| YouTube Channel

आत्मनेपदिन् (Atmanepadin)

 
Spoken Sanskrit
English
आत्मनेपदिन् Atmanepadin
adj.
 taking the terminations of the middle voice
Monier Williams Cologne
English
आत्मने—पदिन्
mfn.
 taking the terminations of the middle voice,
Pāṇ.
 Comm.
Monier Williams 1872
English
आत्मनेपदिन्, ई, इनी, इ, taking the terminations
of the middle voice, inflected in this voice.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
आत्मनेपदिन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆತ್ಮನೇಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಯಾದ ಧಾತು
निष्पत्तिः - > "इनिः" (५-२-११५)
व्युत्पत्तिः - > आत्मने पदमस्त्यस्य
L R Vaidya
English
Atmanepadin {% m. %} a root conjugated in the Atmanepada.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
आत्मनेपदिन्
पु०
 आत्मनेपदं विहितत्वेनास्त्यस्य इनि ।पाणिन्युक्ते धातुभेदे ते च गणपाठे अनुदात्तेतोहलन्ताःस्वरान्तङितश्च प ठिता धातवः । एवमन्येऽपि धातवः स्वरितेतोञितश्च कर्त्रभिप्राये क्रियाफले एव तथा अर्थविशेषेउपसर्ग विशेषयोगेन कर्त्तरिवाच्ये चात्मनेपदिनोऽपि भवन्तिते च पाणिन्यनुशिष्टाः संक्षिप्य आशुबोघेऽस्माभिर्दर्शिताःयथा । “विपराभ्यां परस्मात्तुजयतेरात्मनेपदम् । परिव्य-वेभ्यः क्रीणातेस्तङ् स्यात् कर्त्तरि नेर्विशः । आङो दोऽमु-खविस्तारे शपथे शपतेर्भवेत् । पर्य्यन्ववाङः क्रीडः स्याद-कूजार्थात्तु तङ् मतः । आङो नौतेः पृच्छतेश्च क्षमा-यामागमेर्भवेत् । नाथतेराशिषि भवेत् जिज्ञासायान्तुशिक्षतेः । हर्षात् भक्षान्नवासाय लेखनार्थात् किरस्तुतङ् । उपात् कर्त्तरि सुट् तस्य चतुष्पादेऽथ पक्षिणि ।प्रतिज्ञायां, निर्णयार्थमाश्रये, ऽभीष्टबोधने । वर्त्तमानात्ति-ष्टतेस्तङ् तथा कर्मविवर्ज्जितात् । देवपूजासंगमयोर्मैत्र्यांमार्गगतो तथा । उपात्तङ् तिष्ठतेश्चैव मन्त्रसाधनकाच्चतङ् । तथा संप्रपरिभ्यःस्थ उदश्चानूर्द्धकर्म्मणि । स्वाङ्गक-र्माकर्म्मकात् तङुद्विभ्यां तपतेर्भवेत् । हनो यमस्तथाभूता-दाङः कर्त्तरि तङ् भवेत् । समः कर्म्माविवक्षायां गम्यर्त्तिश्रुदृशो भवेत् । उपसर्गादस्यतेस्तङूहतेश्च विभा-षया । निसंव्युपेभ्यो ह्वयतेः स्पर्द्धायामाङ एव तङ् ।सूचने, भर्त्सने, दुष्टे--सहसैव प्रवर्त्तन । सतो गुणान्तरा-धाने, सेवायां विनियोजने । कथने च कृञस्तङ् स्या-दधेस्तु सहने तथा । वेः शब्दकर्मणस्तस्मात् कर्मणा र-हिताच्च तङ् । शास्त्रार्थवेदनेनैव सम्माने तत्त्वनिश्चये ।उत्क्षेपणे प्रार्थने च ऋणनिर्यातने तथा । अन्तिकप्रापणेभृत्यां व्यये चापनये तथा । अमूर्त्ते कर्त्तृगे कर्मण्येषु तङ्नयतेर्भवेत् । उत्साहे चाप्रहितौ वृद्धौ च क्रमतेस्तु तङ् ।परोपाभ्याञ्चेतरार्थे तङाङोज्योतिरुद्गमे । प्रोपाभ्यां तङ्समारम्भे वेः पादचलनार्थकात् । विभाषया क्रमेस्तङ्स्यादुपसर्गविवर्ज्जितात् । निह्नवे ज्ञोऽकर्मकाच्च संप्रति-भ्यामचिन्तने । यत्ने च ज्ञानपूर्व्वोक्तौ विमतावुपसान्त्वने ।प्रार्थने च वदेर्व्यक्ते संभूयोच्चारणे तु तङ् । अनोरकर्मकाद्व्यक्ते सहोक्ते विमते तु वा । अवाद्गिरः कर्त्तरि तङ्प्रतिज्ञायां समस्तथा । उदश्चरः कर्म्मयुक्तात् समोयुक्तात्तृतीयया । तृतीया चेच्चतुर्थ्यर्थे दाणः संपूर्व्वकात्तु तङ् ।ज्ञाश्रुस्मृपश्यतेश्च स्यात् सनन्तात्कर्त्तरीष्यते । अनोर्जिज्ञास-तेर्नैव प्रयाङ्भ्याञ्च तथा श्रुवः । स्वराद्यन्तोपसर्गात्तङ् युजे र्नयज्ञपावके । अपालने भुजेस्तङ् स्यात् क्ष्णुवः संपूर्व्व-कात्तु तङ् । अस्मृत्यर्थस्य धातोर्यत् कर्म्माण्यन्तस्य चेद्भवेत् ।ण्यन्तस्य कर्त्ता स, तदा तस्मात् ण्यन्तात् भवेत्तु तङ् ।णिजन्ताच्च गृधेर्वञ्चेः प्रतारार्थे तु तङ् भवेत् । कविकल्प-द्रुमग्रन्थे ञित्त्वेन पठितास्तु ये । णिजन्ताश्चोभयपदा-स्तेभ्यस्तङ कर्तृगे फले । अपाद्वदोयमोऽग्रन्थे समु-दाङ्भ्यस्तथैव तङ् । उपसर्गादृते ज्ञश्च तथा तङ् कर्त्तृगेफले । समीपस्थपदेनैव कर्त्तृगस्य फलस्य चेत् । द्योतनंस्यात्तदातत्र तङ् कर्त्तरि विभाषया” उदाहरणं तत्रैवदृश्यम् । “परस्मैपदमिच्छन्ति आत्मनेपदिनः क्वचित्”व्या० कारिका ।