| YouTube Channel

आजि (Aji)

 
शब्दसागरः
English
आजि
f.
 (-जिः)
1. War, battle.
2. Level ground.
3. An instant.
4. Abuse,
reviling.
5. Going.
E.
 अज to go, इन् Unādi affix, and आङ् prefixed
or अज with इण्
aff.
Capeller Eng
English
आजि॑
m.
f.
 running or fighting match
race, battle, combat
place for running, course.
Yates
English
आजि (जिः) 2.
f.
 War
abuse
go-
ing
an instant
level ground.
Spoken Sanskrit
English
आजि - Aji -
m.
 - battle
आजि - Aji -
m.
 - fighting-match
आजि - Aji -
m.
 - race-course
आजि - Aji -
m.
 - prize-fight
आजि - Aji -
m.
 - abuse
आजि - Aji -
m.
 - combat
आजि - Aji -
m.
 - instant
आजि - Aji -
m.
 - fight
आजि - Aji -
m.
 - war
आजि - Aji -
m.
 - trying or desiring to win
आजि - Aji -
m.
 - running-match
आजि - Aji -
m.
 - place for running
आजि - Aji -
m.
 - prize-fight
मल्लयुद्ध - mallayuddha -
n.
 - prize-fight
झल्ल - jhalla -
m.
 - prize-fighter
आजिकृत् - AjikRt -
adj.
 - fighting or running for a prize
आजि - Aji -
m.
 - running-match
सौश्रवस - sauzravasa -
n.
 - running match
आजिजित्या - AjijityA -
f.
 - victory in a running-match
साप्त - sApta -
n.
 - running-match for horses or the prize given for one
आजि - Aji -
m.
 - fighting-match
Wilson
English
आजि
f.
 (-जिः)
1 War, battle.
2 Level ground.
3 An instant.
4 Abuse, reviling.
5 Going.
E.
 अज to go, इन् Uṇādi affix, and आङ् prefixed or अज with
इण्
aff.
Apte
English
आजि [āji], 1
P.
 To conquer, win, acquire
उभा क्षयावाजयन् याति
Rv.*
 2.27.15.
आजिः [ājiḥ],
m.
f.
 [अजन्त्यस्यां, अज्-इण्
P.
 III.3.18 Vārt. इणजादिभ्यः]
A battle, fight, combat
ते तु यावन्त एवाजौ तावांश्च ददृशे स तैः
R.*
 12.45.
A fighting or running match
आजिं धाव् or इ, -अज् or सृ to run with or against any one for prize.
Battle-field, place for running
racecourse, level ground
दीर्घं यदाजिमभ्यख्यदर्यः
Rv.*
 4. 24.8. शस्त्राण्याजौ नयनसलिलं चापि तुल्यं मुमोच
Ve.*
 3.11.
Limit, boundary
यथाग्नेर्मन्थनमाजेः सरणम् Bṛi.
Up.*
 1.3.5.
A road, way (m. ).
An instant (m. ).
Abuse, invective.
Comp.
 -अन्तः the goal in a race-course.-कृत्
a.
Ved.
running for a prize
यदाजिं यात्याजिकृदिन्द्रः स्वश्वयुरुप
Rv.*
 8.45.7.
making a war. -क्रिया fighting. -तुर्
a.
Ved.
 victorious in battles
आजितुरं सत्पतिं विश्वचर्षणिम्
Rv.*
 8.53.6. -मुखम् The front line in a battle
Ratn.
Apte 1890
English
आजिः m. f. [अजंत्यस्यां, अज्-इण् P. III. 3. 108 Vārt.] 1 A battle, fight, combat
ते तु यावन्त एवाजौ तावांश्च ददृशे स तैः R. 12. 45.
2 A fighting or running match
आजिं धाव् or इ, -अज् or सृ to run with or against any one for prize.
3 Battle-field, place for running
race-course, level ground
शस्त्राण्याजौ नयनसलिलं चापि तुल्यं मुमोच Ve. 3. 9.
4 Limit, boundary.
5 A road, way (m.).
6 An instant (m.).
7 Abuse, invective.
Comp.
अंतः the goal in a race-course.
कृत् a. Ved. {1} running for a prize. {2} making a war.
क्रिया fighting.
तुर् a. Ved. victorious in battles.
आजि {c1c} P. To conquer, win, acquire.
Monier Williams Cologne
English
1. आजि॑
m.
 rarely
f.
 only once in
RV.
 i, 116, 15, (√ अज्), a running-match
a fighting-match, prize-fight, combat,
RV.
AV.
&c.
[आजि॑म्-√ अज् or √ इ or √ धाव् or √ सृ, to run with or against any one for a prize,
ŚBr.
AitBr.
&c.
 ]
war, battle (आजौ, in battle,
MBh.
R.
Ragh.
 xii, 45,
&c.
 )
place for running, race-course,
RV.
 iv, 24, 8
AV.
 xiii, 2, 4
(= आक्षेप) abuse,
L.
(= क्षण) an instant,
L.
2. आ-√ जि √ जि॑ (p. -ज॑यत्
impf.
 3.
du.
 आजयताम्)
to conquer, win,
RV.
 ii, 27, 15
AitBr.
TāṇḍyaBr.
 :
Desid.
p.
 -जि॑गीषमाण, trying or desiring to win,
RV.
 i, 163, 7.
Monier Williams 1872
English
1. आजि, इस्, m. f. (Ved. m.), a running-match
(आजिम्
अज् or इ or धाव् or सृ, to run with or against any
one for the prize)
a fighting-match, fighting, combat,
battle, war
place for running, course, level ground
abuse, invective
an instant
[cf. Scot. àgh, ‘fight
’
Hib. agh.]
—आजि-कृत्, त्, त्, त्, Ved. running or fight-
ing for a prize
making war.
—आजि-क्रिया, f. fighting,
making war.
—आजि-तुर्, ऊर्, ऊर्, ऊर्, Ved. victorious
in battles.
—आजि-पति, इस्, m., Ved. lord of the battle.
—आज्य्-अन्त, अस्, m. the goal in a race-course.
आजि 1. आजि। See under आज् above.
आजि 2. आ-जि, cl. 1. P. -जयति, -जेतुम्, to
conquer, win, acquire: Desid. -जिगीषति, to try or
desire to conquer or win.
Macdonell
English
आजि āj-í,
m.
f.
 race, contest, fight: -bhūmi, 🞄f. battle-field
-mukha,
n.
 vanguard.
Benfey
English
आजि आजि, i. e. अज् + इ,
f.
 and
m.
1.
Battle, Arj. 10, 74.
2. Level ground,
field of battle, Chr. 36, 12.
Apte Hindi
Hindi
आजिः
पुं*
 - "अजन्त्यस्याम्, अज्+इण्"
"युद्ध, लड़ाई, संघर्ष"
आजिः
पुं*
 - "अजन्त्यस्याम्, अज्+इण्"
कुश्ती या दौड़ की प्रतियोगिता
आजिः
पुं*
 - "अजन्त्यस्याम्, अज्+इण्"
रणक्षेत्र
Shabdartha Kaustubha
Kannada
आजि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾರ್ಗ /ರಸ್ತೆ
आजि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಶರಥ
आजि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮ /ಚತುರ್ಮುಖ
निष्पत्तिः - > "इञ्" (४-१-९५)
व्युत्पत्तिः - > अजस्य अजमहाराजस्य विष्णोर्वा अपत्यम्
आजि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕ್ಷೇಪ
आजि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಮಿಷ /ಕ್ಷಣ
आजि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯುದ್ಧ
प्रयोगाः - > "ते तु यावन्त एवाजौ तावांश्च ददृशे स तैः"
उल्लेखाः - > रघु० १२-४५
आजि
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಭೂಮಿ
विस्तारः - > "आजिः क्षणे समक्ष्यायां युधि" - हेम० ।
L R Vaidya
English
Aji {% f. %} 1. A fighting, match, war, battle, ते तु यावन्त एवाजौ तावांश्च ददृशे स तैः R.xii.45
2. battle-field.
Bopp
Latin
आजि f. (ut videtur, a r. अज् ire)
1) campus planus.
2) pu-
gna. A. 10. 74. (scot. àgh pugna, hibern. agh id. Pikt.
p. 14.).
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
आजि
स्त्री
आजि, समभूभाग, सङ्ग्राम
आजिः स्यात् समभूभागः सङ्ग्रामोऽप्याजिरुच्यते ॥ ३८ ॥
verse 2.1.1.38
page 0010
Lanman
English
ājí, m. race
contest
battle. [√aj, 1155:
cf. ἀγ-ών, ‘contest.’]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्राणः स्थाम तरः पराक्रमबलद्युम्नानि शौर्यौजसी
शुष्मं शुष्म च शक्तिरूर्जसहसी युद्धं तु संख्यं कलिः ।
p{0033}
संग्रामाहवसंप्रहारसमरा जन्यं युदायोधनं
संस्फोटः कलहो मृधं प्रहरणं संयद्रणो विग्रहः ॥ ७९६ ॥
द्वन्द्वं समाघातसमाह्वयाभिसंपातसंमर्दसमित्प्रघाताः ।
आस्कन्दनाजिप्रधनान्यनीकमभ्यागमश्च प्रविदारणं च ॥ ७९७ ॥
समुदायः समुदयो राटिः समितिसंगरौ ।
अभ्यामर्दः संपरायः समीकं सांपरायिकम् ॥ ७९८ ॥
आक्रन्दः संयुगश्चाथ नियुद्धं तद्भुजोद्भवम् ।
-wordlist-
प्राण (पुं), स्थामन् (क्ली), तरस् (क्ली), पराक्रम (पुं), बल (पुंक्ली), द्युम्न (क्ली), शौर्य (क्ली), ओजस् (क्ली), शुष्म (क्ली), शुष्मन् (क्ली), शक्ति (स्त्री), ऊर्ज (पुंस्त्री), सहस् (क्ली), युद्ध (क्ली), सङ्ख्य (पुंक्ली), कलि (पुं), सङ्ग्राम (पुं), आहव (पुं), सम्प्रहार (पुं), समर (पुंक्ली), जन्य (पुंक्ली), युध् (स्त्री), आयोधन (क्ली), संस्फोट (पुं), कलह (पुं), मृध (क्ली), प्रहरण (क्ली), संयत् (क्ली), रण (पुंक्ली), विग्रह (पुं), द्वन्द्व (क्ली), समाघात (पुं), समाह्वय (पुं), अभिसम्पात (पुं), सम्मर्द (पुं), समिध् (स्त्री), प्रघात (पुं), आस्कन्दन (क्ली), आजि (स्त्री), प्रधन (पुं), अनीक (पुंक्ली), अभ्यागम (पुं), प्रविदारण (पुं), समुदाय (पुं), समुदय (पुं), राटि (स्त्री), समिति (स्त्री), सङ्गर (पुं), अभ्यामर्द (पुं), सम्पराय (पुंक्ली), समीक (क्ली), साम्परायिक (क्ली), आक्रन्द (पुं), संयुग (पुंक्ली), नियुद्ध (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सङ्ग्राम
सङ्ग्राम, समिति, समित्, समर, संख्य, समीक, रण, युद्ध, युध्, प्रधन, मृध, समुदय, संयत्, कलि, संयुग, द्वन्द्व, आयोधन, सम्प्रहार, कलह, आक्रन्द, आहव, अभ्यागम, संस्फोट, प्रविदारण, प्रहरण, अनीक, आजि, सङ्गर, सम्पराय, समाघात, प्रघात, समाह्वय, जन्य, अभिसम्पात, सम्मर्द, विग्रह
सङ्ग्रामः समितिः समिच्च समरं संख्यं समीकं रणं,
युद्धं युत्प्रधनं मृधं समुदयः संयत्कलिः संयुगम् ।
द्वन्द्वायोधनसम्प्रहारकलहाक्रन्दाहवाभ्यागमाः,
संस्फोटप्रविदारणप्रहरणानीकाजयः सङ्गरः ॥ ४५३ ॥
सम्परायः समाघातः प्रघातश्च समाह्वयः ।
जन्यं स्यादभिसम्पातः सम्मर्दो विग्रहस्तथा ॥ ४५४ ॥
verse 2.1.1.453
page 0052
नाममाला
Sanskrit
कदन, समर, युद्ध, संयुग, कलह, रण, संग्राम, सम्पराय, आजि, संयत्, महाहव
कदनं समरं युद्धं संयुगं कलहं रणम् ।
संग्रामं सम्परायाजी संयदाहुर्महाहवम् ॥ ८७ ॥
verse 0.1.1.87
page 0045
Vedic Reference
English
Āji is constantly used in the Rigveda^1 and the later
literature to express the sense of ‘a race, ’ and only seldom
denotes ‘a battle.’ Horse-racing was one of the favourite
amusements of the Vedic Indian, ^2 the other being dicing
(Akṣa). The racecourse, called Kāṣṭhā^3 or Āji^4 itself, appears
from the Atharvaveda^5 to have been a quasi-circular one to
a mark (kārṣman^6 ) and back again. In the Rigveda the
course is described as broad (urvī) and the distance as
measured out (apāvṛktā aratnayaḥ).^7 Prizes (dhana) were
offered (dhā), ^8 and eagerly competed for. Other words for
victory and the prize are kāra^9 and bhara
^10 and to ‘run a
race’ is described by the expressions ājim aj, i, dhāv, sṛ.^11
The person who instituted a race is referred to as āji-sṛt, ^12 and
Indra is called āji-kṛt^13 (‘race-maker’), and āji-pati^14 (‘lord
of the race’).
The swift steeds (vājin, atya) used for the races were often
washed and adorned.^15 According to Pischel^16 the name of
one swift mare is preserved — viz., Viśpalā, ^17 whose broken leg
was replaced by the Aśvins in a race
but the interpretation
is very doubtful. Geldner^18 has also found a comic picture of
a horse-chariot race in the Mudgala hymn in the Rigveda,
but Bloomfield^19 has shown that that interpretation is un-
sound. Pischel^20 also seeks to show that races were run in
honour of gods, but the evidence for the theory is inadequate.^21
A formal race, however, is a feature of the ritual of the Rājasūya
or royal consecration.^22
1) v. 37, 7
vi. 24, 6, etc.
2) Zimmer, Altindisches Leben, 291
Geldner, Vedische Studien, 1, 120
2.
1 seq.
3) Rv. viii. 80, 8
Av. ii. 14, 6.
4) Rv. iv. 24, 8
Av. xiii. 2, 4.
5) ii. 14, 6
xiii. 2, 4.
6) Rv. ix. 36, 1
74, 8.
7) The sense is doubtful in Rv. viii.
80, 8. Zimmer suggests that it may
mean ‘the course is straight, ’ without
twistings, for which idea cf. Geldner,
Vedische Studien, 2, 160, quoting the
comparison of the courser's race with
a bowstring (Rv. iii. 53, 24). It is also
rendered ‘the barriers are removed.’
8) Rv. i. 81, 3
116, 15
vi. 45,
1 et seq.
viii. 80, 8
ix. 53, 2
109, 10.
According to Geldner, Vedische Studien,
1, 120, n. 2, dhana is from dhan, ‘start.’
Cf. Pischel, ibid., 171. Cf. dhanasā, Rv.
i. 112, 7. 10
ii. 10, 6
viii. 3, 15, etc.
9) Rv. v. 29, 8
ix. 14, 1.
10) Rv. v. 29, 8
ix. 16, 5, etc.
11) Aitareya Brāhmaṇa, ii. 25
iv. 27
Śatapatha Brāhmaṇa, ii. 4, 3, 4
v. 1,
1, 3
4, 1
vi. 1, 2, 12
vii. 1, 2, 1, etc.
12) Śatapatha Brāhmaṇa, v. 1, 5, 10.
28
xi. 1, 2, 13.
13) Rv. viii. 53, 6.
14) Ibid., 14.
15) Rv. ii. 34, 3
ix. 109, 10
x. 68, 11.
16) Vedische Studien, 1, 171-173. Cf.
Sieg. Die Sagenstoffe des Ṛgveda, 127
et seq.
17) Rv. i. 116, 15. Pischel finds here
a race in honour of Vivasvant, but his
equation of Khela and Vivasvant is
denied even by Sieg, who accepts his
theory of Viśpalā.
18) Vedische Studien, 2, 1 et seq.
19) Zeitschrift der Deutschen Morgen-
ländischen Gesellschaft, 48, 541 et seq.
Von Schroeder, Mysterium und Mimus im
Rigveda, 346 et seq., follows Geldner.
Cf. Winternitz. Vienna Oriental Journal,
23, 137.
20) Vedische Studien, 1, 172.
21) Sieg, op. cit., 128.
22) Taittirīya Saṃhitā, i. 8, 15
Tait-
tirīya Brāhmaṇa, i. 7, 9
Kāṭhaka
Saṃhitā, xv. 8
Vājasaneyi Saṃhitā,
x. 19 et seq.
Satapatha Brāhmaṇa,
v. 4, 2
3.
Cf. Oldenberg, Ṛgveda-Noten, 1. 43.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आजिः,
स्त्री,
 (अज् + इन्) । यद्धं । समानभूमिः ।इत्यमरकोषमेदिन्यौ । क्षणं । इति हेमचन्द्रः ।(युद्धार्थे यथा, -- “आवृण्वती लोचनमार्गमाजौरजोन्धकारस्य विजृम्भितस्य” । इति रघुः । ७ । ४३ ।)आक्षेपः । इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
आजि स्त्री अजन्त्यस्याम् अज--इण् न वीभवः । १ समरभूमौ२ संग्रामे, “आजिं न जग्मुर्गिर्वाहो अश्वाः” ऋ० ६, २४, ६, “ते यावन्तएवाजौ तावान् स ददृशे परैः” रघुः ।“अस्माकमिन्द्र! दुष्टरं पुरोयाचालमाजिषु” ऋ० ५, ३५, ७“आजिषु संग्रामेषु” मा० । ३ मर्य्यादायां स्त्री वा ङीप् ।“अतोयान्यानि वीर्य्यवन्ति कर्म्माणि यथाग्नेर्मन्थनम्आजेः सरणम् दृढस्य धनुषआयमनम्” छा० उ० “आजेःमर्य्यादायाः सरणं घावनम्” शङ्करभा० ५ क्षणे ६ मार्गेपु० । “धन्वना गां धन्वनाजिं जयेम” यजु० २९, ३९ ।“धन्वना आजिं मार्गं जयेम अजन्ति गच्छन्ति यस्मि-न्नसावाजिर्मार्गः” वेददी० । भावे इण् ७ आक्षेपे ।
Capeller
German
आजि॑
m.
f.
 Wettlauf, Kampf.
Grassman
German
ājí, m., f. 1〉 Wettlauf [von aj, vgl. ajirá] der Wagen und Rosse, Wettkampf, auch im bildlichen Sinne
2〉 Kampf, wobei häufig die ursprüngliche Bedeutung des Wettkampfes hindurchbricht
3〉 Rennbahn, Kampfplatz
4〉 der beim Wettlaufe oder Wettkampfe ausgesetzte Preis, Kampfpreis. Als fem. nur {116, 15}. — Adj. páritakmia, súarmīḍha, sauśravasá, śatánītha, mahát u. s. w.
-ím 1〉 {337, 8}
{338, 5}
{354, 10} (gávyam)
{465, 6}
{665, 7}. — 2〉 {179, 3}
{316, 3}
{395, 4}
{1022, 8}. — 3〉 {320, 8} (dīrghám). — 4〉 {744, 5} (hitám)
{928, 12}
{614, 4}
{516, 2}.
-és [G.] 3〉 mádhye {928, 5}. — 4〉 sanitā́ras {337, 11}.
-ā́ [L.] 1〉 {778, 8}. — 2〉 {63, 6}
{102, 3}. _{102, 10}
{116, 2}. _{116, 15}
{599, 2}.
-aú 1〉 {287, 24}
{803, 1} (ráthie)
{809, 13}. _{809, 20}
{887, 1}. _{887, 8}
{894, 2}. — 2〉 {51, 3}
{52, 15}
{176, 5}
{312, 19}
{460, 3}
{461, 13}
{705, 14}.
-aú [dreisilbig -ávi zu sprechen] 1〉 {901, 9}. — 2〉 sahásramīḍhe {112, 10}.
-áyas 1〉 {81, 3}
{548, 17}.
-ī́n 2〉 {476, 2}.
-íṣu 1〉 {225, 3}
{389, 7}
{982, 1}. — 2〉 {81, 1}
{130, 8}
{313, 9}
{599, 6}
{693, 8}.
ājí:
-aú 2〉 {928, 1}. — 3〉 {266, 6}.
Burnouf
French
आजि आजि
f.
 (अज्) champ, plaine.
Champ de bataille.
Bataille.
Au fig. instant qui passe.
Invective.
Stchoupak
French
आजि-
m.
 (f. ) combat, guerre
champ de course (aussi fig.)
-औ dans
la mêlée.
°भूमि-
f.
 champ de bataille.
°शिरस्- nt. front (de l'armée).
°शोभिन्- a. qui se signale dans la lice.