| YouTube Channel

आतङ्कः (AtaGkaH)

 
Apte
English
आतङ्कः [ātaṅkḥ], [आ-तञ्च्-घञ्-कुत्वम्]
Disease, sickness of the body
दीर्घतीव्रामयग्रस्तं ब्राह्मणं गामथापि वा । दृष्ट्वा पथि निरातङ्कं कृत्वा वा ब्रह्महा शुचिः ॥
Y.*
 3.245.
Fever.
Pain, affliction (of the mind), disquietude
anguish, agony
किन्निमित्तोयमातङ्कः
आतङ्कस्फूरितकठोरगर्भगुर्वीम्
U.*
 1.49
Ś.*
 3
V.*
 3.
Doubt, uncertainty.
Fear, apprehension
पुरुषायुषजीविन्यो निरातङ्का निरीतयः
R.*
 1.63
fright, terror
दत्तातङ्को$ङ्गनानाम्
Ratn.*
 2.2.
The sound of a drum or tabor. -कम् The constellation भरणी
Gīrvāṇa.
Apte Hindi
Hindi
आतङ्कः
पुं*
 - "आ+तङ्क+घञ्, कुत्वम्"
"रोग, शरीर की बीमारी"
आतङ्कः
पुं*
 - "आ+तङ्क+घञ्, कुत्वम्"
"पीड़ा, आधि, व्यथा, वेदना"
आतङ्कः
पुं*
 - "आ+तङ्क+घञ्, कुत्वम्"
"भीति, त्रास"
आतङ्कः
पुं*
 - "आ+तङ्क+घञ्, कुत्वम्"
ढोल या तबले की आवाज
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आ+तकि(कृच्छ्रजीवने)+घञ् । ‘हलश्च’ ३.३.१२१। १.रोगः, व्याधिः। ‘दीर्घतीव्रा मथग्रस्तप् ब्राह्मणं गामयापिवा । ‘दृष्ट्वापथि निरातङ्कम् कृत्वातु ब्रह्महा शुचिः’ याज्ञः३.१.२४५। २.तापः, ज्वरः। ‘आतङ्कश्रमसाहवसव्यतिकरोत्कम्पः कथं सह्याताम्’ म०वी०२.२१। ३.संशयः, सन्देहः। ४.भयम् । ‘पुरुषायुषजीविन्यो निरातङ्का निरीतयः’ रघुः१.१६। ५.मुरजध्वनिः मृदङ्गध्वनिः। ‘आतङ्को रोगसन्तापशङ्कासु मुरजध्वनिः’ मेदिनी०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आतङ्कः
noun
वाद्यस्य ध्वनिविशेषः।
"आतङ्कस्य ध्वनिना वादकः प्राकम्पत।"
Synonyms:
 आतङ्कः
noun
अत्याचारादीभिः मनसि जातम् भयम्।
"काश्मीरप्रदेशः उग्रवादीनाम् आतङ्केन व्याप्तः अस्ति।"
Synonyms:
 व्याधिः, गदः, आमयः, अपाटवः, आमः, आतङ्कः, भयः, उपघातः, भङ्गः, अर्तिः, रुक्, रुजा, उपतापः
noun
शरीरादिषु आगतः दोषः।
"शरीरं व्याधीनां गृहम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आतङ्कः,
पुं,
 (आङ् + तकि + घञ् ।) रोगः ।(यथा, याज्ञवल्क्यः, --“दृष्ट्वा पथि निरातङ्कं कृत्वा वा ब्रह्महा शुचिः” ॥
)सन्तापः । शङ्का । (यथा, महावीरचरिते, --“आतङ्कश्रमसाहसव्यतिकरोत्कम्पःक्षणंसह्यतां” ।)मुरजध्वनिः । इति मेदिनीकरहेमचन्द्रौ ॥
ज्वरः ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(“नानातन्त्रविहीनानां भिषजामल्पमेधसां ।सुस्वं विज्ञातुमातङ्कमयमेव भविष्यति” ॥
इति माधवकरः ॥
रोगार्थे उदाहरणं यथा सुश्रुते ।“प्रश्नेन च विजानीयात् देशं कालं जातिं सात्म्य-मातङ्कसमुत्पत्तिं वेदनासमुच्छ्रायं बलमित्यादि” ॥
ज्वरार्थे पर्य्यायानाह ।“ज्वरो विकारो रोगश्च व्याधिरातङ्क एव च ।एकार्थनामपर्य्यायैर्विविधैरभिधीयते” ॥
इति चरकः ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“तन्चू सङ्कोचने”@} 2 ‘तञ्जू--’ इति क्षीरस्वामिसम्मतः पाठः।
जकारान्तमध्ये पाठात् एवमेव न्याय्यम्, इति तदाशयः।
तञ्चकः-ञ्चिका, तञ्चकः-ञ्चिका, 3 तितञ्चिषकः-षिका-तितङ्क्षकः-क्षिका, 4 तातचकः-चिका
5 तञ्चिता-तङ्क्ता-त्री, तञ्चयिता-त्री, तितञ्चिषिता-तितङ्क्षिता-त्री, तातचिता-त्री
6 7 तञ्चन्-ती, तञ्चयन्-न्ती, तितञ्चिषन्-तितङ्क्षन्-न्ती
-- तञ्चिष्यन्-तङ्क्ष्यन्-न्ती-ती, तञ्चयिष्यन्-न्ती-ती, तितञ्चिषिष्यन्, तितङ्क्षिष्यन्-न्ती-ती
-- -- तञ्चयमानः, तञ्चयिष्यमाणः, -- तातच्यमानः, तातचिष्यमाणः
8 संतक्-संतग्-सन्तचौ-सन्तचः
-- -- 9 तक्तम्- 10 क्तः-क्तवान्, तञ्चितः, तितञ्चिषितः-तितङ्क्षितः, तातचितः-तवान्
तञ्चः, तञ्चः, तितञ्चिषुः-तितङ्क्षुः, 11 तातञ्चः
तञ्चितव्यम्-तङ्क्तव्यम्, तञ्चयितव्यम्, तितञ्चिषितव्यम्-तितङ्क्षितव्यम्, तातचितव्यम्
तञ्चनीयम्, तञ्चनीयम्, तितञ्चिषणीयम्-तितङ्क्षणीयम्, तातचनीयम्
12 तङ्क्यम्, तञ्च्यम्, तितञ्चिष्यम्-तितङ्क्ष्यम्, तातच्यम्
ईषत्तञ्चः-दुस्तञ्चः-सुतञ्चः
-- -- -- तच्यमानः, तञ्च्यमानः, तितञ्चिष्यमाणः-तितङ्क्ष्यमाणः, तातच्यमानः
आतङ्कः, तञ्चः, तितञ्चिषः-तितङ्क्षः, तातचः
तञ्चितुम्-तङ्क्तुम्, तञ्चयितुम्, तितञ्चिषितुम्-तितङ्क्षितुम्, तातचितुम्
तञ्चा, तञ्चना, तितञ्चिषा-तितङ्क्षा, तातचा
तञ्चनम्, तञ्चनम्, तितञ्चिषणम्-तितङ्क्षणम्, तातचनम्
13 तञ्चित्वा-तक्त्वा, तञ्चयित्वा, तितञ्चिषित्वा-तितङ्क्षित्वा, तातचित्वा
प्रतच्य, प्रतञ्च्य, प्रतितञ्चिष्य-प्रतितङ्क्ष्य, प्रतातच्य
14 तञ्चम् २, तञ्चित्वा-तक्त्वा २, तञ्चम् २, तञ्चयित्वा २, तितञ्चिषम् २-तितङ्क्षम् २, तितञ्चिषित्वा २-तितङ्क्षित्वा २, तातचम् २
तातचित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७०२)
02
=>
 (७-रुधादिः-१४५९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[४। ऊदित्त्वात् ‘स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा (७-२-४४) इति सूत्रेणास्य धातोर्वला- द्यार्धधातुकस्येड्विकल्पः। इडभावपक्षे, ‘चो कुः’ (८-२-३०) इति चकारस्य ककारः। ‘नश्चापदान्तस्य झलि’ (८-३-२४) इत्यनेन, नकारस्यानुस्वारे, ‘आदे- शप्रत्यययोः’ (८-४-५९) इति सनः सकारस्य षकारः। ‘अनुस्वारस्य ययि-- (८-३-५८) इति परसवर्णे च तितङ्क्षकः इति रूपम्। एवमिडभावपक्षे सन्नन्ते सवंत्र प्रक्रिया ज्ञेया।’]]
04
=>
 [[५। यङन्ताण्ण्वुलि, ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इत्युपधानकारस्य लोपे ‘यस्य हलः’ (६-४-४९) ‘अतो लोपः’ (६-४-४८) इति क्रमेण यकाराकारयोर्लोपे द्वित्वे च रूपम्। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[६। ऊदित्त्वेन वलादेरार्धधातुकस्येड्विकल्पः। इडभावपक्षे, कुत्वानुस्वारपरसवर्णा भवन्ति। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०६४७+ २४]
07
=>
 [[१। ‘रुधादिभ्यः श्नम्’ (३-१-७८) इति श्नम् विकरणप्रत्ययः। मित्त्वादयम् अन्त्यादचः परो भवति। ‘श्नान्नलोपः’ (६-४-२३) इति धातुनकारस्य लोपः। ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११) इति अकारलोपः। अनुस्वारपरसवर्णौ भवतः।]]
08
=>
 [[२। सम्यक् तञ्चतीति सन्तक्। ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इत्युपधानकारस्य लोपः।]]
09
=>
 [[३। ऊदित्त्वेनेड्विकल्पात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः। उपधानकारलोपः। कुत्वम्।]]
10
=>
 [[आ। ‘संतक्तनद्धवसनाः परिवेगवृक्ता रङ्गं समेत्य पपृचुः स्वजनांश्च मल्लाः।।’ धा। का। ३। ३।]]
11
=>
 [[४। ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इत्यनेन यङो लुक्। नचात्रोपधानकारस्य लोपः शङ्क्यः
\n\n लुका लुप्तत्वेन ‘न लुमताऽङ्गस्य’ (१-१-६३) इति प्रत्ययलक्षणाभावात्।]]
12
=>
 [[५। ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वम्। एवं घञ्यपि कुत्वं ज्ञेयम्।]]
13
=>
 [[६। इट्पक्षे, ‘न क्त्वा सेट्। (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधान्नलोपो न।’]]
14
=>
 [पृष्ठम्०६४८+ २६]