आग्रयण (AgrayaNa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 आग्रयण॑ m.
  firstling (a cert.
   Soma-libation)
 f.
  ई &
n.
  oblation of firstlings or first fruits. 

Apte

English

आग्रयणः [āgrayaṇḥ],  [अग्रे अयनं शस्यादेर्येन कर्मणा पृषो˚ ह्रस्वदीर्घ- व्यत्ययः]

The first Soma libation at the Agniṣṭoma sacrifice.

A form of Agni.

The time of the sacrifice.

See आग्रयणी
 नवाग्रयणपूजाभिरभ्यर्च्य पितृदेवताः Rām.*
  3.16.6
 Bhāg.*
  1.2.4.

णकम्,  णी An oblation consisting of first fruits
 see आग्रयणम्. -णम् An oblation consisting of first fruits at the end of the rainy season (आश्विनी पूर्णिमा)
 आग्रयणं त्रिविधं श्यामाक˚,  व्रीहि˚,  यव˚,  यथापूर्वं वर्षासु शरदि वसन्ते च तत्करणोपदेशात् Ārya.  S.
 आग्रयणेनेष्ट्वा नवान्नं प्राश्नीयात् Ait. Br.
 आग्रयणं व्रीहिश्यामा- कयवानाम् Āśval. Comp.
   -इष्टिः f.
  Oblation of the first fruit
 कर्तव्याग्रयणेष्टिश्च चातुर्मास्यानि चैव हि Y.*
  1.125.

Apte 1890

English

 आग्रयणः [अग्रे अयनं भोजनं शस्यादेर्येन कर्मणा पृ° ह्रस्वदीर्घः व्यत्ययः] 1 The first Soma libation at the Agnishṭoma sacrifice. 
2 A form of Agni. 
3 The time of the sacrifice. 
णी  An oblation consisting of firstfruits
 see आग्रयणं. 
णं An oblation consisting of first-fruits at the end of the rainy season (आश्विनीपूर्णिमा)
 आग्रयणं त्रिविधं श्यामाक°,  व्रीहि°,  यव°,  यथापूर्वं वर्षासु शरदि वसंते च तत्करणोपदेशात् Ārya. S.
 आग्रयणेनेष्ट्वा नवान्नं प्राश्नीयात् Ait. Br.
 आग्रयणं व्रीहिश्यामाकयवानां Āśval. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 आग्रयण॑ m.
  (fr.  अ॑ग्र),  the first Soma libation at the Agniṣṭoma sacrifice (See ग्र॑ह),  VS.
 
 TS.
  &c.
  

 a form of Agni,  MBh.
   iii,  14188 seqq.

 आग्रयण॑ (अम्),  n.
  oblation consisting of first-fruits at the end of the rainy season,  ŚBr.
  
 AitBr.
   &c.
  ,  Mn.
   vi,  10,  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 आग्रयण आग्रयण,  अस्,  m. (fr. अग्र),  the
first Soma libation at the Agniṣṭoma sacrifice (see
ग्रह)
 a form of Agni
 (ई),  f. an oblation consisting
of first-fruits or firstling
 (अम्),  n. oblation consisting
of first-fruits at the end of the rainy season.

Macdonell

English

 आग्रयण āgrayaṇá,  m.
  offering of new grain 🞄(a Soma libation)
 n.
  offering of first-fruits at 🞄the end of the rainy season
 ī,  f.
  (sc. -iṣṭi) 🞄sacrifice of first-fruits
 (a) -ka,  n.
  id. (—°,  a.
 ).

Benfey

English

 आग्रयण आग्रयण (from अग्र).
 I. n.
 
Offering of new grain,  MBh. 3,  14188, 
and in the vedic literature
 in the
classic books it is spelled आग्रायण,  e. g.
Rām.  3,  22,  6
 Yājñ. 1,  25
 Man.  6,  10, 
Lois.
 II. m.
  A name of Agni.

Apte Hindi

Hindi

आग्रयणः
पुं*
  - अग्रे अयनं शस्यादेर्येन कर्मणा पृषो* ह्रस्व दीर्घ व्यत्ययः
अग्निष्टोम याग में सोम की प्रथम आहुति

आग्रयणम्
नपुं*
   - -
वर्षा ऋतु के अन्त में नये अन्न तथा फलादिक से युक्त हवि

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आग्रयण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊಸ ಧಾನ್ಯವು ಬಂದಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಅದರಿಂದ ಮಾಡುವ ಯಜ್ಞ
निष्पत्तिः - > पृषो० ।
व्युत्पत्तिः - > अग्रस्य नवधान्यादेः अयनं देवान् प्रति प्रापणं येन कर्मणा
प्रयोगाः - > "शस्यं नाश्नीयादनिहोत्रमहुत्वा"
उल्लेखाः - > आश्व० शौ० सू०

L R Vaidya

English

 AgrayaRa {% m. %} The first Soma libation at the अग्निष्टोम sacrifice.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 आग्रयण śr. Paris (D 154 b).

 आग्रयण śr. Cs. 414 (inc.). L. 4032.
		--Hiraṇyak. by Gopīnātha. Bhau Dāji 56.

Indian Epigraphical Glossary

English

 āgrayaṇa (EI 7),  the first Soma libation at the agniṣṭoma
sacrifice
 oblation consisting of first-fruits at the end of the
rainy season.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 आग्रयण ,  Muṇḍ. Up. 1,  2,  3.

 आग्रयण 1. a) °स्थाली꣡ f. TBr. 1,  4,  1,  5
 Āpast. Śr. 12,  1,  14.

Mahabharata

English

Āgrayaṇa,  an Agni. § 490 (Āṅgirasa): III,  221,  14189 (Agnir).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आग्रयणं,  क्ली,
   नवशस्येष्टिः । यथा,  --“शरद्वसन्तयोः केचिन्नवयज्ञं प्रचक्षते ।धान्यपाकवशादन्ये श्यामाको वनिनः स्मृतः” ॥
इत्यनेन शरद्वसन्तविहितनवशस्येष्टः ।“श्यामाकैर्व्रीहिभिश्चैव यवैरन्योन्यकालतः ।प्रग्यष्टुं युज्यतेऽवश्यं न त्वत्राग्रयणात्ययः” ॥
इति कालान्तरदर्शनात् श्राद्धेऽपि तथा इति ।आग्रयणं नवशस्येष्टिः । इति मलमासतत्त्वं ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आग्रयण त्रि०
  अग्रे अयणं भोजनं शस्यादेर्येन कर्म्मणापृ० ह्रस्वदीर्घः व्यत्ययः । नवान्नागमनिमित्ते साग्निककर्त्तव्येयज्ञभेदे तत्प्रकारः आश्वलीयश्रौतसूत्रे दर्शितो यथा“आग्रयणं व्रीहिश्यामाकयवानाम् १ । शस्यं नाश्नीयादग्नि-होत्रमहुत्वा २ । यदा वर्षस्य तृप्तः स्यादथाग्रयणेनयजेत ३ । अपि हि देवा आहुस्तृप्तो नूनं षर्षस्याग्रयणेन हियजत इति अग्निहोत्रीं वै नानादयित्वा तस्याः पयसाजुहुयात् ४ । अपि वा क्रिया यवेषु ५ । इष्टिस्तु राज्ञ ६ ।सर्वेषां चैके ७ । श्यामाकेष्ट्यां सौम्यश्चरुः ८ । सोम! यास्तेमयोभुवो या ते धामानि दिवि या पृथिव्यामित्यवान्तरे-डाया नित्यं जपमुक्त्वा सव्ये पाणौ कृत्वेतरेणाभिमृशेत्प्रजापतये त्वा ग्रहं गृह्णामि मह्यं श्रिये मह्यं यश-मे मह्यमन्नाद्याय ९ । भद्रान्नः श्रेयः समनैष्ट देवास्त्वया-वसेन समशीमहि त्वा । स नो मयोभूः पितवाविशे हशन्नो भव द्विपदे शं चतुष्पद इति प्राश्याचम्य नाभिमाल-भेतामोऽसि प्राण! तदृतं ब्रवीम्यमासि सर्व्वानसि प्रविष्टः ।स मे जरां रोगमपनुद्य शरीरादमा म एधि मामृधामइन्द्रेति १० । एतेन मक्षिणो भक्षान् सर्वत्र नवभोजने ११ ।अथ व्रीहियवानां धाय्ये विराजौ १२ । अग्नीन्द्राविन्द्राग्नीवा विश्वे देवाः सोमो यदि तत्र श्यामाकोद्यावापृथिवी १३ ।आद्या ये अग्निमिन्धते सुकर्माणः सुरुचो देवयन्तोविश्वे देवास आगत ये के च ज्मामहि नो अहिमायामही द्यौः पृथिवी च नःप्रपूर्वजे पितरानव्यसीभिरिति १४ ।“अग्रे अयनं भक्षणं येन कर्म्मणा तदाग्रयणम् । प्रथम-द्वितीययोर्ह्रस्वदीर्घत्वव्यत्ययः । एषान्त्रयाणां द्रव्याणांसंवत्सरे प्रथमनिष्पन्नानाम् आग्रयणं नाम कर्म कर्त्तव्यमि-त्यर्थः । व्रीहिशब्दस्य प्रथमनिपातो व्रीहीणां प्राधान्य-ख्यापनार्थम् । तेन कालचोदना व्रीह्याग्रयणस्यैव भवति ।श्यामाकशब्दस्य मध्यनिपातो व्रीहिकालाद्--यवकालो भिन्नइति ज्ञापयति? । सस्यं नवनिष्पन्नं,  तन्नाश्नीयात् आग्र-यणेनानिष्ट्वा । यद्याग्रयणेनानिष्टवतो नवनिष्पन्नेनाशनेनविना निर्व्वाहो न स्यात् तदा तेषां द्रव्याणां तत्काल-निष्पन्नेन सायम्प्रातरग्निहोत्रं हुत्वाऽश्नीयात् । ततःकाल आगते त्वाग्रयणं कुर्य्यात् । अग्निहोत्रमहुत्वानाश्नीयादितिवचनादाग्रयणेनानिष्ट्वाप्यग्निहोत्रं हुत्वाऽ-श्नतो न दोष इति गम्यते । सस्यग्रहणं व्रीह्याद्यन्यदपियन्निष्पन्नं तस्य सर्वस्य प्रतिषेधार्थम् २ । यदा वर्षतृप्तिर्लोकस्यभवति तदाग्रयणेन यजेत । अनेन प्रकारेण व्रीह्या-ग्रयणस्य शरत्काल उक्तो भवति । एतमेव कालं श्रुत्यासमर्थयति३ । अथाग्रयणेन यजेतेति इष्टिरेवाग्रयणशब्दे-नोक्ता,  इदानीमिदमप्युच्यते । अग्निहोत्रहोमार्था धेनुर-ग्निहोत्रीत्युच्यते । तां व्रीहिश्यामाकयवानामन्यतमम्आशयित्वा तस्याः पयसा सायंप्रातरग्निहोत्रं जुहुयात् ।इष्टिः प्रथमकल्पः,  तदसम्भवेऽयमनुकल्पः इति द्वावेवाग्र-यणकल्पावत्रोच्येते ४ । यवैराग्रयणस्य क्रिया भवेत् अक्रियावेति बिकल्प ५ ।! त्रयाणां वर्ण्णानामविशेषेणकल्पद्वये प्राप्तेराज्ञो विशेष उच्यते इष्टिरेव नान्य इति ६ । सर्वेषामपिवर्ण्णानामिष्टिरेवेत्येके मन्यन्ते७ । श्यामाकाग्रयणे इष्ट्यांसोमदैवत्यश्चरुर्भवति । कालो वर्षा ऋतुः,  शास्त्रान्तरेदर्शनात्८ । इतिकाराध्याहारेण सूत्रच्छेदः । नित्यजप-शब्देनेडे भागमिति मन्त्र उच्यते । तस्य नित्यत्वे सत्यपिनित्यवचनम् एतेन भक्षिण इति विध्यतिदेशे तद्वर्ज्जितस्यप्रापणार्थम्९ । स्मृतिप्राप्तस्याचमनस्य विधानं यस्मिन् देशेआचमनं कृतं तस्मिन्नेव देशे स्थितस्य च नाभ्यालम्भन-सिद्ध्यर्थम् १० । एतेन विधानेन सर्वभक्षेषु,  सर्वे भक्षिणःसर्वान् भक्षान् भक्षयेयुः । सर्वत्रवचनं प्रकरणोत्कर्षार्थम् ।नवभोजनवचनं लौकिकेऽपि नवभोजने प्रापणार्थम् ।सर्वत्रवचनात् प्रकरणादुत्कृष्टमपि नवभोजनवचनाल्लौकिकएव व्यवतिष्ठते । वैदिकेऽग्निहोत्रहोमे “नावानां सवनी-यान्,  इत्यत्र न प्राप्नुयात्,  तत्रापि प्रापणार्थं भक्षण-वचनम् ११ । अथानन्तरं व्रीहीणां यवानां चाग्रयणेष्टिरु-च्यते । तत्र व्रीह्याग्रयणस्य काल उक्तः,  वसन्तो यवाग्र-यणस्य । तत्र हि तेषां प्रथमः पाक इति तन्त्रेविशेषाभावात् उभयोः सहवचनं तयोर्धाय्ये विराजौच भवतः । “इतरत् पौणमासं तन्त्रं वैराजम्” इत्येतावतैवोक्तेऽपि तावन्मात्रविकारसिद्धौ सत्यां धाय्याविराज-ग्रहण विकल्पेन वृधन्वतोरपि प्रापणार्थम् १२ । आद्ययो-र्विकल्पेनैता देवता गृह्यन्ते । यदि श्यामाकाग्रयणमस्या-मेवेष्टौ समानतन्त्रेण क्रियते तदा सोमस्तृतीयो भवति १३ ।इन्द्राग्न्योः सोमस्य चोक्ता याज्यानुवाक्यावृत्तिः” १४ ।“य आहिताग्निराग्रयणेनानिष्ट्वा प्राश्नायात्” श्रुतिः अतो-ऽकरणे दोषश्रवणान्नित्यत्वम् । अतएव कर्कपद्धतौ नित्यानितु अग्निहोत्रदर्शपौर्ण्णमासदाक्षायणाग्रयणपशुचातुर्मास्या-दीनि अवश्य कर्त्तव्यानीत्युक्तम् । २ तन्निमित्तकेष्टौ नवशस्येष्टौस्त्री गौरा० ङीप् । “इन्द्रेण सहितं यस्य हविराग्रयणंस्मृतम् । अग्निराग्रयणोनाम भानोरेवान्वयस्तु स इत्युक्ते३ सूर्य्यान्वयजे वह्निभेदे पु०
  । उपचारात् ४ आग्र-यणकाले “व्रीह्याग्रयणानन्तरं यवाग्रयणादर्वाग्व्रीहि-भिरेव दर्शपौर्ण्णमासौ कार्य्यौ यवाग्रयणानन्तरं प्राग्-व्रीह्याग्रयणाद्यवैरेव । अथवा व्रीहिभिरेव इति” कर्कः ।“शस्यान्ते नवशस्येष्ट्या तथर्त्वन्ते द्विजीऽध्वरैः” मनु-व्याख्यायां पूर्व्वार्ज्जितधान्यादिशस्ये समाप्ते शरदियवानामिति सूत्रकारवचनात् असमाप्ते पूर्व्व शस्ये नव-शस्योत्पत्तौ आग्रयणेन यजेतेति शस्यक्षयस्यानियतत्वात्धनिनां बहुहायनजीवनोचितशस्यसम्भवाच्च” कुल्लू०आग्रयणञ्च कर्म्माशुद्धकाले न कर्त्तव्यम् यथोक्तम्“वाप्यारामतडागकूपेत्यादिनोपक्रम्य” “गोदानाग्रहयणप्रपाप्रथमकोपाकर्म्मवेदव्रत” मित्यादीन्युद्दिश्य “श्रवण-योर्वेधं परीक्षां त्यज वृद्धत्वास्तशिशुत्व इज्यसितयोर्न्यूना-मासे तथा” मुहू० चि० उक्तेः । “सोमयोगादिकर्माणित्याज्यानि स्यु र्मलिम्लुचे । तथैवाग्रयणाधानचातुर्य्यास्या-दिकान्यह्यपि” गृ० परि० उक्तेः । “बाले वा यदि वृद्धे शुक्रेवास्तं गते गुरौ । मलमासैवेतानि वर्ज्जयेत्” वृद्धगर्गोक्ते ।

Capeller

German

 आग्रयण॑ m.
  Erstling beim Opfer.

Stchoupak

French

 आग्रयण-
 m.
  première libation du Soma 
 forme d'Agni 
 -ई- f.
 
oblation des prémices à la fin des pluies 
 -क- nt. ifc. id.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.