| YouTube Channel

अह (aha)

 
शब्दसागरः
English
अह r. 5th cl. (अहति) To pervade or occupy. (इ) अहि r. 1st. cl. (अंहते) To
go or move: also 10th cl. (अंहयति) To shine.
अह ind. A particle and interjection implying
1. Commendation: 2.
Rejecting, sending: 3. Deviation from custom, (improperly:)
4.
Certainty, ascertainment.
E.
 अ neg. ह from हन् to hurt, affix ड.
Capeller Eng
English
1 अ॑ह
indecl.
 of course, certainly, namely, at least
often
only emphasizing the preceding word.
2 अ॑ह
m.
n.
 day (mostly —°).
Yates
English
अह (इ-ङ) (अहते) 1.
d. To move.
अह (इ-क) (अहयति) 10.
a. To shine.
अह
interj. Oh.
Spoken Sanskrit
English
अह - aha -
ind.
 - certainly
अह - aha -
ind.
 - indeed
अह - aha -
ind.
 - namely
अह - aha -
ind.
 - at least
अह - aha -
ind.
 - it is true
अह - aha -
ind.
 - I grant
अह - aha -
ind.
 - surely
अह - aha -
ind.
 - granted
अह - aha -
m.
 - under
अह - aha -
n.
 - day
अह - aha -
n.
 - particle answering to ha in a preceding sentence
Wilson
English
अह r. 5th cl. (अहति) To pervade or occupy. (इ.) अहि r. 1st
cl. (अंहते) To go or move
also 10th cl. (अंहयति) To shine.
अह ind. A particle and interjection implying
1 Commendation:
2 Rejecting, sending:
3 Deviation from custom, (improperly:)
4 Certainty, ascertainment.
E.
 अ neg. ह from हन to hurt, affix ड.
Apte
English
अह [aha],
ind.
 A particle implying (a) praise (पूजा)
(b) separation
(c) resolution, ascertainment, certainty
and translated by 'surely', 'certainly', 'yes', 'well'
(d) rejecting
(e) sending
(f) deviation from custom, impropriety) त्वमह ग्रामं गच्छ, त्वमह रथेनारण्यं गच्छ Sk. स्वयमह रथेन याति, उपाध्यायं पदातिं गमयति Sk. (g) hence, therefore (अथ)
शर्वरीं भगवन्नद्य सत्यशील तवाश्रमे । उषिताः स्मो$ह वसतिमनुजानातु नो भवान् ॥
Rām.*
 2.54.37.
अहम् [aham], pron. (Nom. Sing. of अस्मद्). 1 [cf. Zend azem
L.
 ego
Germ.
 ich.]
Comp.
 -अग्रिका a contest for superiority, rivalry -अहमिका [अहमहं शब्दो$स्त्यत्र वीप्सायां द्वित्वं ठन् न टिलोपः
P.
 II.1.72]
emulation, competition, assertion of superiority
अहमहमिका तु सा स्यात्परस्परं यो भवत्यहंकारः Ak.
अहमहमिकया प्रणाम- लालसानाम्
K.*
 14.81
अहमहमिकया मधुकरकुलैरनुबध्यमानम् 139,
Mv.*
 6.54.
egotism.
military vaunting.-कर्तव्य
a.
 to be referred to self. (-व्यम्) the object of अहंकार.
कारः egotism, sense of self, self-love considered as an अविद्या or spiritual ignorance in Vedānta Phil.
निर्ममो निरहंकारः ...स शान्तिमधिगच्छति
Bg.*
 2.71, 7.4
Ms.*
 1.14
Y.*
 3.177.
pride, self-consciousness, self-conceit, haughtiness.
(in Sāṅ. Phil.) the third of the eight producers or elements of creation, i. e. the conceit or conception of individuality, one of the 25 elements
Sāṅ.
K.*
 22, 24, 25
˚वत्
a.
 selfish, proud. -कारिन्
a.
 proud, self-conceited. -कार्यम् that which is to be done by oneself, personal business or object. -कृत्
a.
egotistic
यस्य नाहंकृतो भावः
Bg.*
 18.17.
proud, haughty, जातिरूपवयोवृत्तिविद्यादिभिरहंकृतः
Y.*
 3.151. -कृतिः
f.
 egotism, high opinion of oneself, pride. -जुस्
m.
 Thinking only of oneself
Ku.*
 15.53. (v. l. ) -पूर्व
a.
 desirous of being first
अहंपूर्वाः पचन्ति स्म प्रसन्नाः पानभोजनम्
Rām.*
 2.12.96.-पूर्विका, -प्रथमिका [अहं पूर्वो$हं पूर्व इत्यभिधानं यत्र]
the running forward of soldiers with emulation
(hence) emulation, competition
जवादहंपूर्विकया यियासुभिः
Ki.*
 14.32.
bragging, vaunting. -प्रत्ययः [अह- मित्याकारकः प्रत्ययः] self-conceit. -भद्रम् [अहमेव भद्र इति निर्णयो यत्र] self-conceit, high opinion of one's own superiority.
भावः pride, egotism
अहंभावावृतो निस्त्रपः
Bv.*
 4.1.
=
 ˚मति q. v. -मतिः
f.
self-love or self-illusion regarded as spiritual ignorance (in Vedānta Phil.).
conceit, pride, egotism. -वादिन्
a.
 speaking only of oneself, proud, haughty
मुक्तसङ्गो$- नहंवादी ... कर्ता सात्त्विक उच्यते
Bg.*
 18.26. -श्रेयस् or °reeसम्n. claiming superiority for oneself
अहंश्रेयसे विवदमानाः Śat. Br. -सन
a.
Ved.
 gaining for oneself. -स्तम्भः Conceit
दरिद्रो निरहंस्तम्भो मुक्तः सर्वमदैरिह । कृच्छ्रं यदृच्छयाप्नोति तद्धि तस्य परं तपः ॥
Bhāg.*
 1.1.15.
Apte 1890
English
अह ind. A particle implying(a) praise (पूजा)
(b) separation
(c) resolution, ascertainment, certainty
and translated by ‘surely, ’ ‘certainly, ’ ‘yes, ’ ‘well’
(d) rejecting
(e) sending
(f) deviation from custom, impropriety
त्वमह ग्रामं गच्छ, त्वमह रथेतारण्यं गच्छ Sk.
स्वयमह रथेन याति ३ उपाध्यायं पदातिं गमयति Sk.
Monier Williams Cologne
English
1. अ॑ह
ind.
 (as a particle implying ascertainment, affirmation, certainty,
&c.
 ) surely, certainly,
RV.
AV.
ŚBr.
(as explaining, defining) namely,
ŚBr.
(as admitting, limiting,
&c.
 ) it is true, I grant, granted, indeed, at least,
ŚBr.
 [For the rules of accentuation necessitated in a phrase by the particle अ॑ह
cf.
Pāṇ.
 viii, 1, 24 seqq.]
2. अ॑ह
n.
 (only
Ved.
nom.
pl.
 अ॑हा,
RV.
AV.
gen.
pl.
 अ॑हानाम्,
RV.
 viii, 22, 13)
=
 अ॑हर्, q.v., a day
often ifc. m(अह॑). (e.g. द्वादशाह॑, त्र्य्-अह॑, षड्-अह॑,
&c.
 ) or
n.
 (e.g. पुण्याह॑, भद्राह॑, and सुदिनाह)
See also अह्न
s.v.
1. (also) a particle answering to ह in a preceding sentence (ह-अह
=
 μὲν - δέ),
Gaṇar.
अहं (in comp. for अह॑म्).
अहः (in comp. for अ॑हर्).
Monier Williams 1872
English
अह अह, ind. (as a particle implying
ascertainment, affirmation, certainty, &c.) surely, cer-
tainly, yes, well
(as explaining, defining, admitting,
limiting, &c.) namely
I grant you, granted, indeed,
of course
at least. This particle is also said to im-
ply rejecting, sending
deviation from custom, im-
propriety.
Macdonell
English
अह 1. á-ha, pcl. certainly, of course, indeed
🞄just, that is to say
at least: often merely 🞄emphasizes the preceding word.
अह 2. áha,
n.
 day: —° generally
m.
 .
Benfey
English
1. अह अह, a particle
Certainly,
Chr. 287, 4 = Rigv. i. 48, 4.
2. ऽअह -अह, a substitute for अहन्,
when part of compound words. Day,
e. g.
अघ-,
n.
 A day of impurity, Man.
5, 84. अनिर्दशाह, i. e.
अ-निस्-दशन्-,
adj.
f.
 हा, Not out of the ten days (of
impurity which follow birth or death),
Man. 8, 242. एकादशाह, i. e. एकादशन्
-अह,
adj.
 Lasting eleven days, MBh.
13, 4938. एकाह, i. e. एक-अह,
m.
 One
day, Man. 5, 59. कतिपयाह, i. e. क-
तिपय-, Some day, Chr. 52, 19 (sing)
Pañc. 9, 6 (plur). क्षपाह, i. e. क्ष-
पा-, A day and night, Man. 1, 68.
त्रि-,
I.
n.
 Three days, Man. 4, 110.
II.
adj.
 Lasting three days, Rām. 1, 13,
43. दशाह, i. e.
दशन्-,
n.
 An interval
of ten days, Man. 5, 59. पञ्चाह, i. e.
पञ्चन्-,
n.
 A period of five days,
Kathās. 41, 26.
पुण्य-,
n.
 A holy day,
Chr. 25, 20. सप्ताह, i. e.
सप्तन्-,
n.
Seven days, a week.
Hindi
Hindi
कहा
Apte Hindi
Hindi
अहम्
सर्व* - अस्मद् शब्द का कर्तृ कारक ए* व*
मैं
अहम्
सर्व* - अस्मद् का कर्तृकारक एक वचन
मैं
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अह
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜೆ
अह
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಶಂಸೆ /ಹೊಗಳಿಕೆ
अह
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಆಜ್ಞೆ /ಅಪ್ಪಣೆ
अह
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಗ್ರಹ
अह
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಂದೆ
विस्तारः - > "अह प्रशंसाक्षिपयोर्नियोगे न विनिग्रहे" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
aha {% ind. %} A particle implying- (1) commendation
(2) rejecting
(3) deviation from custom.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(अव्य) १. पूजा २. प्रशंसा ३. निन्दा ४. आज्ञा ५. निग्रहः ‘अह प्रशंसा क्षिपयोर्नियोगे च विनिग्रहे’ - वाङ्मयर्णवः । ‘क्षेमार्थे’ इति शाश्वतः । ‘पूजायाम् इति प्रौढमनोरमा उदा - अयमह जीवतु शाश्वतीः समाः’ ।
(अव्य) १. पूजा २. प्रशंसा ३. निन्दा ४. आज्ञा ५. निग्रहः ‘अह प्रशंसा क्षिपयोर्नियोगे च विनिग्रहे’ - वाङ्मयर्णवः । ‘क्षेमार्थे’ इति शाश्वतः । ‘पूजायाम् इति प्रौढमनोरमा उदा - अयमह जीवतु शाश्वतीः समाः’ ।
Bopp
Latin
अह in fine nonnullorum compositorum pro अहन्, e. c. ए-
काहम् per unum diem, प्रत्यहम् quotidie. SAK. 30. 3.
4. infr. (Cf. hibern. aga «leisure, time, opportunity».)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
? aha, interj. of grief or objurgation (such a form may have existed in Pali, see PTSD s.v.
cf. Skt. and Pali ahaha and aho), oh! fie!: prob. read aha bhoḥ Mv 〔i.8.1〕 (Senart em. ahaha bhoḥ).
Lanman
English
1áha, assev. particle. certainly, of course
namely. [pron. root a: cf. 1104^3 end.]
2áha, for áhan in cpds. [1209a, 1315a.]
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 अह्
मूलधातुः:
 अह
धात्वर्थः:
 व्याप्तौ
गणः:
 स्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 अह्नोति
अनुबन्धादिविशेषः:
टिप्पनी: छान्दसः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
अहँ अह व्याप्तौ
- अह्नोति 28
Mahabharata
English
Aha(ḥ) = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
English
अह १ / AHA I. One of the aṣṭavasus. His father was dharma and mother, Ratidevī. (M.B., Ādi Parva, Ślokas 17 to 20, Chapter 66).
अह २ / AHA II (ahah). A sacred pond. If one bathes in it he will go to the land of the Sun. (M.B., Vana Parva, Śloka 100, Chapter 83).
अह ३ / AHA III. One born of the dynasty of demons (asuravaṁśa). (See under Heti, the genealogy chart of the demon dynasty).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अह इ क भासे । (उभं-चुरां-अकं-सेट् ।) दीप्ति-रिति यावत् । इति कविकल्पद्रुमः ॥
इ क अंह-यति । भासो दीप्तिः । इति दुर्गादासः ॥
अह इ ङ गतौ । (भ्वादिं-आत्मं-सकं-सेट् ।) इतिकविकल्पद्रुमः ॥
इ अंह्यते । ङ अंहते । इतिदुर्गादासः ॥
अह,
व्य,
 प्रशंसा । क्षेपणं । नियोगः । विनिग्रहः ।इति मेदिनी ॥
अहं, त्रि, अस्मद्शब्दस्य प्रथमान्तस्य रूपं । आमिइति भाषा । यथा आह्निकतत्त्वं, --“अहं देवो न चान्योऽस्मि ब्रह्मैवास्मि न शोकभाक् ।सच्चिदानन्दरूपोऽहं नित्यमुक्तस्वभाववान्” ॥
(तथा च रघुवंशे १ । ६८ ।“सोहमिज्या विशुद्धात्मा प्रजालोपनिमीलितः”)
अहः [न्],
क्ली,
 दिवा । इत्यमरः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अह गतौ आत्म०
भ्वा०
सक०
 इदित् सेट् । अंहते आंहिष्ट ।आनंहे “आनंहिरेऽद्रिं प्रति चित्रकूटम्” “आंहि-षातां रघुव्याघ्रौ शरभङ्गाश्रमं ततः” भट्टिः । रि अंह्रिः पादःअसुन् अंहः पापम् । इन् बा० नलुक् । अहिःसर्पःकेदारश्च । “एवा त इन्द्रोचथमहेम” ऋ० २, १९, ७, वेदे तुबा० नलुक् । लटः पञ्चानां लिटः पञ्चकादेशे ब्रुवश्चाहादेशःआह आहतुः आहुः आत्थ आहथुः “इत्याहभगवान् मनुः” इत्यादौ तु चादिगणपठितं विभक्तिप्रतिरूपमाहेति ।
अह दीप्तौ चुरा० इदित्
उभ०
 अक० सेट् । अंहयति ते आञ्जिहत् त ।
अह व्याप्तौ स्वा० प०
सक०
 सेट् । अह्नोति । आहीत् आह ।
अह
अव्य०
 अहि--घञ् पृ० नलोपः । १ प्रशंसायां २ क्षेपे, ३ वियोगे, ४ निग्रहे, ५ आचारातिशये, ६ अर्च्चने च ।“अत्यह तदिन्द्रोऽमुच्यत देवो हि सः” “इदमहेदं सत्वंकृशपश्वल्पाज्यमथायम्” शत० व्रा० ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
अहँ अह व्याप्तौ
- अह्नोति 26
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अह व्याप्तौ”@} 2 आहकः-हिका, आहकः-हिका, अजिहिष 3 कः-षिका
अहिता-त्री, आहयिता-त्री, अजिहिषिता-त्री
4 अह्रुव 5 न्-ती, आहयन्-न्ती, अजिहिषन्-न्ती
अहिष्यन्-न्ती-ती, आहयिष्यन्-न्ती-ती, अजिहिषिष्यन्-न्ती-ती, -- आहयमानः, आहयिष्यमाणः, अ 6 ट्-अड्-अहौ-अहः, -- -- अहितम्-तः, आहितः, अजिहिषितः-तवान्
अहः, आहः, अजिहिषुः, आजिहयिषुः
अहितव्यम्, आहयितव्यम्, अजिहिषितव्यम्
अहनीयम्, आहनीयम्, अजिहिषणीयम्
आह्यम्, आह्यम्, अजिहिष्यम्
ईषदहः, दुरहः, स्वहः, -- -- अह्यमानः, आह्यमानः, अजिहिष्यमाणः
आहः, आहः, अजिहिषः
अहितुम्, आहयितुम्, अजिहिषितुम्
7 आढिः, आहना, अजिहिषा, आजिहयिषा
अहनम्, आहनम्, अजिहिषणम्
अहित्वा, आहयित्वा, अजिहिषित्वा
समह्य, समाह्य, समजिहिष्य
आहम् २, अहित्वा २, आहम् २, आहयित्वा २, अजिहिषम् २
अजिहिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५५)
02
=>
 (५-स्वादिः-१२७२-सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[३। ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इति अभ्यासस्य चुत्वम्।]]
04
=>
 [पृष्ठम्००५४+ २६]
05
=>
 [[१। ‘स्वादिभ्यः श्नुः’ (३-१-७३) इति श्नुः। ‘अचि श्नु--’ (६-४-७७) इत्युवङ्।]]
06
=>
 [[२। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वम्।]]
07
=>
 [[३। ढत्व-धत्व-ष्टुत्व-ढलोप-दीर्घाः।]]
Capeller
German
1. अ॑ह gewiss, wohl, gerade, eben, nämlich,
zwar, oft nur hervorhebend.
2. अ॑ह
m.
 n (°—) Tag.
2. अ॑ह l. (—°) st. (°—)।अहह Interj.
Grassman
German
1. áha [aus 1. a und ha zusammengesetzt] hebt das vorhergehende Wort hervor und kann durch dessen Betonung oder durch ja, gewiss, fürwahr, besonders, recht, gerade u. a. ausgedrückt werden. So folgt es hervorhebend:
Auf Verben {140, 9}
{267, 11}
{408, 10}
{479, 4}
{631, 4}
{648, 1}. — Substantiven {146, 5}
{536, 2}
{640, 20}
{663, 8}
{789, 2}
{1015, 3}. — Adjectiven {201, 2}
{326, 10}
{388, 3}
{437, 3}
{887, 19}. — nach Vergleichen mit ná „recht wie“ {222, 7}
{619, 2}. — nach persönlichen Pronomen {119, 3}. _{119, 8}
{406, 6}. — nach Relativen {869, 6} (quicunque). — nach Interrogativen kúa {877, 2}. — nach átra {48, 4}
{52, 11}
{84, 15}
{135, 8}
{154, 6}
{318, 7}
{326, 7}
{897, 8}. — nach ā́t {6, 4}. — nach ná „gewiss nicht, doch nicht“ {147, 3}
{216, 3}
{270, 4}
{300, 13}
{357, 12}
{408, 4}
{868, 8}
{912, 2} (ná u). — nach Präpositionen úpa {151, 7}
ánu {915, 13}. — nach andern Partikeln íd {92, 3}
gha‿íd {663, 3}
utá‿u {653, 17}
īm {361, 5}
{363, 5}. — mit dvitā́ verbunden {648, 1}.
áhan, áhar, 2. áha, n., Tag (im Gegensatze gegen die Nacht), Tageshelle. Die Gebrauchsweise im RV zeigt, dass der Begriff des Leuchtens der Benennung zu Grunde liegen muss. Dies begünstigt die Annahme, dass áhan für *dáhan stehe und gleich dem goth. dag-s aus der Wurzel dah (brennen) stamme, ungeachtet des auffallenden Verschwindens des anlautenden d, wofür áśru = δάϰρυ kein vollgültiges Beispiel liefert. Im Dual: Nacht und Tag
so auch im sing. {450, 1} áhar ca kṛṣṇám áhar árjunam ca.
1. Stamm áhan:
-nā {863, 10}
adv.: {312, 3}
áhnā‿ahnā (Tag für Tag) {863, 9}.
-ne {804, 5}
{866, 5}. _{866, 9}.
-nas [Ab.] {266, 14} purā́ pā́riāt 〰.
-nas [G.] nā́ma {123, 9}
pratarītā́ {798, 19}
bhāgás {956, 5}
praketás {955, 2}
prapitvé {312, 12}. Nach Adverbien: trís {116, 19}
{290, 6}
idā́ {329, 11}
idā́ cid {306, 5}
{642, 11}
idā́nīm {350, 1}
prātár {430, 3}
{868, 5}
sakṛ́t {921, 16}
vom Verb abhängig veda {836, 6}.
-ani {110, 7}
{132, 1}
{575, 2}.
-an [L.] {117, 12}
{186, 4}
{223, 2}
{238, 2}
{308, 1}
{312, 11}
{350, 6}
{467, 1}
[Page163] {798, 18} {887, 1}
{894, 11}
{921, 1}. _{921, 11}.
-anī [d.] {123, 7}
{185, 1}
{351, 3}
{436, 8}
{499, 1}
{844, 14}
{865, 12}
{902, 1}.
-āni s. Stamm áha.
-abhis im Lauf der Tage, an allen Tagen {151, 9}
{164, 51}
{341, 6}
{349, 7}
{416, 2}
{544, 4} (ebhís)
{767, 3} (makṣū́tamebhis)
{833, 4}
{836, 9}.
-abhyas [Ab.] {915, 11}
[Dat.] {603, 1}.
-nām ubháyebhis {185, 4}
aktúnā {210, 3}
ketús {911, 19}
ketúm {268, 4}
{521, 5}
{914, 12} (agním)
netrī́ {593, 2} (uṣā́s)
vimā́nas {798, 45} (Soma als Sonne)
sárgās {809, 30}
vidátheṣu {357, 6}
vayúneṣu {448, 5}
sudinatvám {212, 6}
sudinatvé {242, 5}
{257, 4}
{604, 4}
{896, 1}
sudíneṣu {333, 1}
prapitvé (und mádhye) {557, 4}
abhipitvé {126, 3}
{330, 5}
{331, 6}. Nach Adverbien: idā́ {330, 1}
nū́ cid {480, 3}.
-asu (uṣásām) {124, 9}.
Stamm áhar:
-ar. Das r bleibt vor weichen Lauten unverändert, nur vor e ({489, 17}) fällt es weg. {450, 1}
{489, 17}
{582, 11}
{619, 7}
{994, 3}. Adverbial: {282, 2}
und so besonders áharahar, Tag für Tag {123, 9}
{221, 1}
{644, 24}
{646, 12}
{878, 2}. _{878, 3}.
-obhis {130, 10} (wo áhabhis besser wäre)
{840, 9}.
Stamm áha:
-āni (kann auch zu áhan gehören) {268, 4}. _{268, 10}
{403, 3}
{408, 4}
{527, 2}
{592, 3}
{668, 7}
{844, 5}
{857, 7}
{863, 2}. Adverbial: {88, 4}
víśvā {52, 11}
{171, 3}
{541, 4}.
-ā {50, 7}
{116, 4} (trís?)
{130, 2}. _{130, 9}
{140, 13} (dīrghā́)
{266, 9}
{326, 3}
{329, 6}
{402, 3}
{412, 5}
{502, 9}
{546, 3}
{550, 5}
{581, 2}
{705, 19}
{838, 4}
{858, 8}. — Adv.: -víśvā {288, 22}
{621, 3}
{663, 30}
{670, 17}.
-ānaam idā́ cid {642, 13}.
áha:
íd 〰 {854, 1}.
Burnouf
French
अह अह, Vd. à la fin des composés, pour अहन् jour:
एकाहम् pendant un jour, प्रत्यहम् tous les jours.
अह अह indéc. aha! interjection.
Stchoupak
French
अह-
ifc. = अहर्-।