आततायिन् (AtatAyin)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishआततायिन् - AtatAyin - - having one's bow drawn
आततायिन् - AtatAyin - - one whose bow is drawn to take another's life
आततायिन् - AtatAyin - - endeavouring to kill some one
आततायिन् - AtatAyin - - a murderer
आततायिन् - AtatAyin - - warrior
Wilson
EnglishApte
Englishआततायिन् [ātatāyin], or s. [आततेन विस्तीर्णेन शस्त्रादिना अयितुं शीलमस्य Tv.]
'One whose bow is stretched to take another's life', endeavouring to kill some one
a desperado
गुरुं वा बालवृद्धौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् । आततायिन- मायान्तं हन्यादेवाविचारयन् ॥ 8.35-51
* 3.36.1, 1.36.
Anyone who commits a heinous crime
such as a thief, ravisher, murderer, incendiary, a felon
अग्निदो गरदश्चैव शस्त्रोन्मत्तो धनापहः । क्षेत्रदारहरश्चै- तान् षड् विद्यादाततायिनः ॥ Śukra. ˚-ता -त्वम् murdering, stealing, destroying
Apte 1890
Englishआततायिन् a. or s. [आततेन विस्तीर्णेन शस्त्रादिना अयितुं शीलमस्य Tv.] 1 ‘One whose bow is stretched to take another's life’, endeavouring to kill some one
a desperado
गुरुं वा बालवध्वौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतं । आततायिनमायांतं हन्यादेवाविचारयन् ॥ Ms. 8. 350-1
Bg. 1. 36.
2 Any one who commits a heinous crime, such as a thief, ravisher, murderer, incendiary, a felon &c
अग्निदो गरदश्चैव शस्त्रोन्मत्तो धनापहः । क्षेत्रदारहरश्चैतान् षड् विद्यादाततायिनः ॥ Śukra. °ता,
त्वं murdering, stealing, destroying &c.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiआततायिन्
वि*या संज्ञा - आततेन विस्तीर्णेन शस्त्रादिना अयितुं शीलमस्य- तारा*
"किसी का वध करने के लिए प्रयत्नशील, साहसी"
आततायिन्
वि*या संज्ञा - आततेन विस्तीर्णेन शस्त्रादिना अयितुं शीलमस्य- तारा*
"जघन्य पाप करने वाला जैसे की चोर, अपहरणकर्ता, हत्यारा, आग लगाने वाला महापातकी आदि"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआततायिन्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೊಲ್ಲುವ ಪ್ರಯತ್ನವುಳ್ಳವನು
निष्पत्तिः - > "णिनिः" (३-२-७८)
व्युत्पत्तिः - > आततेन विस्तीर्णेन शस्त्रादिना अयितुं शीलमस्य
प्रयोगाः - > "अर्चनीयचरणाम्बुजे भवत्याततायिपदवीमुपेयुषाम्"
उल्लेखाः - > याद० १७-११५
L R Vaidya
EnglishAtatAyin {% a. (f. नी) %} 1. Endeavouring to kill some one, नाततायिवधे हन्ता किल्विषं प्राप्नुयात् क्वचित् Bṛihaspati., गुरुं वा बालवध्वौ वा ब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् । आततायिनमायान्तं हन्यादेवाविचारयन् M.viii.350
2. a felon, a thief, a murderer, a ravisher, an incendiary &c. (i.e. one who commits a heinous crime), वसिष्ठ says- अग्निदो गरदश्चैव शस्त्रपाणिर्धनापहः । क्षेत्रदारापहारी च षडेते आततायिनः.
Bopp
LatinSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanWordnet
Sanskrit अत्याचारिन्, अनाचारिन्, आततायिन्
यः अत्याचारान् करोति।
"कंसः अत्याचारी शासकः आसीत्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritस्युः कर्तने कल्पनवर्धने च च्छेदश्च घातोद्यत आततायी ॥ ३७२ ॥
कर्तन (क्ली), कल्पन (क्ली), वर्धन (क्ली), छेद (पुं), घातोद्यत (पुं), आततायिन् (पुं)
वाचस्पत्यम्
Sanskritआततायिन् आततेन विस्तीर्णेन शस्त्रादिना अयितुशीलमस्य अय--णिनि । बधोद्यते । विषयभेदेन आततायिबधे दोषादोषौ” प्रा० वि० उक्तौ यथा वृह० “नाततायिवधेहन्ता किल्विषं प्राप्नुयात् क्वचित् । विनाशार्थिनमायान्तं घात-यन्नापराध्नुयात्” । किल्विषाभावःप्रायश्चित्तनिषेधार्थः अप-राधा भावोदण्डनिषेधार्थः । यतः “सर्वत आत्मानं गोपा-यातेति” श्रुतिमूलमिदम् अतः पलायनादिनापि रक्षणाभावे इदं बोद्धव्यम् । कात्यायनः । “आततायिनमायान्तमपि वेदान्तगं रणे । जिघांसन्तं जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महाभवेत्” जिघांसी सन् इयाद्गच्छेदित्यर्थः । देवलः । “उद्यम्यशस्त्रमायान्तं भ्रूणमप्याततायिनम् । निहत्य भ्रूणहान स्यादहत्वा भ्रूणहा भवेत्” । भ्रूणोब्राह्मणविषेषः । दोष-दर्शनं नियमार्थम् । मनुविष्णू । “गुरुं वा बालवृद्धौ वाब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् । आततायिनमायान्तं हन्यादेवावि-चारयन्” एवकारोनियमार्थः । तथा “नाततायिबधे दोषोहन्तुर्भवति कश्चन । प्रकाशं वाऽप्रकाशं वा मन्युस्तन्मन्युमृ-च्छति” । यस्माद्धन्तृमन्युर्हन्यमानमन्यु नाशयति न पुनःपुरुषोहन्ति हन्यते वेति हननविधेरपवादः । आततायिन-माह वशिष्ठः । “अग्निदोगरदश्चैव शस्त्रपाणिर्धनापहः ।क्षेत्रदारापहारी च षडेते आततायिनः” । विष्णु-कात्यायनौ । उद्यतासिविषाग्निञ्च शापोद्यतकरन्तथा ।आथर्व्वणेन हन्तारं पिशुनञ्चैव राजसु । भार्य्यातिक्रमि-णञ्चैव विद्यात्सप्ताततायिनः । यशोवित्तहरानन्याना-हुर्द्धर्म्मार्थहारकान्” । विशेषमाह कात्यायनः । “अना-क्षारितपूर्व्वोयस्त्वपराधे प्रवर्त्तते । प्राणद्रव्यापहारे च प्र-वृत्तस्याततायिता” । अनाक्षारितोऽनपकृतः । तेन पूर्व्वकृ-तापकारस्य मारणोद्यतस्य नाततायिता । तेन प्रत्युपका-रकवधे दोषएव । ननु आततायिनोरपि गोब्राह्मणयोर्हन-ने दोषमाह सुमन्तुः । “नाततायिबधे दोषोऽन्यत्र गोब्रा-ह्मणात् यदा हन्यात् प्रायश्चित्तं कुर्य्यात्” । तथा भविष्ये ।“घातकानपि गोविपान्न हन्याद्वै कदाचनेति” । अतःपू-र्व्ववचनविरोधः । सत्यम् । अत्र व्यवस्थामाह कात्यायनः ।“आततायिनि चोत्कृष्टे तपःस्वाध्यायजन्मतः । बधस्तत्रतु नैव स्यात् पापे हीने बधोमतः” । जन्मपदेन जातिःकुलञ्चोच्यते । तेन हन्त्रपेक्षया तपोविद्याजातिकुलैरुत्कृष्टोनायतायी बध्यस्तदन्योबध्यएव । अतएव भगवद्गीतायामाह । “पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिन” इति ।एतान् भीष्मादीन् अत्यन्तोत्कृष्टगुणानित्यर्थः । एवंभूता-ततायिनश्चाहनने फलमप्याह वृहस्पतिः । “आतता-यिनमुत्कृष्टं वृत्तस्वाध्यायसंयुतम् । योन हन्याद्बधप्राप्तं-सोऽश्वमेधफलं लभेत्” । यद्यपि “गुरुम्बहुश्रुतं हन्यादिति” ।श्रूयते । तथापि गुरोः सकाशात् कुलविद्यातपोभिः शिष्य-स्याप्युत्कर्षसम्भवः । एवं बहुश्रुतादावपि । एवमधमवर्ण-स्योत्तमवर्ण्णो न बध्यः । पूर्व्वकृतापकारविषयं वा सुमन्तुवच-नम् । गौरातताय्यपि न बध्यः । “नखिनां शृङ्गिणाञ्चैवदंष्ट्रिणाञ्चाततायिनाम् । हस्त्यश्वानान्तथान्येषां बधे हन्ता नदोषभागिति” कात्यायनवचनं गोव्यतिरिक्तशृङ्गिविषयम् ।विशेषमाह कात्यायनः । उद्यतानान्तु पापानां हन्तुर्दोषोन विद्यते । निवृत्तस्तु यदारम्भाद्ग्रहणं न बधःस्मृतः”इत्यन्तेन । तत्रत्यम्रूणशब्दार्थमाह देबलः “अनूचानो गुणो-पेतो यज्ञस्वाध्याययन्त्रितः । भ्रूण इत्युच्यते शिष्टैः शेषभोजीजितेन्द्रियः” । मिताक्षरायामपि “गुरुं वा बालवृद्धौ वाब्राह्मणं वा बहुश्रुतम् । आततायिनमायान्तं हन्या-देवाविचारयन् । नाततायिबधे दोषो हन्तुर्भवति कश्चन ।प्रच्छन्नं वा प्रकाशं वा मन्युस्तन्मन्युमृच्छति” । तथा“आततायिनमायान्तमपि वेदान्तगं रणे । जिघांसन्त-ञ्जिघांसीयान्न तेन ब्रह्महा भवेत्” इत्याद्यर्थशास्त्रम् ।“इयं विशुद्धिरुदिता प्रमाप्याकामतोद्विजम् । कामतोब्राह्मणबधेनिष्कृतिर्न विधीयत” इत्यादि धर्म्मशास्त्रमनयो-र्विरोधे धर्मशास्त्रं बलवदिति युक्तम् । अनयोरेकविषयत्वा-सम्भवेन विरोधाभावान्न बलावलचिन्ता अवतरति । तथाहि “शस्त्रंद्विजातिभिर्ग्राह्यन्धर्मोयत्रोपरुध्यते” इत्युपक्रम्य“आत्मनश्च परित्राणेदक्षिणानाञ्च सङ्गरे । स्त्रीविप्राभ्युप-पत्तौ च धर्मेण घ्नन्न दुष्पती” त्यात्मरक्षणे दक्षिणादीनां यज्ञो-पकरणानां च रक्षणे युद्धे च स्त्रीब्राह्मणहिंसायाञ्च आत-तायिनमकूटशस्त्रेण घ्नन् न दण्डभागित्युक्त्वा तस्यार्थवादार्थमिदमुच्यते । “गुरुं वा बालवृद्धौ वेत्यादि” । गुर्वादी-नत्यन्ताबध्यानप्याततायिनोहन्यात् किमुतान्यानिति । वा-शब्दश्रवणादपि वेदान्तगमित्यत्राप्यपिशब्दस्य श्रवणान्न गुर्वा-दीनां बध्यत्वप्रतीतिः “नाततायिबधे दोषोऽन्यत्र गोब्राह्मणब-धादिति” सुमन्तुवचनात् । “आचार्य्यं च प्रवक्तारम् पितर-म्मातरं गुरुम् । न हिंस्याद्ब्राह्मणान् गाश्च सर्वांश्चैव तपस्विन”इति मनुवचनाच्च । आचार्य्यादीनामाततायिनां हिंसा-प्रतिषेधेनेदं वचनमर्थबन्नान्यथा हिंसामात्रप्रतिषेधस्यसामान्यशास्त्रेणैव सिद्धत्वात् । “नाततायिबधे दोषोहन्तु-र्भवति कश्चन” इत्यतदपि ब्राह्मणादिव्यतिरिक्तविषयमेव । यतः“अग्निदोगरदश्चैव शस्त्रपाणिर्द्धनापहः । क्षेत्रदारहरश्चैवषडेते आततायिनः” तथा “उद्यतासिविषाग्निश्च शापो-द्यतकरस्तथा । आथर्वणेन हन्ता च पिशुनश्चापि राजनि ।भार्य्यातिक्रमकारी च रन्ध्रान्वेषणतत्परः । एवमाद्यान् वि-जानीयात्सर्बानेवाततायिन” इति--सामान्येनाततायिनो-दर्शिताः । अतश्च ब्राह्मणादय आततायिन आत्मादित्रा-णार्थं हिंसानभिसन्धिना निवार्यमाणाः प्रमादाद्यदि विप-द्येरंस्तत्र लघु प्रायश्चित्तं राजदण्डाभावश्चेति” । ब्राह्मणा-द्यातताधिबधे दोष उक्तः । अतएव भीष्मादीनामा-ततायिनामपि हननेन “अश्वमेधेन शुध्यन्ति महापातकिन-स्त्विमे” इति भारते युधिष्ठिरादीनां महातकित्वमुक्तम् ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.