| YouTube Channel

आज्यम् (Ajyam)

 
Apte
English
आज्यम् [ājyam], [आज्यते, आ-अञ्ज्-क्यप्]
Clarified butter, ghee
मन्त्रो$हमहमेवाज्यम्
Bg.*
 9.16. आज्यधूमोद्गमेन
Ś.*
 1.15
(it is
oft
 en distinguished from घृत
सर्पिर्विलीनमाज्यं स्याद् घनीभूतम् घृतं भवेत्).
(In a wider sense) Oil, milk
&c.
 used instead of clarified butter
घृतं वा यदि वा तैलं पयो वा दधि यावकम् । आज्यस्थाने नियुक्तानामाज्यशब्दो विधीयते ॥
N.
 of a sort of chant or religious service (सामस्तोमभेदः)
आजिमीयुस्तस्मादाज्यानामाज्यत्वम् Nir.
Turpentine.
Comp.
 -ग्रहः, -पात्रम्, -स्थाली a vessel or dish to hold clarified butter. -दोहम् a hymn to be recited by a Sāmavedin. -प
a.
 drinking ghee. (-पाः
pl.
 ) a class of Manes who are the sons of Pulastya and the ancestors of the Vaiśya order
पुलस्त्यस्या- ज्यपाः पुत्राः
Mb.
Ms.*
 3.197-8. -भागः A portion of clarified butter
(du. ) belonging to Agni and Soma
यदाज्यभागावन्तरेणाहुतीः प्रतिपादयेत् Māṇd.1.2.2. -भुज्
m.
an epithet of Agni (the consumer of clarified butter).
a god, deity. -वारिः 'sea of clarified butter', one of the seven seas.
Apte Hindi
Hindi
आज्यम्
नपुं*
 - आज्यते- आ+अञ्ज्+क्यप्
पिघलाया हुआ घी
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) आ+अञ्जू(व्यक्तिलक्ष्णकान्तिगतिषु)+क्यप् । ‘ह्वस्वस्य पितिकृति तुक्’ वा०६.१.७१। ‘घृतम्, हविः, सर्पिः, धृतमाज्यं दृविस्सर्पिः’ अमरः। २.विलीनं धृतम् । ‘सर्पिविलीत माज्यंस्यात् घनोभूतं घृतं भवत् ।’ ३.क्तै यागक्रिया साधनं तंल दुग्धादिकमपि आज्यशब्देन उच्चते । ‘घृतं वा यदि वा तैलम् पयो वा दधि यावकम् आज्यस्थाने नियुकानाम् आज्यशब्दो विषीयते’ गृहसंग्रहः।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अन्जू व्यक्तिम्रक्षण2कान्तिगतिषु”@} 3 व्यक्तिः = प्रकटता।
म्रक्षणं = घृतादिसेकः।
व्यञ्जकः-ञ्जिका, व्यञ्जकः-अञ्जिका, अञ्जिजिष 4 कः-षिका
अञ्जिता-त्री, 5 व्यङ्क्ता-त्री, अञ्जयिता-त्री, अञ्जिजिषिता-त्री
6 व्यञ्जन्-न्ती, व्यञ्जयन्-न्ती, अञ्जिजिषन्-न्ती
व्यञ्जिष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यङ्क्ष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यञ्जयमानः, व्यञ्जयिष्यमाणः
व्यन्-व्यञ्जौ-व्यञ्जः
व्यक्तम्-क्तः-क्तवान्, व्यञ्जितम्, अञ्जिजिषितम्-तः-तवान्
अञ्जः, अञ्जः, अञ्जिजिषुः, व्यञ्जिजिषुः 7, अञ्जिजयिषुः
व्यञ्जितव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
अङ्क्तव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
व्यञ्जनीयम्, व्यञ्जनीयम्, अञ्जिजिषणीयम्
8 व्यङ्ग्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
9 आज्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
ईषदञ्जः-दुरञ्जः-स्वञ्जः
10 व्यज्यमानः, व्यञ्ज्यमानः, अञ्जिजिष्यमाणः
अङ्गः, अञ्जः, अञ्जिजिषः
11 व्यञ्जितुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यङ्क्तुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यक्तिः, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जा, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जनम्, व्यञ्जनम्, अञ्जिजिषणम्
अञ्जित्वा 12 अक्त्वा अङ्क्त्वा अञ्जयित्वा, अञ्जिजिषित्वा
अभिव्यज्य, अभिव्यञ्ज्य, समञ्जिजिष्य
अञ्जम् २, अक्त्वा २, अञ्जित्वा २, अङ्क्त्वा २, अञ्जम् २, अञ्जयित्वा २, अञ्जिजिषम् २
अञ्जिजिषित्वा २
अञ्जलिः, 13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७)
02
=>
 (क्ष्ण)
03
=>
 (७-रुधादिः-१४५८-सक। वेट्-पर।)
04
=>
 [[१। ‘स्मिपूङ्रञ्ज्त्रशां सनि’ (७-२-७४) इति नित्यमिट्।]]
05
=>
 [[१आ ‘स्वरतिसूति--’ (७-२-४४) इति ऊदित्त्वादिड्विवकल्पः।]]
06
=>
 [[२। ‘रुधादिभ्यः’ (३-१-७८) इति श्नम्प्रत्यये ‘श्नान्नलोपे’ (६-४-२३) ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११)।]]
07
=>
 [[आ। ‘संसिस्मयिषमाणोऽगात् मायां व्य- ञ्जिजिषुः द्विषः’ भ। का। ९-५३।]]
08
=>
 [[३। ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वम्।]]
09
=>
 [[४। ‘आङ्पूर्वादन्जेः संज्ञायामुपसंख्या- नम्।’ (वा ३-१-१०९) इति क्यपि रूपम्। उपधानकारलोपः।]]
10
=>
 [[५। ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नलोपः।]]
11
=>
 [पृष्ठम्००२६+ २३]
12
=>
 [[१। ‘जान्तनशां विभाषा’ (६-४-३२) इति वा उपधानकारलोपः।]]
13
=>
 [[२। औणादिक अलिच् प्रत्ययः।।]]