । तस्मादात्मैव कर्त्ता । तथा सएव ब्रह्म वृंहकोविस्तारकः । नचासौ निर्गुणः, यतः तस्यत्रिगुणा शक्तिरविद्या प्रकृतिप्रधानाद्यपरपर्याया विद्यते ।अतः स्वतोनिर्गुणत्वेऽपि शक्तिमुखेन सत्त्वादिगुणयोगी कय्य-ते । नचैतावता प्रकृतेः कारणता यस्मादात्मैव वशी स्वतन्त्रोन प्रकृतिर्नाम खतन्त्रन्तत्त्वान्तरन्तादृग्विधत्ते प्रमाणाभावा-त् । न च वचनीयं शक्तिरूपापि सैव कर्तृभूतेति । यतःशक्तिमत्कारकं न शक्तिस्तस्मादात्मैव जगतस्त्रिविधमपिकारणम् । तथा अजौत्पत्तिरहितः । अतस्तस्य यद्यपिसाक्षाज्जननं नोपपद्यते । तथापि शरीरग्रहणमात्रेण जातइत्युच्यते । अवस्थान्तरयोगितयोत्पत्तिर्गुहस्थोजात इतिवत्” मिता० देहोत्पत्तिप्रकारःकायशब्दे वक्ष्यते ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.