धातुः: अस्
मूलधातुः: असु
धात्वर्थः: क्षेपणे
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: अस्यति
अनुबन्धादिविशेषः: उदित्
टिप्पनी: पुषादिः


धातुः: अस्
मूलधातुः: अस
धात्वर्थः: भुवि
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: अस्ति


धातुः: अस्
मूलधातुः: अस
धात्वर्थः: गति-दीप्ति-आदानेषु
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः,दीप्तौ अकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: असति-ते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

असुँ असु (अर्थः)  क्षेपणे
अस्यति आस आसिथ असिता असिष्यति अस्यतु आस्यत् अस्येत् अस्यात् आस्थत्, आस्थताम् ) "अस्यतिवक्तिख्यातिभ्य'' इति कर्तरि लुङ्यङि "अस्यतेस्थुक्'' इति थुगागमः पुषादित्वादङि सिद्धे ऽस्यतिग्रहणमात्मनेपदार्थम् तच्च कर्मकर्तरि [ उपसर्गादस्यत्यूह्योर्वा वचनम् ] इति शुद्धेऽपि कर्तरि सोपसर्गत्वे पक्ष तङोविधानादस्ति निरस्यते निरासे निरासिषे निरासिता, निरसिष्यतेनिरस्यताम् निरास्यत निरस्येत निरसिषीष्ट निरास्थत निरास्थेताम् "अस्यति'' इत्यङ् इदमेव कर्मकर्तर्यपि रूपम् कर्मणि चिण्सिचावेव ( निरासि, निरासिषाताम् असिसिषति निरसिसिषते निरसिसिषति) "पूर्ववत्सनः'' इति वा तङ् ( आसयति आसिसत् समस्यम्, सम्यस्यम् समस्या ) "ऋहलोर्ण्यत्,'' "संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः' इति वृद्ध्यभाव इत्यात्रेयः प्रास्यन्त्येतमिति ( प्रासः ) "अकर्तरि च कारके'' इति घञ् इति वृत्तौ आत्रेयस्तु "हलश्च'' इति करणे घञमाह ( प्रासनम् ) करणे ल्युट् ( द्व्यहात्यासं गाः पयः पाययति, द्व्यहमत्यसमिति वा ) "अस्यतितृषोः क्रियान्तरे कालेषु'' इति काले कर्मण्युपपदे क्रियान्तरे क्रियाया व्यवधाधायकेऽर्थे वर्तमानयोरस्यतितृषोर्णमुल् अद्य पाययित्वा द्व्यहमत्यस्य पाययतीत्यर्थः अत्यसनक्रियया पानक्रिया व्यवधीयते "तृतीयाप्रभृतीनि'' इति समासविकल्प ( असित्वा, अस्त्वा ) उदित्त्वादिड्विकल्पः (अस्तः, अस्तवान्) "यस्य विभाषा'' इतीण्णिषेधः अस्तमनेनासितमनेन "सौनागाः कमणि निष्ठायां शकेरिटमिच्छन्ति विकल्पेन, अस्यतेर्भावे'' इति ''विभाषा भावादिकर्मणोः'' इत्यत्र वृत्तौ ( अस्तंगत्य, ) "अस्तं च' इति क्रियायोगेगतित्वाद् अस्तंशब्दस्य समासः अत एव निर्देशादस्तशब्दस्य मान्तत्वमित्यात्रेयः अव्युत्पन्नोऽव्ययमिति वृत्तिन्यासपदमञ्जर्यादौ ( तरङ्गात्यस्तः ) "द्वितीयाश्रित'' इति समासः ( असुरः, ) "वसेरुरन्'' इत्युरन् प्रज्ञादित्वादासुरः ( स्वसा ) "सावसेरृन्'' इति सावुपपदे ऋन्, अनङादि "न षट्स्वस्रादिभ्यः'' "ऋन्नतभ्य" इति ङीपो निषेधः स्वसुरपत्यं ( स्वस्रीयः ) "स्वसुश्छः'' इति छः पितृष्वसुरपत्यं ( पैतृष्वस्स्रीयः, पंतृष्वसेयः) "पितृष्वसुश्छण्,'' ढकि तु "ढकि लोप''इत्यन्तलोपः अत्र एव "अनुवादाड्ढक्'' (मातृष्वस्रीयः, मातृष्वसेयः ) "मातृष्वसुश्च''इति छण्, ढकि लोपः "मातृपितृभ्यां स्वसा'' इति षत्वम् ( मातुस्स्वसा, मातृष्वसा ) "विभाषा स्वसृपत्योः'' इति पक्षेऽलुक् "मातुः पितुर्भ्यामन्यतरस्याम्'' इत्यलुकि षत्वविकल्पः, स्वसृसकारस्य विसर्जनीयस्य सत्वेष्टुत्वेन षत्वम् एवं ( पितुस्वसा, पितुष्ष्वसा )इति ( असुः ) "शॄस्वृ'' इत्यादिना उप्रत्ययः अत्र केचित् "नेर्गद'' इत्यादौ तन्त्रेणाकारप्रश्लेषेण अयमपि निर्दिष्टइति प्रण्यस्यतीत्यादौ णत्वमिच्छन्ति अस्तीति लुकि असते असतीति शपि 101

असुँ असु  क्षेपणे 
- अस्यति  निरस्यति निरस्यते  आस  आसतुः  आसुः  असिता  आस्थत्  निरास्थत् निरास्थत  असित्वा अस्त्वा  अस्तम्  प्रासः  प्रासनी  103

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“असु क्षेपणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘असतेऽसति गत्यादौ, भुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>आसकः-सिका, आसकः-सिका, असिसिषकः-षिका;</li> <li> असिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> अस्यन्-न्ती, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती;</li> <li> निरस्यन्, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती;</li> <li> असिष्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> निरस्यमानः, निरस्यन्, आसयमानः, आसयिष्यमाणः;</li> <li> अः-असौ-असः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm06">6</a> निरस्तम्- <a href="#foot_krm07">7</a> स्तवान्, <a href="#foot_krm08">8</a> असितमनेन, आसितः, असिसिषितः-तवान्;</li> <li> असः, सन्न्यासी <a href="#foot_krm09">9</a>, आसः, असिसिषुः, आसिसयिषुः;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> असितव्यम्, आसयितव्यम्, असिसिषितव्यम्;</li> <li> असनीयम्, आसनीयम्, असिसिषणीयम्;</li> <li> आस्यम्, समस्या <a href="#foot_krm11">11</a>, आस्यम्, असिसिष्यम्;</li> <li> ईषदसः, दुरसः, स्वसः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm12">12</a> अस्यमानः, आस्यमानः, असिसिष्यमाणः;</li> <li> निरासः, व्यासः, <a href="#foot_krm13">13</a> प्रासः <a href="#foot_krm14">14</a> इष्वासः <a href="#foot_krm15">15</a>, आसः, असिसिषः;</li> <li> असितुम्, आसयितुम्, असिसिषितुम्;</li> <li> अस्तिः, उपास्तिः, आसना, असिसिषा, आसिसयिषा;</li> <li> निरसनम्, निरासनम्, असिसिषणम्;</li> <li> <a href="#foot_krm16">16</a> असित्वा, अस्त्वा, आसयित्वा, असिसिषित्वा;</li> <li> पर्यस्य-न्यस्य <a href="#foot_krm17">17</a> -निरस्य, निरास्य, निरसिसिष्य;</li> <li> आसम् २ असित्वा २ अस्त्वा २, <a href="#foot_krm18">18</a> द्व्यहात्यासं गाःपाययति, आसम् २, आसयित्वा २, असिसिषम् २;</li> <li> असिषित्वा २;</li> <li> <a href="#foot_krm19">19</a> असुरः, असिः <a href="#foot_krm20">20</a> ः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (५३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-१२०९। सक। से। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (१८४)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[३। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[४। ‘उपसर्गादस्यत्यूह्योर्वावचनम्’ (वा। १-३-२९) इति शानजपि।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[५। धातोरुदित्त्वात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्ण।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ। ‘राक्षसान् बटुयज्ञेषु पिण्डीशूरान् निरस्तवान्।’ भ। का। (५-८५।)]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[B। ‘सौनागा अस्यतेर्भावे निष्ठायां विक- ल्पेन इटमिच्छन्ति’ इति काशिका (७-२-१७।)। तेन इदमपि रूपं साधु।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[C। ‘उवाच मारुतिर्वृद्धे सन्न्यासिन्यत्र वानरान्’ भ। का। (७-७६।)]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [पृष्ठम्००५२+ ४१]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[१। बाहुलकात् संज्ञायां क्यपि समस्या इति रूपं साधु।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[आ। ‘दीव्यमानं शितान् बाणान् अस्य- मानं महागदाः।’ भ। का। (५-८१।)]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[B। ‘नाडायनो बादरिकश्च तस्मै व्या- सश्च कानीनमुनिर्गरीयान्।’ वा। वि। १-६४।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[२। प्रास्यते इति प्रासः। ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति भावे घञ्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[२आ। इषवोऽस्यन्ते अनेन इति इष्वासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१।) इति करणे घञ्। ‘इष्वासो धन्वधन्विनोः’ इति हैमः।’ इति अमरसुधा।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[३। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इतीड् वा।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[C। ‘भ्रातरि न्यस्य यातो मां मृगावित् मृगयामसौ’ भ। का। (५। ८२।)]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[४। ‘अस्यतितृषोः क्रियान्तरे कालेषु (३-४-५७) इति णमुल्।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[५। ‘असेरुरन्’ (द। उ। ८-२४।) इति उरन्।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[६। अस्यतीति = असिः। इः प्रत्ययः। (द। उ। १। ६८।)]]</li></ul>

अस् (अ꣡सुँ꣡ क्षेपने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = असनम्
अनीयर् = असनीयः - असनीया
ण्वुल् = आसकः - आसिका
तुमुँन् = असितुम्
तव्य = असितव्यः - असितव्या
तृच् = असिता - असित्री
क्त्वा = असित्वा / अस्त्वा
ल्यप् = प्रास्य
क्तवतुँ = अस्तवान् / असितवान् - अस्तवती / असितवती
क्त = अस्तः / असितः - अस्ता / असिता
शतृँ = अस्यन् - अस्यन्ती

अस् (अ꣡सँ꣡ भुवि - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = भवनम्
अनीयर् = भवनीयः - भवनीया
ण्वुल् = भावकः - भाविका
तुमुँन् = भवितुम्
तव्य = भवितव्यः - भवितव्या
तृच् = भविता - भवित्री
क्त्वा = भूत्वा
ल्यप् = प्रभूय
क्तवतुँ = भूतवान् - भूतवती
क्त = भूतः - भूता
शतृँ = सन् - सती

अस् (अ꣡सँ॑ गतिदीप्त्यादानेषु - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = असनम्
अनीयर् = असनीयः - असनीया
ण्वुल् = आसकः - आसिका
तुमुँन् = असितुम्
तव्य = असितव्यः - असितव्या
तृच् = असिता - असित्री
क्त्वा = असित्वा
ल्यप् = प्रास्य
क्तवतुँ = असितवान् - असितवती
क्त = असितः - असिता
शतृँ = असन् - असन्ती
शानच् = असमानः - असमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

असुँ असु  क्षेपणे
- अस्यति  अस्यतेस्थुक् (7417)-निरास्थत्  अस्यतिवक्तिख्यातिभ्योऽङ् (3152) इति कर्म कर्तरि आत्मनेपदेऽप्यङ्-उपास्थेतां कुण्डे स्वयमेव  उपसर्गादस्यत्यूहोर्वा वचनम् ((1329 वा0) तङ्-निरस्यते, निरस्यति  नेर्गद (8417) इति प्रण्यस्यते  अस्त्वा असित्वा  अस्तः  अस्यम्  शृस्वृस्निहि (उ0 110) इत्युः-असवः  असेरुरन् (उ0 142)-असुरः  सुञ्यसेरृन् (2 97 उच्ज्वल) स्वसा  असिसञ्जिभ्यां क्थिन् (उ0 3154)-अस्थि अस्यतितृषोः क्रियानतरे कालेषु (3257) इति णमुल्-द्व्यहात्यासम् अजाः पाययति  इन् (द0 उ0 146)-असिः  97

प्रेरणे
2.3.12
सुवति सुवते क्षिप्यति क्षिप्यते प्रेरयति प्रेरयते ईरति ईर्ते कुषुभ्यति कुषुभ्यते नुदति नुदते क्षिपति क्षिपते कालयति डिपति डेपयति लाभयति डिप्यति ईरयति एलयति अस्यति विस्यति

(4 पीपी) फेंक करने के लिए

अस्यति (asyati)

Hindi

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika