| YouTube Channel

आचारः (AcAraH)

 
Apte
English
आचारः [ācārḥ], [आचार-भावे घञ्]
Conduct, behaviour, manner of action or of conducting oneself
सदाचारः good conduct
नीच˚
&c.
लोकाचारविवर्जिताः
Pt.*
 5.4 ignorant of the ways of the world.
Good conduct or behaviour
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते
Bg.*
 16.7
Ms.*
 1.19, 5.4, 3.165.
A custom, usage, practice
तस्मिन्देशे य आचारः पारंपर्यक्रमागतः
Ms.*
 2.18
Y.*
 1.343.
An established usage, fixed rule of conduct in life, customary law, institute or precept (opp. व्यवहार in law)
आचार्य आचाराणाम्
K.*
 56
Ms.*
 1.19
oft
 . as the first member of
comp.
 in the sense of 'customary', 'usual', 'as is the custom', 'according to form', 'as a formality'
˚पुष्पग्रहणार्थम्
M.*
 4
see ˚धूम, ˚लाज below
परिकर्मन्
Ś.*
 2.
(a) Any customary observance or duty
˚प्रयतः
V.*
 3.2
गृहाचारव्यपदेशेन
U.*
 3. (b) A form, formality
आचार इत्यवहितेन मया गृहीता
Ś.*
 5.3
Mv.*
 3.26. (c) The customary salutation or bow, usual formality
आचारं प्रतिपद्यस्व
Ś.*
 4
V.*
 2
अविषयस्तावदाचारस्य
Mv.*
 2.
Diet.
A rule (of conduct).
Comp.
 -अङ्गम् title of the first of the twelve sacred books of the Jainas-चक्रिन्
N.
 of a Vaiṣṇava sect. -चन्द्रिका
N.
 of a work on the religious customs of the Śūdras -तन्त्रम् one of the four classes of the Tantras (with Buddhists).-दीपः [आचारार्थः नीराजनार्थो दीपः]
'a lamp of religious customs', title of a work.
a lamp waved about a person as a formality and token of auspiciousness.-धूमग्रहणम् inhaling smoke as a customary rite (as of the sacrificial ceremony)
R.*
 7.27
वधूमुखं क्लान्तयवाव- तंसमाचारधूमग्रहणाद् बभूव
Ku.*
 7.82. -पूत
a.
 purified by customary observances, of pure conduct
तमातपक्लान्त- मनातपत्रमाचारपूतं पवनः सिषेवे
R.*
 2.13. -भेदः difference in the customary law. -भ्रष्ट, -पतित
a.
 apostate, fallen from established usages or rules of conduct. -मयूखः 'Ray of religious customs'
N.
 of a work. -लाज (m.
pl.
 ) fried grain customarily showered upon a king or other important personage as a mark of respect (as when he passes through the streets of his capital)
अवाकिरन्बाललताः प्रसूनैराचारलाजैरिव पौरकन्याः
R.*
 2.1.-वर्जित, -व्यपेत, -हीन
a.
irregular, out of rule.
outcast, who has renounced all customary observances. स्मृत्याचारव्यपेतेन
Y.*
 2.5
Ms.*
 3.165. -वेदी [आचारस्य वेदीव] 'altar of religious customs',
N.
 of Āryāvarta, the sacred region of the Āryas.
Apte 1890
English
आचारः [आचर्-भावे घञ्] 1 Conduct, behaviour, manner of action or of conducting oneself
सदाचारः good conduct
नीच° &c.
लोकाचारविवर्जिताः Pt. 5. 40 ignorant of the ways of the world.
2 Good conduct or behaviour
Bg. 16. 7
Ms. 1. 109, 5. 4, 3. 165.
3 A custom, usage, practice
तस्मिन्देशे य आचारः पारंपर्यक्रमागतः Ms. 2. 18
Y. 1. 342.
4 An established usage, fixed rule of conduct in life, customary law, institute or precept (opp. व्यवहार in law)
आचार्य आचाराणां K. 56
Ms. 1. 109
oft. as the first member of comp. in the sense of ‘customary’, ‘usual’, ‘as is the custom’, ‘according to form’, ‘as a formality’
°पुष्पग्रहणार्थं M. 4
see °धूम, °लाज below
°परिकर्मन् Ś. 2.
5 (a) Any customary observance or duty
°प्रयतः V. 3. 2
गृहाचारव्यपदेशेन U. 3. (b) A form, formality
आचार इत्यवहितेन मया गृहीता Ś. 5. 3
Mv. 3. 26. (c) The customary salutation or bow, usual formality
आचारं प्रतिपद्यस्व Ś. 4
V. 2
अविषयस्तावदाचारस्य Mv. 2.
6 Diet.
7 A rule (of conduct).
Comp.
अंगं title of the first twelve sacred books of the Jainas.
तंत्रं one of the four classes of the Tantras (with Buddhists).
दीपः [आचारार्थः नीराजनार्थो दीपः] {1} ‘a lamp of religious customs’, title of a work. {2} a lamp waved about a person as a formality and token of auspiciousness.
धूमग्रहणं inhaling smoke as a customary rite (as of the sacrificial ceremony)
R. 7. 27
Ku. 7. 82.
पूत a. purified by customary observances, of pure conduct
R. 2. 13.
भेदः difference in the customary law.
भ्रष्ट,
पतित a. apostate, fallen from established usages or rules of conduct.
लाज (m. pl.) fried grain customarily showered upon a king or other important personage as a mark of respect (as when he passes through the streets of his capital)
R. 2. 10.
वर्जित,
हीन a. {1} irregular, out of rule. {2} outcast, who has renounced all customary observances.
वेदी [ आचारस्य वेदीव] ‘altar of religious customs’, N. of Āryāvarta, the sacred region of the Āryas.
Hindi
Hindi
व्यवहार
Apte Hindi
Hindi
आचारः
पुं*
 - आ+चर्+घञ्
"आचरण, व्यवहार, काम करने की रीति, चालचलन"
आचारः
पुं*
 - आ+चर्+घञ्
"प्रथा, रिवाज, प्रचलन"
आचारः
पुं*
 - आ+चर्+घञ्
"लोकाचार, प्रथा संबन्धी कानून "
आचारः
पुं*
 - आ+चर्+घञ्
"रूप, उपचार"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आ+चर(गतौ)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। १.आचरणम्, अनुष्ठानम्, व्यवहारः। ‘आचारमागन्तुकदम्पतीनाम्’ याद०। २.सम्प्रदायः, पद्धतिः, रूढिः। ‘आचारलाजैरिव पौरकन्याः’ रघुः२.१०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 वृत्तिः, वृत्तम्, आचारः, रीतिः, व्यवहारः, चरित्रम्, चरितम्, आचरणम्, गतिः, चेष्टितम्, स्थितिः
noun
जीवने वर्तनस्य रीतिः।
"साधोः आचारात् सः समाजे प्रतिष्ठाम् अलभत।"
Synonyms:
 प्रवृत्तिः, चरितम्, चर्या, अनुशीलनम्, आचारः, व्यवहारः, स्वभावः, प्रकृत्तिः, शीलः, स्वरूपम्, निसर्गः
noun
संतताभ्यासाद् जनितम् आचरणम्।
"प्रातरुत्थानं तस्य प्रवृत्तिः।"
Synonyms:
 व्यवहारः, वृत्तिः, वृत्तम्, आचारः, रीतिः, चरित्रम्, चरितम्, आचरणम्, गतिः, चेष्टितम्, स्थितिः
noun
समाजे अन्यैः सह कृतम् आचरणम्।
"तस्य व्यवहारः सम्यक् नास्ति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: आचारः
Root: आचारः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ bow
⇒ law
⇒ duty
⇒ mark
⇒ usage
⇒ right
⇒ thing
⇒ custom
⇒ virtue
⇒ manner
⇒ nature
⇒ statute
⇒ justice
⇒ morality
⇒ property
⇒ religion
⇒ practice
⇒ upaniSad
⇒ devotion
⇒ ordinance
⇒ attribute
⇒ character
⇒ to become
⇒ observance
⇒ good works
⇒ moral merit
⇒ peculiarity
⇒ righteousness
⇒ ninth mansion
⇒ dharmA-knowing
⇒ religious merit
⇒ steadfast decree
⇒ particular ceremony
⇒ propriety of conduct
⇒ religious abstraction
⇒ law of Northern Buddhism
⇒ Law or Justice personified
⇒ law or doctrine of Buddhism
⇒ ethical precepts of Buddhism
⇒ associating with the virtuous
⇒ that which is established or firm
⇒ peculiar condition or essential quality
⇒ customary observance or prescribed conduct
Shloka(s):
3|3|139|1 ► धर्माः पुण्ययमन्यायस्वभावाचारसोमपाः। (नानार्थवर्गः)
3|3|149|2 ► समयाः शपथाचारकालसिद्धान्तसंविदः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|139|1 ⇢ धर्मः (धर्म) (पुं) ⇒ bow, law, duty, mark, usage, right, thing, custom, virtue, manner, nature, statute, justice, morality, property, religion, practice, upaniSad, devotion, ordinance, attribute, character, to become, observance, good works, moral merit, peculiarity, righteousness, ninth mansion, dharmA-knowing, religious merit, steadfast decree, particular ceremony, propriety of conduct, religious abstraction, law of Northern Buddhism, Law or Justice personified, law or doctrine of Buddhism, ethical precepts of Buddhism, associating with the virtuous, that which is established or firm, peculiar condition or essential quality, customary observance or prescribed conduct
➠ 3|3|149|2 ⇢ समयः (समय) (पुं) ⇒ law, rule, time, case, sign, hint, limit, order, terms, season, speech, treaty, ordeal, precept, compact, doctrine, practice, juncture, covenant, occasion, boundary, contract, harangue, condition, direction, agreement, observance, indication, engagement, convention, opportunity, declaration, stipulation, arrangement, circumstances, solemn address, coming together, intercourse with, established custom, account [computer], protocol [computer], conditions of agreement, demonstrated conclusion, appointed or proper time, conventional rule or usage, end of trouble or distress, meeting or a place of meeting, right moment for doing anything, coming to a mutual understanding, conventional meaning or scope of a word, Vedic passage which is the repetition of another one
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आचारः,
पुं,
 (आङ् + चर् + घञ्) व्यवहरः ।तत्पर्य्यायः । चरित्रं २ चरितं ३ चारित्रं ४ चरणं५ वृत्तं ६ शीलं ७ । इति हेमचन्द्रः ॥
स्नानाच-मनादिः । इति मानवे २ अध्याये ६९ श्लोक-टीकायां कुल्लूकभट्टः । व्यवहारः ॥
स तु विचारः ।यथा वृहस्पतिः ।“आचारेणावसन्नोऽपि पुनर्लेखयते यदि ।सोऽभिधेयो जितः पूर्व्वं प्राङ्न्यायस्तु स उच्यते” ॥
इति व्यवहारतत्त्वं ॥
चरित्रं । एतद्विवरण सदा-चारशव्दे द्रष्टव्यं ॥
(रघुः । २ । १० । “आचार-लाजैरिव पौरकन्याः” ।)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“चर गत्यर्थः”@} 2 3।
‘यथा तु भक्षणेऽपि प्रयुज्यते चरिः’ इति मैत्रेयरक्षितः, तथा नायं पाठोऽस्ति।
अपि तु अर्थवशेन केनचित् प्रक्षिप्त इति गम्यते।” इति पुरुषकारग्रन्थो ऽत्रानुसन्धेयः।]] अयं धातुर्भक्षणार्थेऽपि प्रयुज्यते।
‘संशये चारयेत्, गत्यां चरति--’ 4 इति देवः।
चारकः-रिका, चारकः-रिका, चिचरिषकः-षिका, 5 चञ्चुरकः-रिका
चरिता-त्री, चारयिता-त्री, चिचरिषिता-त्री, चञ्चुरिता-त्री
चरन्-न्ती, 6 चारयन्-न्ती, चिचरिषन्-न्ती
-- चरिष्यन्-न्ती-ती, चारयिष्यन्-न्ती-ती, चिचरिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 7 8 9 उच्चरमाणः, 10 11 12 सञ्चरमाणः, चारयमाणः, 13 14 उच्चिचरिषमाणः, 15 16 सञ्चिचरिषमाणः, 17 चञ्चूर्यमाणः 18
उच्चरिष्यमाणः, सञ्चरिष्यमाणः, चारयिष्यमाणः, उच्चिचरिषिष्यमाणः
19 सञ्चिचरिषिष्यमाणः, चञ्चुरिष्यमाणः
20 ग्रामचः-ग्रामचरौ-ग्रामचरः
-- -- चरितम्-तः, चारितः, चिचरिषितः, चञ्चुरितः-तवान्
21 चरः- 22 सहचरी, 23 चराचरः, 24 शुभाचारः-शुभाचारा 25 व्रताचारा, 26 कुरुचरः- कुरुचरी, 27 क्षणदाचरः, 28 वनेचरः, 29 निशाचरः, 30 भिक्षाचरः- सेनाचरः, 31 दुराचारः, आदायचरः, 32 चरिष्णुः, 33 34 ब्रह्मचारी, 35 36 37 गूढचारी 38 39 रात्रिञ्चरः- 40 रात्रिचरः, 41 अतिचारी-अपचारी, 42 चारः, 43 चरमाणः, 44 45 चरणः, 46 पाटच्चरः-पटच्चरः, 47 वार्चः48, चारः, चिचरिषुः, चञ्चुरः
चरितव्यम्, चारयितव्यम्, चिचरिषितव्यम्, चञ्चुरितव्यम्
चरणीयम्, चारणीयम्, चिचरिषणीयम्, चञ्चुरणीयम्
49 चर्यम्, उपर्चार्यम् 50 आचर्यः 51, आचार्यः 52, 53 आचार्यानी, आचार्या, 54 आश्चर्यम् 55, चार्यम्, चिचरिष्यम्, चञ्चूर्यम्
ईषच्चरः-दुश्चरः-सुचरः
-- -- -- 56 चर्यमाणः, चार्यमाणः, चिचरिष्यमाणः, चञ्चूर्यमाणः
आचारः, 57 सञ्चारः, प्रचारः, 58 गोचरः- 59 सञ्चरः, चिचरिषः, सञ्चुरः
चरितुम्, चारयितुम्, चिचरिषितुम्, चञ्चुरितुम्
60 चूर्तिः, 61 परिचर्या, परिचर्या- 62 चर्या, चारणा, चिचरिषा, चञ्चुरा, चरणम्, 63 चरित्रम्, 64 चारित्रम्, चारणम्, चिचरिषणम्, चञ्चुरणम्
चरित्वा, चारयित्वा, चिचरिषित्वा, चञ्चुरित्वा
आचर्य, प्रचार्य, सञ्चिचरिष्य, विचञ्चूर्य
चारम् २, चरित्वा २, चारम् २, चारयित्वा २, चिचरिषम् २, चिचरिषित्वा २, चञ्चुरम् २
चञ्चुरित्वा २
65 इत्यादिना ञुण् प्रत्ययः।
चरन्ति नेत्राण्य- त्रेत्यधिकरणे प्रत्ययः।
चारुः = दर्शनीयः।]] चारुः, 66 इत्यादिना उप्रत्ययः।
चरन्ति अस्मात् देवर्षिपित्रादयः इति ‘भीमादयोऽपादाने’ 67 इत्यपादाने कारके प्रत्ययः।
चरुः = देवाद्युद्देशक उपहारः।]] चरुः, 68 इति संज्ञायां वुन्।
चरकः = कश्चन ऋषिः।]] चरकः, 69 इति मनिन्।
चरितं = चर्म त्वक्।
‘भूतेऽपि दृश्यन्ते’ 70 इति भूतेऽयं प्रत्ययः।]] चर्म, 71 इति अमच्प्रत्ययः।
चरमः = अन्त्यः।]] चरमः।
72
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५०३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५५९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। १५३)
05
=>
 [[१। गर्हितं चरतीत्यर्थे, ‘लुपसदचरजपजभदहदशगॄभ्यो भावगर्हायाम्’ (३-१-२४) इति भावगर्हायां यङि, द्वित्वे, ‘चरफलोश्च’ (७-४-८७) इत्यभ्यासस्य नुगागमे, ‘उत् परस्यातः’ (७-४-८८) इत्युत्तरखण्डस्योत्वे, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घस्य त्रैपादिकत्वेनासिद्धत्वात् अल्लोपयलोपयोः एवं रूपम्। हलादिप्रत्ययभिन्ने यङन्ते सर्वत्र एवमेव बोध्यम्।]]
06
=>
 [[२। भक्षणार्थत्वे, ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव। गत्यर्थकत्वे तु ण्यन्तात् शानजपि भवतीति विशेषः।]]
07
=>
 [[३। ‘उदः चरः सकर्मकात्’ (१-३-५३) इति शानच्। गुरुवचनमतिलङ्घते इत्यर्थः। अतः सकर्मकत्वम्।]]
08
=>
 [गुरुवचनं]
09
=>
 [[आ। ‘इदं वचोऽनुच्चरमाण ईते तस्मिन् स्वमादाय शिशुं निकाय्यम्। आनाय्यपूज्यो, मधुरां प्रणाय्यस्तां नारदः स्मायति लोकपान्थः।।’ वा। वि। २-२०।]]
10
=>
 [[४। ‘समस्तृतीयायुक्तात्’ (१-३-५४) इति शानच्।]]
11
=>
 [रथेन]
12
=>
 [[B। ‘अभ्रेण खे सञ्चरमाण आराद् बिलेशयद्वेषिसमानजूतिः। प्राह्णेतनादित्यकरोपतप्तः पुरीं ददृश्वान् गजतावृतां सः।।’ वा। वि। २-२३।]]
13
=>
 [[५। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तात् शानच्।]]
14
=>
 [गुरुवचनं]
15
=>
 [[५। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तात् शानच्।]]
16
=>
 [हयेन]
17
=>
 [[६। ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः। एवं यङन्ताद् यति, ल्यपि च दीर्घो ज्ञेयः।]]
18
=>
 [[C। ‘ध्वजपल्लविता सेना शस्त्रपुष्पा परागिणी। वभौ चञ्चूर्यमाणेव मृत्योरुपवनस्थली।।’ यादवाभ्युदये। २२-७४।]]
19
=>
 [पृष्ठम्०४८६+ ३१]
20
=>
 [[१। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति क्विपि, सर्वलोपे, रेफस्य पदान्तत्वनिमित्तकः ‘खरवसानयोः--’ (८-३-१५) इति विसर्गः।]]
21
=>
 [[२। पचादिषु (३-१-१३४) ‘चरट्’ इति पाठात् अच्। टित्त्वात् स्त्रियां ङीप्।]]
22
=>
 [[आ। ‘सौमित्रे मामुपायंस्था कम्रामिच्छुर्वशंवदाम्। त्वद्भोगीनां सहचरीमशङ्कः पुरुषायुषम्।।’ भ। का। ४-२०।]]
23
=>
 [[३। ‘चरिचलिपतिवदीनां वा द्वित्वम् अचि, आक् चाभ्यासस्य--’ (वा। ३-१-१३४) इति अच्प्रत्यये, द्वित्वे, अभ्यासस्यागागमे च रूपम्।]]
24
=>
 [[४। ‘शीलिकामिभक्ष्याचरिभ्यो णः’ (वा। ३-२-२१) इति कर्मण्युपपदेऽणपवादो ण- प्रत्ययः। अदन्तत्वेन स्त्रियां टाप्।]]
25
=>
 [[B। ‘स्तुतिशीला हरिकामा फलभक्षा कानने व्रताचारा। तदनुग्रहप्रतीक्षा वसति द्वन्द्वक्षमा मुनिश्रेणी।।’ प्रक्रियासर्वस्वम्।]]
26
=>
 [[५। ‘चरेष्टः’ (३-२-१६) इति अधिकरणे टः। एवं क्षणदाचरः वनेचरः निशाचर इत्यादिष्वपि बोध्यम्।]]
27
=>
 [[C। ‘तेऽभाषिषत राजा त्वां दिदृक्षुः क्षणदाचर।’ भ। का। १५-६।]]
28
=>
 [[ड्। ‘द्विषन् वनेचराग्र्याणां त्वमादायचरो वने।’ भ। का। ५-९७।]]
29
=>
 [[E। ‘बाहूपपीडमाश्लिष्य जगाहे द्यां निशाचरः।।’ भ। का। ५-९४।]]
30
=>
 [[६। ‘भिक्षासेनादायेषु च’ (३-२-१७) इति टः। अनधिकरणे उपपदेऽयं टः। आदाय- चरः इत्यत्र ‘आदाय’ इति ल्यबन्तम्। ‘अस्य च कर्मसापेक्षत्वेऽपि वचनसामर्थ्यात् प्रत्ययः।’ इति प्रक्रियाकौमुदीव्याख्यायाम्।]]
31
=>
 [[F। ‘मामपापं दुराचार किं निहत्याभिधास्यसि।।’ भ। का। ६-१२७।]]
32
=>
 [[७। ‘अलंकृञ्निराकृञ्प्रजनोत्पचोत्पतोन्मदरुच्यपत्रपवृतुवृधुसहचर इष्णुच्’ (३-२-३६) इत्यनेन तच्छीलादिषु कर्तृषु इष्णुच् प्रत्ययः।]]
33
=>
 [[ङ्। ‘अलङ्करिष्णवो भान्तस्तडित्वन्तश्चरिष्णवः।।’ भ। का। ७-३।]]
34
=>
 [[८। ‘व्रते’ (३-२-८०) इति णिनिः। ब्रह्म = वेदः। तदध्ययनार्थ व्रतमपि ब्रह्म
\n\n तच्चरतीत्यर्थे णिनिः।]]
35
=>
 [[ः। ‘आजन्मब्रह्मचारी विपुलभुजशिलास्तम्भविभ्राजमान- ज्याघातश्रेणिसंज्ञान्तरितवसुमतीचक्रजैत्रप्रशस्तिः।’ अनर्घराघवे--४-१८।]]
36
=>
 [पृष्ठम्०४८७+ ३०]
37
=>
 [[१। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छीलिको णिनिः। गूढचारी = चारः।]]
38
=>
 [[आ। ‘सङ्गमाय निशि गूढचारिणं चारदूतिकथितं पुरोगता।’ रघुवंशे--१९-३३।]]
39
=>
 [[२। रात्रौ चरतीति, अधिकरणे टः। ‘रात्रेः कृति विभाषा’ (६-३-७२) इति वा मुम्।]]
40
=>
 [[B। ‘तं रत्नदायं जितमृत्युलोका रात्रिञ्चराः कान्तिभृतोऽन्वसर्पन्।’ भ। का। १२-११।]]
41
=>
 [[३। ‘सम्पृचानुरुधाङ्यमाङयसपरिसृसंसृजपरिदेविसंज्वरपरिक्षिपपरिरटपरिवदपरिदह- परिमुहदुषद्विषद्रुहदुहयुजाक्रीडविविचत्यजरजभजातिचरापचरामुषाभ्याहनश्च’ (३-२-१४२) इति घिनुण्।]]
42
=>
 [[४। पचाद्यचि (३-१-१३४) प्रज्ञादित्वात् (५-४-३८) स्वार्थेऽण्। चारः गूढपुरुषः।]]
43
=>
 [[५। ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्’ (३-२-१२९) इति सूत्रेण ताच्छील्ये चानश्।]]
44
=>
 [[C। ‘सहैव चरमणौ द्वौ वहमानौ मितं धनुः। जयमानौ च रक्षांसि राघवौ मुनिमन्वितौ।।’ प्रक्रियासर्वस्वे।]]
45
=>
 [[६। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्-- (३-२-१४८) इति ताच्छीलिकः युच्।]]
46
=>
 [[७। पाटयन् = छिन्दन्-चरतीति पाटच्चरः = तस्करः। पृषोदरादित्वात् (६-३-१०९) साधुः। एवं पटच्चरः इत्यपि।]]
47
=>
 [[८। वारि चरतीति वार्चः = हंसः। ‘अन्येष्वपि दृश्यते’ (३-२-१०१) इति डप्रत्यये साधुः--इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
48
=>
 [हंसः]
49
=>
 [[९। ‘गदमदचरयमश्चानुपसर्गे’ (३-१-१००) इति यति रूपम्। ‘अनुपसर्गे’ इत्यु- क्तत्वात् सोपसर्गात् ‘उपचार्यम्’ इत्येव।]]
50
=>
 [[१०। ‘चरेराङि चागुरौ’ (वा। ३-१-१००) इति यत्। गुरौ तु ‘आचार्यः’ इति ण्यत्।]]
51
=>
 [देशः]
52
=>
 [गुरुः]
53
=>
 [[११। आचार्यस्य स्त्री आचार्यानी। ‘इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहिमारण्ययवयवनमातु- लाचार्याणामानुक्’ (४-१-४९) इति ङीष् आनुगागमश्च। ‘आचार्यादणत्वं च’ (वा। ४-१-४९) इति णत्वनिषेधः। यथा तु स्वयं व्याख्यात्री, तत्र आचार्या इत्येव भवति।]]
54
=>
 [[१२। ‘आश्चर्यमनित्ये’ (६-१-१७४) इति आङ्पूर्वकात् चरेर्यति प्रत्यये, अद्भुत- त्वेनार्थे विवक्षिते सुडागमो निपात्यते। अन्यत्र आचर्यः।]]
55
=>
 [अनित्यम्]
56
=>
 [पृष्ठम्०४८८+ ३०]
57
=>
 [[आ। ‘सञ्चारनिष्ठ्यूतनखेन्दुचन्द्रिकं लोके जयन्तं सकलैकजीवनम्।’ धा। का। १-७२।]]
58
=>
 [[१। ‘गोचरसंचर--’ (३-३-११९) इत्यादिनाऽधिकरणे घप्रत्ययो निपातनात्। गावः = इन्द्रियाणि चरन्त्यस्मिन् इति गोचरः = विषयः। सञ्चरन्ते अनेन इति करणे घः, सञ्चरः = अध्वा।]]
59
=>
 [[B। ‘पापगाचरमात्मानमशोचन् वानरा मुहुः।।’ भ। का। ७-८०।]]
60
=>
 [[२। ‘ति च’ (७-४-८९) इत्युत्वे, ‘हलि च’ (८-२-७७) इति दीर्घः।]]
61
=>
 [[३। ‘परिचर्यापरिसर्या--’ (वा। ३-३-१०१) इति स्त्रियां भावादौ शे यकि टाप्। ‘परि’ इत्युपसर्गस्याविवक्षितत्वात् ‘चर्या’ इत्यपि साधुः।]]
62
=>
 [[C। ‘पापचर्यो मुनेः शापात् जात इत्यवदत् स तम्।।’ भ। का। ६-४८।]]
63
=>
 [[४। ‘अर्तिलूधूसूखनसहचर इत्रः’ (३-२-१८४) इति करणे इत्रः। चरित्रमेव चारित्रम्। स्वार्थिकः प्रज्ञादित्वात् (५-४-३८) अण्।]]
64
=>
 [[ड्। ‘चित्रं चरित्रं जगतीतलेऽस्य न श्लाघयामास नरेषु को वा। स यत् स्वयं पाण्डुरपि स्वकेन गुणेन रक्तानकरोत् समस्तान्।।’ चम्पूभारते १-१३।]]
65
=>
 [[५। ‘दॄसनिजनिचरि--’ [द। उ। १-८८]
66
=>
 [[६। ‘भॄमृशीतॄचरि--’ [द। उ। १-९२]
67
=>
 (३-४-७४)
68
=>
 [[७। ‘कृञादिभ्यः संज्ञायां वुन्’ [द। उ। ३-४८।]
69
=>
 [[८। ‘मनिन्’ [द। उ। ६-७३]
70
=>
 (३-२-३)
71
=>
 [[९। ‘चरेश्च’ [द। उ। ७-४७]
72
=>
 [पृष्ठम्०४८९+ २७]