| YouTube Channel

अहल्य (ahalya)

 
शब्दसागरः
English
अहल्य
mfn.
 (-ल्यः-ल्या-ल्यं) Unploughed, (a field, &c.)
f.
 (-ल्या)
1. The name
of an Apsaras or heavenly courtezan.
2. The wife of GAUTAMA, a
saint and philosopher.
E.
 अ neg. हल to plough, यत्
aff.
Yates
English
अ-हल्य (ल्यः-ल्या-ल्यं)
a. Idem.
Wilson
English
अहल्य
mfn.
 (-ल्यः-ल्या-ल्यं) Unploughed, (a field, &c.)
f.
 (-ल्या)
1 The name of an Apsaras or heavenly courtezan.
2 The wife of GAUTAMA, a saint and philosopher.
E.
 अ neg. हल to plough, यत्
aff.
Apte
English
अहल्य [ahalya],
a.
Unploughed.
Not arable. -ल्यः
N.
 of a country. -ल्या
N.
 of the wife of Gautama [According to the Rāmāyana she was the first woman created by Brahmā, who gave her to Gautama. She was seduced by Indra who assumed the form of her husband and so deceived her, or, according to another version, she knew the god and was flattered by the great God's condescension. There is another story which states that Indra secured the assistance of the moon who, assuming the form of a cock, crowed at mid-night. This roused Gautama to his morning devotions, and Indra went in and took his place. Gautama, when he knew of her seduction expelled her from his hermitage and cursed her to be a stone and become invisible till she should be touched by the feet of Dāśarathi Rāma which would restore her to her former shape. Rāma afterwards delivered her from her wretched state and she was reconciled to her husband. Ahalyā is one of the five very chaste and pure women whose names every one is recommended to repeat in the morning
अहल्या द्रौपदी सीता तारा मन्दोदरी तथा । पञ्चकं ना स्मरेन्नित्यं महापातकनाशनम् ॥ Kumārila Bhaṭṭa explains the seduction of Ahalyā as Indra's (the sun's) carrying away the shades of night, Ahalyā signifying night.] For a very succinct account, see also
Mv.*
 1.
N.
 of a sea.
Comp.
 -ईश्वरतीर्थः
N.
 of a तीर्थ. -जारः Indra. -नन्दनः the sage Śatānanda, son of Ahalyā. -ह्रदः
N.
 of a Tīrtha near the hermitage of Gautama.
Apte 1890
English
अहल्य a. 1 Unploughed.
2 Not arable.
ल्यः N. of a country.
ल्या 1 N. of the wife of Gautama. [According to the Rāmāyaṇa she was the first woman created by Brahmā, who gave her to Gautama. She was seduced by Indra who assumed the form of her husband and so deceived her, or, according to another version, she knew the god and was flattered by the great God's condescension. There is another story which states that Indra secured the assistance of the moon who, assuming the form of a cock, crowed at mid-night. This roused Gautama to his morning devotions, and Indra went in and took his place. Gautama, when he knew of her seduction, expelled her from his hermitage and cursed her to be a stone and become invisible till she should be touched by the feet of Dāśarathi Rāma which would restore her to her former shape. Rāma afterwards delivered her from her wretched state and she was reconciled to her husband. Ahalyā is one of the five very chaste and pure women whose names every one is recommended to repeat in the morning
अहल्या द्रौपदी सीता तारा मंदोदरी तथा । पंचकन्याः स्मरोन्नित्यं महापातकनाशिनीः ॥ Kumārila Bhaṭṭa explains the seduction of Ahalyā as Indra's (the sun's) carrying away the shades of night, Ahalyā signifying night]. For a very succinct account, see also Mv. 1.
2 N. of a sea.
Comp.
जारः Indra.
नंदनः the sage Śatānanda, son of Ahalyā.
ह्रदः N. of a Tīrtha near the hermitage of Gautama.
Monier Williams 1872
English
अ-हल्य, अस्, आ, अम्, not arable, unploughed
(आ), f., N. of an Apsaras
N. of the wife of Gautama
or Śaradvat
N. of a sea.
Apte Hindi
Hindi
अहल्य
"वि*, न* त*" - -
बिना जोता हुआ
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अहल्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಉಳಲು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದ ಭೂಮಿ /ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಅರ್ಹವಲ್ಲದ
अहल्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೇಗಿಲಿನಿಂದ ಉಳಲ್ಪಡದ
निष्पत्तिः - > "यत्" (४-४-९७) । न० त० ।
व्युत्पत्तिः - > हलेन कृष्यम्
L R Vaidya
English
ahalya {% a. (f. ल्या) %} Unploughed.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अहल्य
adjective
हलेन अनाकृष्टम्।
"अहल्येषु क्षेत्रेषु तृणानि वर्धन्ते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अहल्यः, त्रि, (हलेन कृष्यं । ततो नञ्समासः ।)हलानाकृष्टक्षेत्रादिः । अकृष्टभूमिः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अहल्य
त्रि०
 न हलेन कृष्यम् । १ हलाकृष्ये क्षेत्रे । २ देशभेदेपु० । ३ गोतमर्षिपत्न्यां स्त्री । अहल्योत्पत्तिर्यथा ।“मौद्गल्यस्य सुतो ज्येष्ठोब्रह्मर्षिः सुमहायशाः । इन्द्रसेनायतोर्गभं वध्रस्थं प्रत्यपद्यत । वध्रस्थान्मिथुनं जज्ञेमेनकायामिति श्रुतिः । दिवोदासश्च राजर्षिरहल्याच यशस्विनी । शरद्वतश्च दायादमहल्या सभसूयत । शता-नन्दमृषिश्रेष्ठम् तस्यापि सुमहायशाः” हरि० ३२ अ०शरद्वतः इति गोतमस्य नामान्तरम् । यद्वंशजातःकृपाचार्य्यः शारद्वत इति गौतम इति चाख्यायते ।तस्यागोतमशापकथा अफलशब्दे २६८ पृष्ठेदृश्या । तस्याःशापविमोचनमुक्तम् । “तस्मात् प्रविश्य रामाशुगौतमस्याश्रमं विभो! । तारयेमां महाभागामहल्यांशापविप्लुताम् । विश्वामित्रवचः श्रुत्वा रामः सौमित्रिणासह । विश्वावित्रं पुरस्कृत्य प्रविवेशाश्रमं ततः । स द-दर्श सहभागां तपसा द्योतितप्रभाम् । सेन्द्रैरपि सुरैःसाक्षादनालक्ष्यां समागतैः । प्रयत्नान्निर्म्मितां धात्रा दिव्यांमायामयीमिव । धूमेनापि परिताङ्गीं दीप्तामग्निशिखा-मिव । तुषारेणावृतां साभ्रां पूर्णचन्द्रप्रभामिव । मध्ये-ऽम्भसो दुराधर्षां दीर्प्ता सूर्य्यप्रभामिव । सा हि गोतम-वाक्येन दुर्निरीक्ष्या बभूव ह । त्रयाणामपि सोकानांयावद्रामस्य दर्शनम् । दृष्ट्वैव राघवौ तस्याः पादौ जगृहतुस्तदा । सा च तौ पूजयामास स्मृत्वा गौतमभाषितम् ।पाद्यार्घासनसत्कारैर्यथावत् प्रीतमानसा । प्रतिजग्राहरामश्च पूजां तां विधिवत् तदा । सस्वनुर्देववाद्यानिपुष्पवृष्टिः पपात खात् । गन्धर्वाप्सरसां चैव महानासीत्समागमः । साधु साध्विति देवाश्च तदाहल्यामपूजयन् ।विशुद्धां तपसोग्रेण तदा रामसमागमे । गोतमोऽथमहातेजा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा । स्वमाश्रमपदं राममागतंप्रत्यपूजयत् । समेत्य भार्यया चैव पूतयाऽहल्यया तदा ।तयैव सहितोभूयस्तपस्तेपे महायशाः” इति रामा० आ० ।“अहल्या द्रौपदी कुन्ती तारा मन्दोदरी तथा । पञ्च कन्याःस्मरेर्न्नित्यं महापातकनाशनम्” प्रातःस्मरणीये पुरा० ।
Burnouf
French
अहल्य अहल्य a. (हल्) inculte, non labouré. -- S.
f.
अहल्या np. personnification de la terre non cultivée, Ahalyā.