आग्नेय (Agneya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आग्नेय mfn.
   (-यः-या-यं) Belonging or relating to fire or its deity.
	 n.
  (-यं)
1. The name of a city,  (Devikotta,  on the Coromandel Coast.)
	 2.
Blood.
	 3. Ghee or boiled butter.
	 m.
  (-यः) A mane of the saint
AGASTI.
	 f.
  (-यी)
	 1. The wife of AGNI.
	 2. The south-east quarter,  of
which AGNI is the regent.
 E.
  अग्नि fire or its deity,  ढक् affix which
leaves एय.

Capeller Eng

English

 आग्नेय॑ f.
  ई relating to fire or Agni,  fiery.

Yates

English

 आग्नेय (यं) 1.
n.
  Name of a city and
of a person
 blood
 ghee.
a. Be-
longing to fire or its deity.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 adj.
  	-	  inflammable
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 adj.
  	-	  combustible
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 adj.
  	-	  belonging or consecrated to agnAyI
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 adj.
  	-	  south-eastern
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 adj.
  	-	  belonging or relating or consecrated to fire or god of fire 
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 m.
  	-	  wife of god of fire 
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 m.
  	-	  south-east quarter
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 n.
  	-	  blood
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 n.
  	-	  ghee
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 n.
  	-	  or clarified butter
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 n.
  	-	  gold
आग्नेय 	-	 Agneya 	-	 n.
  	-	  nakSatra kRttikA

 
   आग्नेय  Agneya n.
   nakSatra kRttikA   
   हौतभुज  hautabhuja n.
   nakSatra kRttikA    
   नागवीथी  nAgavIthI f.
   bharaNi and kRttikA   
   दुला  dulA f.
   one of the 7 kRttikAs   
   दहनर्क्ष  dahanarkSa n.
   constellation kRttikA   
   अनल  anala m.
   third lunar mansion or kRttikA    
   सानल  sAnala adj.
   together with the nakSatra kRttikA   
   कृत्तिकाभव  kRttikAbhava m.
   being in the lunar mansion kRttikA    
   कार्त्तिकी  kArttikI f.
   day on which the moon stands in the constellation kRttikA      
            

Wilson

English

 आग्नेय
mfn.
   (-यः-यी-यं) Belonging or relating to fire or its deity.
n.
  (-यं)
1 The name of a city,  (Devikote,  on the Coromandel Coast.)
2 Blood.
3 Ghee or boiled butter.
m.
  (-यः) A name of the saint AGASTI.
f.
 
(-यी)
1 The wife of AGNI.
2 The southeast quarter,  of which AGNI is the regent.
E.
  अग्नि fire or its deity,  ढक् affix which leaves ण्य.

Apte

English

आग्नेय [āgnēya],  a.
  (-यी f.
 ) [अग्नेरिदं अग्निर्देवता वास्य ढक्]

Belonging to Agni
 fiery. Vāj.24.6.

Offered or consecrated to Agni
 अभिशस्तो मृषा कृच्छ्रं चरेदाग्नेयमेव वा Y.*
  3.287.

Similar to fire (as an insect).

Increasing the fire in the stomach
 stimulating digestion. 

Kindling the fire (as ghee &c.
 ) शणसर्जरसादीनि यानि द्रव्याणि कानिचित् । आग्नेयान्युत सन्तीह Mb.
 *  1.144.9.

Belonging to Āgnāyī.

यः An epithet of Skanda or Kārtikeya. 

N.
  of Agastya. 

N.
  of a country.

A worshipper of Agni.

An offering or oblation to Svāhā.

यी N.
  of the wife of Agni.

The south-east quarter (presided over by Agni).

The first day of a month (प्रतिपत्तिथि which is presided over by Agni).

A kind of योगधारण
 Bhāg.*
  11.31.6.

यम् The lunar mansion called Kṛittikā. Mb.
 *  13.14. 127.

Gold.

Blood.

Lac,  the red animal dye.

Ghee.

A missile presided over by Agni.

AMantra used in the worship of Agni.

A descendant of Agni.

Bathing by applying sacred ashes to the body (भस्ममर्दनपूर्वकस्नानम्).

A kind of worm. Comp.
   -कीटः a kind of insect which flies into the fire. -पुराणम् =
  अग्निपुराण q. v. 

Apte 1890

English

 आग्नेय a. (यी f.) [अग्नेरिदं अग्निर्देवता वास्य ढक्] 1 Belonging to Agni
 fiery. 
2 Offered or consecrated to Agni
 Y. 3. 287. 
3 Similar to fire (as an insect). 
4 Increasing the fire in the stomach
 stimulating digestion. 
5 Kindling the fire (as ghee &c.). 
6 Belonging to Agnāyī. 
यः 1 An epithet of Skanda or Kārtikeya. 
2 N. of Agastya. 
3 N. of a country. 
4 A worshipper of Agni. 
5 An offering or oblation to Svāhā. 
यी 1 N. of the wife of Agni. 
2 The south-east quarter (presided over by Agni). 
3 The first day of a month (प्रतिपत्तिथि which is presided over by Agni). 
यं 1 The lunar mansion called Kṛttikā. 
2 Gold. 
3 Blood. 
4 Lac,  the red animal dye. 
5 Ghee. 
6 A missile presided over by Agni. 
7 A Mantra used in the worship of Agni. 
8 A descendant of Agni. 
9 Bathing by applying sacred ashes to the body (भस्ममर्दनपूर्वकस्नानं). 
10 A kind of worm. 
Comp. 
कीटः a kind of insect which flies into the fire. 
पुराणं = अग्निपुराण q. v. 

Monier Williams Cologne

English

 आग्नेय॑ mf(ई)n.  (Pāṇ.  iv,  2,  8 Comm. ) belonging or relating or consecrated to fire or its deity Agni,  VS.
  xxiv,  6
 AitBr.
  

 [with कीट m.
  an insect which flies into the fire (applied to a thief who breaks into a room and extinguishes the lamp),  Mṛcch.]

 belonging or consecrated to Agnāyī (wife of Agni),  Pāṇ.
  vi,  3,  35 Comm. 

 south-eastern,  VarBṛS.
 

 आग्नेय॑ (अस्),  m.
  N.
  of Skanda,  MBh.
   iii,  14630

 of Agastya (cf.   आग्निमारुत॑ above),  L.
 

 आग्नेय॑ (आस्),  m.
  pl.
  N.
  of a people,  MBh.
   iii,  15256 (v.l. आग्रेय)

 आग्नेय॑ (अम्),  n.
  blood,  L.
 

 ghee,  or clarified butter,  L.
 

 gold,  L.
 

 the Nakṣatra Kṛttikā,  VarBṛS.
 
 Sūryas.

 N.
  of a Sāman. 

 आग्नेय mfn.
   (also) inflammable,  combustible,  MBh.
  

Monier Williams 1872

English

 आग्नेय,  अस्,  ई,  अम्,  fiery,  belonging or relating or
consecrated to fire or its deity Agni
 similar to fire or
Agni
 belonging to Agnāyī,  wife of Agni
 (अस्),  m.
epithet of Skanda
 of Agastya
 (आस्),  m. pl.,  N. of a
people
 (ई),  f.,  N. of Agnāyī,  wife of Agni
 the wife of
Ūru and daughter of Agni (?)
 the south-east quarter, 
of which Agni is the regent
 (अम्),  n. blood
 ghee
or boiled butter
 gold
 N. of a region.
—आग्नेय-
कीट,  अस्,  m. an insect (कीट) which flies into the fire
(applied to a thief who breaks into a room and
extinguishes the lamp).
—आग्नेय-पुराण,  अम्,  n.
the same as the अग्नि-पुराण,  q. v.

Macdonell

English

 आग्नेय āgneyá,  a.
  (ī) relating to fire or Agni
 🞄n.  the lunar mansion Kṛttikā.

Benfey

English

 आग्नेय आग्नेय,  i. e. अग्नि + एय।
 I.
adj.
 ,  f.
  यी,  Belonging or relating to fire
or the deity of fire,  Man.  9,  310.
 II. m.
 
pl. The name of a people.

Apte Hindi

Hindi

आग्नेय
वि* -  
"आग से संबन्ध रखने वाला,  प्रचंड"

आग्नेय
वि* -  
अग्नि को अर्पित

आग्नेयः
पुं*
  - -
स्कंद या कार्तिकेय की उपाधि

आग्नेयः
पुं*
  - -
दक्षिण-पूर्वी दिशा

आग्नेयम्
नपुं*
   - -
कृत्तिका नक्षत्र

आग्नेयम्
नपुं*
   - -
सोना

आग्नेयम्
नपुं*
   - -
रुधिर

आग्नेयम्
नपुं*
   - -
घी

आग्नेयम्
नपुं*
   - -
आग्नेयास्त्र

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आग्नेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ತೀಕೇಯ /ಷಣ್ಮುಖ
व्युत्पत्तिः - > अग्नेरपत्यम्
आग्नेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗಸ್ತ್ಯಮಹರ್ಷಿಯ
आग्नेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಕ್ಷಿಣಾಪಥದಲ್ಲಿ ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶ
आग्नेय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿನ್ನ /ಸುವರ್ಣ
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರ
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತ
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಾಸನೆಯ ಮಂತ್ರ
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರಗು
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಘೃತ /ತುಪ್ಪ
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧ ಸ್ನಾನ
प्रयोगाः - > "आग्नेयं भस्मना स्नानम्"
आग्नेय
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿದೇವತಾಕವಾದ ಒಂದು ಅಸ್ತ್ರ
आग्नेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಬಂಧವಾದ
आग्नेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ
आग्नेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜಾಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ
आग्नेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿದೇವತಾಕವಾದ ಹವಿಸ್ಸು ಮೊದಲಾದುದು
आग्नेय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿಯ ಭಕ್ತ /ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಾಸಕ
निष्पत्तिः - > "ढक्" (वा० ४-२-२४)
व्युत्पत्तिः - > अग्नेर्भक्तः

L R Vaidya

English

 Agneya {% (I) a. (f. यी) %} 1. Fiery
 2. offered or consecrated to fire.

 Agneya {% (II) m. %} An epithet of स्कन्द.

 Agneya {% (III) n. %} 1. Blood
ghee
gold
a missile presided over by fire.

Aufrecht Catalogus Catalogorum

English

 आग्नेय Sv. Oppert 4652.

 आग्नेय {% add %} II,  2311.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 āgneya, 
(1) nt.,  fiery (jewel),  n. of a kind of gem: Mv 〔ii.296.8〕 (vs) āgneyamaṇīnāṃ (mss. agneya°) yā ābhā gagane vidyutāna vā
 Gv 〔499.23〕 (prose) āgneyaṃ nāma mahāmaṇiratnaṃ sarvatamo'ndhakāraṃ vidhamati
(2) m.,  with jaṭila (cf. Pali aggika),  fire-worshiping,  a kind of ascetic: MPS 〔40.51〕 (v.l. ag°).

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 आग्नेय 1. a) Bez. einer Form des visarpa,  Caraka 6,  11. — 4. h) Titel eines Werkes,  Opp. Cat. 1. — Auch: feuergefährlich,  leicht entzündbar,  MBh. 1,  146,  14.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  आग्नेय
adjective
 
यस्य देवता अग्निः अस्ति।
 "आग्नेये यज्ञे दत्ता आहुतिः अग्निदेवतायै प्राप्यते।"

Synonyms:
  आग्नेय
adjective
 
अग्निम् उद्दीपयितुं यः समर्थः।
 "अग्नितैलादयः आग्नेयाः पदार्थाः सन्ति।"

Synonyms:
  आग्नेय
adjective
 
दक्षिणपूर्वदिशयोः मध्ये वर्तमानेन कोणेन सम्बद्धः।
 "सः भारतस्य आग्नेयस्य भागस्य निवासी अस्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अगस्त्योऽगस्तिः पीताब्धिर्वातापिद्विड्घटोद्भवः ॥ १२२ ॥
मैत्त्रावरुणिराग्नेय और्वशेयाग्निमारुतौ ।
-wordlist-
 
अगस्त्य (पुं),  अगस्ति (पुं),  पीताब्धि (पुं),  वातापिद्विष् (पुं),  घटोद्भव (पुं),  मैत्रावरुणि (पुं),  आग्नेय (पुं),  और्वशेय (पुं),  आग्निमारुत (पुं)

--source--
 
रक्तं रुधिरमाग्नेयं विस्रं तेजोभवं रसात् ।
शोणितं लोहितमसृक्वासिष्ठं प्राणदासुरे ॥ ६२१ ॥
क्षतजं मांसकार्यस्त्रं मांसं पललजङ्गले ।
रक्तात्तेजोभवे क्रव्यं काश्यपं तरसामिषे ॥ ६२२ ॥
मेदस्कृत्पिशितं कीनं पलं पेश्यस्तु तल्लताः ।
-wordlist-
 
रक्त (क्ली),  रुधिर (क्ली),  आग्नेय (क्ली),  विस्र (क्ली),  रसतेजस् (क्ली),  रसभव (क्ली),  शोणित (क्ली),  लोहित (क्ली),  असृज् (क्ली),  वासिष्ठ (क्ली),  प्राणद (क्ली),  आसुर (क्ली),  क्षतज (क्ली),  मांसकारि (क्ली),  अस्र (क्ली),  मांस (पुंक्ली),  पलल (क्ली),  जङ्गल (क्ली),  रक्ततेजस् (क्ली),  रक्तभव (क्ली),  क्रव्य (क्ली),  काश्यप (क्ली),  तरस (क्ली),  आमिष (पुंक्ली),  मेदस्कृत् (क्ली),  पिशित (क्ली),  कीन (क्ली),  पल (पुंक्ली),  पेशी (स्त्री),  मांसलता (स्त्री)

Mahabharata

English

*Āgneya^1 (“belonging to,  of the nature of *Agni or Fire”). § 11 (Parvas.): I,  2,  538 (ºm astraṃ Nārāyaṇam? Rudramāhātmyam?).--§ 283 (Digvijayap.): II,  31,  1154 (ity evaṃ mantram Āgneyam paṭhan yo juhuyād vibhuṃ|ṛddhimān satataṃ dāntaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate).--§ 592 (Saṃśaptakavadhap.): VII,  23,  1041 (Raudram Āgneya-Kauveryaṃ Yāmyaṃ Giriśam eva ca|pañcānāṃ Draupadeyānāṃ dhanūratnāni,  Bhārata!).

*Āgneya^2,  astram. § 208b (Arjuna): I,  135,  5365 (ºenāsṛjad vahniṃ).--§ 221 (Caitrarathap.): 170,  6492 (given by Arjuna to Citraratha).--§ 257 (Khāṇḍavadah.): 225,  8196 (given to Kṛshṇa by Pāvaka,  i.e. Agni).--§ 440 (Yakshayuddhap.): III,  164,  11900 (obtained by Arjuna from Indra,  together with all other celestial weapons).-§ 552 (Goharaṇap.): IV,  66,  1982,  2058.--§ 573 (Ambop.): V,  180,  7174 (employed by Bhīshma against Rāma).--§ 588 (Bhīshmavadhap.): VI,  121,  5801 (enumeration of weapons only known by Dhanañjaya,  i.e. Arjuna and Kṛshṇa).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII,  11,  402 (Khāṇḍave Pārtha-sahitas toshayitvā Hutāśanam|ºm astraṃ durdharshaṃ cakraṃ lebhe mahābalaḥ,  i.e. Kṛshṇa).--§ 600 (Ghaṭotkacav.): 157,  6954. --§ 603 (Nārāyaṇāstramokshap.): 194,  8965 (Vāruṇāº)
 201,  9406 (devair api sudurdharsham astram Āgneyam ādade,  v. Aśvatthāman).--§ 608 (Karṇap.): VIII,  89,  4540.-§ 730 (Meghavāhanop.): XIII,  14,  854 (the Pāśupata weapon is superior to the Āgneya,  etc.).

Āgneya^3,  nakshatra. § 759 (Ānuśāsanik.): XIII,  103,  5082 (under it one should not make sacrifices).

*Āgneya^4,  ukshan.--§ 778 (Saṃvartta-Maruttīya). XIV,  10,  285 (ºm lohitam ukshāṇam ālabhantām,  v. Agni).

*Āgneya^5,  Mātaraḥ. § 615u (Skanda): IX,  46,  2655 (ºyyaḥ,  sc. Mātaraḥ,  in an enumeration).

Āgneya^6,  patron = Skanda: I,  5431 (Āgneyaḥ Kṛttikāputro Raudro Gāṅgeya ity api|śrūyate bhagavān devaḥ sarvaguhyamayo Guhaḥ).--III,  14630.

Āgneya^7,  patron: XIII,  120 (Sudarśanaḥ,  son of Agni and Sudarśanā).

Āgneya^8,  patron: XIII,  4143 (Aṅgirāḥ).

Āgneya^9 (plur.). § 515 (Karṇa-Digvijaya): III,  254,  15256 (a people conquered by Karṇa).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आग्नेयं,  क्ली,
   (अग्निर्देवता यस्य ।) स्वर्णं । इति राज-निर्घण्टः ॥
 देशविशेषः । इति शब्दरत्नावली ॥
रक्तं । इति हेमचन्द्रः ॥
 घृतं । इति पाणिनिः ॥

 आग्नेयः,  पुं,
   (अग्निर्देवतास्य अण् । अग्निनोक्तं पुराणंयदाग्नेयं वेदसम्मितमित्त्यक्तलक्षणे महापुराण-भेदे बह्निपुराणे च । अग्निदेवताके द्रव्यमात्रेच त्रिं । अग्नियोषिति स्वाहायाम् अग्निदेवता-कायामृचि च । आग्नेयव्रतं । यथा मनौ ९ । ३१० ।“दुष्टसामन्तहिंस्रस्य तदाग्नेयव्रतं स्मृतम्” ।)अगस्त्यमुनिः । इति पाणिनिः ॥
 अग्निसम्बन्धीये त्रि

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आग्नेय त्रि०
  अग्नेरिदम् अग्निर्देवता वास्य ढक् । अग्निदेव-ताके १ हविरादौ “आग्नेयः षुरोडाशो भवति” शत० ब्रा०२ अग्निसम्बन्धिनि च ३ कृत्तिकानक्षत्रे न०
  तस्य अग्नि-देवताकत्वात्तथात्वम् “आग्नेयाप्पतिदैवतेति” ज्योति० ।अग्निना प्रोक्तं पुराणं ढक् । “आग्नेयं वेदसस्मितम्”इत्युक्ते अग्निप्रोक्ते महापुराणभेदे अग्निपुराणशब्देविवृतिः ४ प्रतिपदि तिथौ स्त्री तस्याः तद्देवताकत्वमुक्तंयथा “अग्निः प्रजापतिः गौरी गणेशोऽहिर्गुहोरविः ।शिवोदुर्गायमोविश्वोहरिः कामोहरः शशी । पितरःप्रतिपदादीनां तिथीनामघिपाः क्रमात्” । “५ स्वर्ण्णे तस्यतद्वीर्य्यजातखात् तथात्वम् । अग्निरेतः शब्दे विवृतिः ।६ कार्त्तिकेये पु०
  तस्य तद्वीजजातत्वात् तथात्वम्अग्निकुमारशब्दे विवृतिः । ७ रुधिरे न०
  जठरानल-जायमानत्वात् देहस्थपित्तरूपाग्नेर्विकारत्वात् वाऽस्य तथा-त्वम् । अग्नये हितम् ढक् । जठरानलादिवृद्धिकरेवैद्यकोक्ते ८ द्रव्यभेदे त्रि०
  ९ बाह्याग्निबर्द्धकेजतुप्रभृतौ च १० अग्निपर्व्वते ११ देशभेदे च पु०
  तस्यदेशस्याग्न्यधिष्ठितत्वात् तथात्वम् स च देशः । दक्षिणा-पथसन्निकृष्टकिष्किन्ध्यादेशसमीपस्थः माहेष्मतीपुरीयुक्तः तत्रहि वह्निः नीलराजकन्यासौन्दर्य्येण मोहितःताञ्चकमेऽथवाञ्चोढ्वा तत्साहाय्यार्थं तत्रैव पुर्य्यां स्वयं स्थितः यथोक्तम्” भा०स० प० “तत्र माहिष्मतीवासी भगवान् हव्यवाहनः । श्रूयतेहि गृहीतो वै पुरस्तात् पारदारिक । नीलस्य राज्ञोदुहिता बभूवातीव शोभना । साग्निहोत्रमुपातिष्ठद्बोध-नाय पितुः सदा । व्यजनैर्धूयमानोऽपि तावत् प्रज्व-लते न सः । यावच्चारुपुटौष्ठेन वायुना न विधूयते ।ततः स भगवानग्निश्चकमे तां सुदर्शनाम् । नीलस्य राज्ञःसर्व्वेषामुपनीतश्च सोऽभवत् । ततो ब्राह्मणरूपेण रममाणोयदृच्छया । चकमे तां वरारोहां कन्यामुत्पललोचनाम्तन्तु राजा यथाशास्त्रमशिषद्धार्म्मिकस्तदा । प्रजज्वालततः कोपाद्भगवान् हव्यवाहनः । तं दृष्ट्वा विस्मितो राजाजगाम शिरसावनिम् । ततः कालेन तां कन्यां तथैव हितदा नृपः । प्रददौ विप्ररूपाय वह्नये शिरसा नतः ।प्रतिमृह्य च तां सुभ्रूं नीलराज्ञः सुतां तदा । चक्रेप्रसादं भगवांस्तस्य राज्ञो विभावसुः । वरेण च्छन्दयामासतं नृपं स्विष्टिकृत्तमः । अभयञ्च स जग्राह स्वसैन्ये वैमहीपतिः । ततः प्रभृति ये केचिदज्ञानात्तां पुरीं नृपाः ।जिगीषन्ति बलाद्राजंस्ते दह्यन्ते स्म वह्निना । तस्यां पुर्य्यांतदा चैव माहिष्मत्यां कुरुद्वह! । वभूवुरनतिग्राह्या योषि-तश्छन्दतः किल । एवमग्निर्व्वरं प्रादात् स्त्रीणामप्रतिवा-रणे । स्वैरिण्यस्तत्र नार्य्यो हि यथेष्टं विचरन्त्युत ।बर्ज्जयन्ति च राजानस्तत्पुरं भरतर्षभ । भयादग्नेर्म्म-हाराज! ततः प्रभृति सर्व्वदा । सहदेवस्तु धर्म्मात्मासैन्यं दृष्ट्वा भयार्द्दितम् । परीतमग्निना राजन्नाकम्पतयथाऽचलः । उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा सोऽब्रवीत् पावकंततः । सहदेय उवाच । त्वदर्थोऽयं समारम्भः कृष्ण-वर्त्मन्नमोऽस्तु ते । मुखं त्वमसि देवानां यज्ञस्त्वमसियावक! । पावनात् पावकश्चासि वहनाद्धव्यवाहनः । वेदा-स्त्वदर्थं जाता वै जातवेदास्ततो ह्यसि । चित्रभानुः सुरे-शश्च अनलस्त्वं विभावसो! । स्वर्गद्वारस्पृशश्चासि हुताशोज्वलनः शिखी । वैश्वानरस्त्वं पिङ्गेशः प्लवङ्गो भूरिते-जसः । कुमारसूस्त्वं भगवान् रुद्रगर्भो हिरण्यकृत् ।अग्निर्द्ददातु मे तेजो वायुः प्राणं ददातु मे । पृथिवीबलमादध्याच्छिवञ्चापो दिशन्तु मे । अपां गर्भ! महासत्त्व!जातवेदः! सुरेश्वर! । देवानां मुखमग्ने! त्वं सत्येन विपु-नीहि माम् । ऋषिभिर्ब्राह्मणैश्चैव दैवतैरसुरैरपि ।नित्यं सुहुतयज्ञेषु सत्येन विपुनीहि माम् । धूमकेतुःशिखी च त्वं पापहानिलसम्भवः । सर्वप्राणिषु नित्यस्थःसत्येन विपुनीहि माम् । एवं स्तुतोऽसि भगवन् प्रीतेनशुचिना मया । तुष्टिं पुष्टिं श्रुतिञ्चैव प्रीतिञ्चाग्ने । प्रयच्छमे । वैशम्पायन उवाच । इत्येवं मन्त्रमाग्नेयं पठन्यो जहुयाद्विभुम् । ऋद्धिमान् सततं दान्तः सर्वपापैःप्रमुच्यते । सहदेव उवाच । यज्ञविघ्नमिमं कर्त्तुं नार्हस्त्वंहव्यवाहन! । एवमुक्त्वा तु माद्रेयः कुशैरास्तीर्य्य मेदि-नीम् । विघिवत् पुरुषव्याघ्रः पावकं प्रत्युपाविशत् ।प्रमुखे तस्य सैन्यस्य भियोद्विग्नस्य भारत । न चैनमत्य-गाद्बह्निर्वेलामिव महोदधिः । तमुपैत्य शनैर्वह्निरुवाच कुरु-नन्दनम् । सहदेवं नृणां देवं सान्त्वपूर्वमिदं वचः । उत्ति-ष्ठोत्तिष्ठ कौरव्य! जिज्ञासेयं मया कृता । वेद्मि सर्व-भभिप्रायं तव धर्म्मीसुतस्य च । मया तु रक्षितव्येयंपुरी भरतसत्तम । यावद्राज्ञो हि नीलस्य कुले वंशधराःनृपः” १२ अग्न्युपासने मन्त्रे १३ अग्निसम्बन्धिधारणाभेदेस्त्री “आग्नेय्या धारणया देहं दग्ध्वेति भूतशुद्धिः । “देहंधारणयाग्नेय्या दग्ध्वा धामाविशत् स्वकम्” भाग० १४ दक्षिण-पूर्व्वायां दिशि स्त्री । अग्नेर्भक्तः ढक् । १५ अग्निभक्ते आग्नेयोवै ब्राह्मणो देवतया” श्रुतिः अग्नेरपत्यम् अग्नेरागतम्अग्नौ भवः अग्निनादृष्टं सामेति वा ढक् । १६ अग्नेरपत्ये १७ अग्नितआगते १८ त्रि०
  अग्निना दृष्टे सामनिन०  “मन्त्रं भौमं तथा तथाग्नेयं वायव्यं दिव्यमेव च ।वारुणं मानसञ्चैव सप्त स्नानानि चक्षते” इति विभज्य“आग्नेयं भस्मना स्नानमिति” पराशरोक्ते भस्ममर्द्दनपूर्वके१९ स्नाने न०
  । “प्रतापयुक्तस्तेजस्वी नित्यं स्यात् पापकर्मसुदुष्टसामन्तहिंस्रश्च तदाग्नेयं व्रतं स्मृतमिति” मनूक्ते २० नृप-तिचरितभेदे न०
  अग्नौ अग्न्युद्दीपने साधु ढक् । २१ अ-ग्न्युद्दीपनसाधने जतुघृतादौ त्रि०
  “जिघ्राणोऽस्य वसागन्धंसर्पिर्जतुविमिश्रितम् । कृतं हि व्यक्तमाग्नेयमिदं वेश्यपरन्तप!” “अदीदं गृहमाग्नेयं विहितं मन्थते भवान्”इति च भा० आ० प० १४४ अध्या० । २२ अग्न्युद्दीपनसाधने घृते २३ अस्त्रविशेषे च न०
  । तत आगतः ढक् ।अग्निप्रकृतिके २४ कीटभेदे ते च चतुर्विंशतिविधाःयथाहसुश्रुतः । “कौण्डिल्यकः करभको वरटी पत्र-वृश्चिकः । विनाशिका ब्रह्मणिका विन्दलोभ्रमरस्तथा ।बाह्यकी पिच्चिटः कुम्भो वर्च कीटोऽरिसेदकः ।पद्मकीटो दुन्दुभिश्च मकरः शतपादकः । पञ्चालकःपाकमत्स्यः कृष्णतुण्डोऽथ गर्द्दभी । क्लीतः कृमिसरारीचयश्चाप्युत्क्लेशकः स्मृतः । एते ह्यग्निप्रकृतयश्चतुर्विंशतिरेवच । तैर्भवन्तीह दष्टानां रोगाः पित्तनिमित्तजाः । “अ-ग्नायी देवताऽस्य ढक् पुंवद्भावः । २५ स्वाहादेवताकेस्थाली-पाके ।

Capeller

German

 आग्नेय॑,  f.
  ई auf das Feuer o. Agni bezüglich, 
Feuer-
 n.
  N. eines Mondhauses.

Burnouf

French

 आग्नेय आग्नेय a. d'Agni
 relatif au feu.
		 Surnom
d'Agastya. -- S. f.
  आग्नेयि,  l'épouse d'Agni.
		 La région du
sud-est. -- S. n.
  beurre clarifié,  हविस्।
		 Sang.
		 Np. de ville.

Stchoupak

French

 आग्नेय-
 -ई- a. facile à prendre feu 
 semblable au feu sacré 
appartenant ou consacré à Agni 
 m.
  n.
  d'une arme 
 de Skanda 
 d'un Purāṇa 
pl.
  n.
  d'un peuple 
 f.
  ville d'Agni.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.