| YouTube Channel

अस्तः (astaH)

 
Apte
English
अस्तः [astḥ], [अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र अस्-आधारे क्त]
Setting, western mountain (behind which the Sun is supposed to set)
यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो... अधिरोढुमस्तगि- रिमभ्यपतत्
Śi.*
 9.1
विडम्बयत्यस्तनिमग्नसूर्यम्
R.*
 16.11
यात्येक्रतो$स्तशिखरं पतिरोषधीनाम्
Ś.*
 4.2.
Sunset.
Setting in general
(fig. ) fall, decline
see below.
Conjunction of a planet with the Sun
शुक्रास्त, बुधास्त
&c.
स्तम् Home, abode, residence (Ved. )
तमग्निमस्ते वसवो न्यृण्वन्
Rv.*
 7.1.2, 1.34.1.
Death, end. आकाशं प्रत्यस्तं यन्ति Ch.
Up.*
 1.9.1.
The seventh house (in
astr.
लग्नात्सप्तमं स्थानम्). -स्तम्
ind.
 At home, home
अस्तं गम्, -या-इ-प्राप् (a) To set, decline in the western horizon
गतो$स्तमर्कः the Sun has set
(fig. ) it is time to do the duties to be performed at sunset
e. g. for a cowherd to drive home his cattle, for a religious person to begin his prayers, for a thief to begin his nightly work
&c.
कथमिहैव युवयोरस्तमितः सूर्यः
V.*
 3. and Sar.
S.*
 1. (b) To cease, vanish, be removed, disappear, be at an end
विषयिणः कस्यापदो$ स्तं गताः
Pt.*
 1.146. धृतिरस्तमिता
R.*
 8.66
दण्डेनास्तमितत्विषा
Ku.*
 2.23
अस्तिमितैषा कथा
K.*
 156 at an end, over
198, 24. (c) to die
अथ चास्तमिता त्वमात्मना
R.*
 8.51, 12.11.
Comp.
 -अचलः, -अद्रिः, -गिरिः, -पर्वतः the setting or western mountain. अधिरोढुमस्तगिरिमभ्यपतत्
Śi.*
 9.1. -अवलम्बनम् the resting of a heavenly body on the western part of the horizon, being about to set. -उदयौ (dual) rising and setting, rise and fall
अस्तोदयावदिशद- प्रविभिन्नकालम्
Mu.*
 3.17. -ग
a.
 set, become invisible (as a planet or star).
गमनम् setting, disappearance.
death, sunset of life
Māl.
 9. -निमग्न
a.
 Set (as the Sun)
विडम्बयत्यस्तनिमग्नसूर्यम्
R.*
 16.11. -मस्तकः, -शिखरः The top of the setting mountain
Ś.*
 4.2.-समयः The moment of Sunset, the moment of end or death
करजालमस्तसमये$पि सताम्
Śi.*
 9.5.
Apte 1890
English
अस्तः [अस्यंते सूर्यकिरणा यत्र अस्-आधारे क्त] 1 Setting or western mountain (behind which the sun is supposed to set)
अधिरोढुमस्तगिरिमभ्यपतत् Śi. 9. 1
विडंबयत्यस्तनिमग्नसूर्यं R. 16. 11
यात्येकतोस्तशिखरं पतिरोषधीनां Ś. 4. 1.
2 Sunset.
3 Setting in general
(fig.) fall, decline
see below.
4 Conjunction of a planet with the sun: शक्रास्त, बुधास्त &c.
स्तं 1 Home, abode, residence (Ved.)
Rv. 7. 1. 2, 10. 34. 10.
2 Death, end.
3 The seventh house (in astr.)
(लग्नात्सप्तमं स्थानं).
स्तं ind. At home, home
अस्तं गम्,
या,
इ,
प्राप् (a) To set, decline in the western horizon
गतोस्तमर्कः the sun has set
(fig.) it is time to do the duties to be performed at sunset
e. g. for a cowherd to drive home his cattle, for a religious person to begin his prayers, for a thief to begin his nightly work &c.
कथमिहवै युवयोरस्तमितः सूर्यः V. 3 and Sarva. S. 1. (b) To cease, vanish, be removed, disappear, be at an end
विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः Pt. 1. 146
धृतिरस्तमिता R. 8. 66
दंडेनास्तमितत्विषा Ku. 2. 23
अस्तमितैषा कथा K. 156 at an end, over
198, 204. (c) To die
अथ चास्तमिता त्वमात्मना R. 8. 51, 12. 11.
Comp.
अचलः,
अद्रिः,
गिरिः,
पर्वतः the setting or western mountain.
अवलंबनं the resting of a heavenly body on the western part of the horizon, being about to set.
उदयौ (dual) rising and setting, rise and fall
अस्तोदयावदिशदप्रविभिन्नकालं Mu. 3. 17.
ग a. set, become invisible (as a planet or star).
गमनं {1} setting, disappearance. {2} death, sunset of life
Māl. 9.
Apte Hindi
Hindi
अस्तः
पुं*
 - अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र-अस+आधारे क्त
अस्ताचल या पश्चिमाचल
अस्तः
पुं*
 - अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र-अस+आधारे क्त
सूर्य का डूबना
अस्तः
पुं*
 - अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र-अस+आधारे क्त
"डूबना, गिरना, पतन"
अस्तः
पुं*
 - -
"डूबना, पश्चिमी क्षितिज में गिरना"
अस्तः
पुं*
 - -
"रुकना, नष्ट होना, दूर हटना, अंतर्धान होना, समाप्त होना("
अस्तः
पुं*
 - -
मरना
अस्तः
पुं*
 - "अस्+ आधारे क्त, अस्यन्ते सूर्य किरणा यत्र"
"छिपना, पश्चिमाद्रि"
अस्तः
पुं*
 - "अस्+ आधारे क्त, अस्यन्ते सूर्य किरणा यत्र"
सूर्य का छिपना
E Bharati Sampat
Sanskrit
असु (क्षेपणे) + अधिः क्तः । ‘क्तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः’ (३.४.७६) । ३. मरणम् ‘अथ चास्तमिता त्वमात्मता (रघु. ८.५१) । अस्यन्ते रविकिरणाः अत्र । असु (क्षेपणे) + क्तः (अधि०) । ‘क्तोऽधिकरणे च ध्रौव्यगति०’ (३.४.७६) । १. अस्ताचलः । ‘यात्येकतोऽस्तशिखरं पतिरोषधीनाम्’ - शाकु० ४.१ । २. सूर्यादिग्रहणाम् अस्तमयः । ‘गतोऽस्तमर्कः’ । ३. (नपुं) समाप्तिः, नाशः । ‘अथ चास्तमितात्वमात्मना’ - रघुः ८.५१ । ४. (वि) क्षिप्तः । ५. समाप्तः । ६. प्रयुक्तः । ‘पश्यन्तोऽधोलोकम, स्तेषुजालाः’ - माघः १८.२४ । ७. लग्नात् सप्तमं स्थानम् ।
Kridanta Forms
Sanskrit
अस् (अ꣡सुँ꣡ क्षेपने - दिवादिः - सेट्)
ल्युट् = असनम्
अनीयर् = असनीयः - असनीया
ण्वुल् = आसकः - आसिका
तुमुँन् = असितुम्
तव्य = असितव्यः - असितव्या
तृच् = असिता - असित्री
क्त्वा = असित्वा / अस्त्वा
ल्यप् = प्रास्य
क्तवतुँ = अस्तवान् / असितवान् - अस्तवती / असितवती
क्त = अस्तः / असितः - अस्ता / असिता
शतृँ = अस्यन् - अस्यन्ती
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अस्तः
noun
युद्धेन स्वधने परप्रभुत्व-उत्पत्तिः।
"मुघलानाम् आक्रमणेन बहवः भारतीयाः राजानः अस्तं गताः।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: अस्तः
Root: अस्त
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ अस्तपर्वतः
Meaning(s):
⇒ Name of a mountain
Shloka(s):
3|2|6|1 ► उदयस्तूदयाद्रिः स्यादस्तस्त्वस्तमयाचलः। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|6|1 ⇢ अस्तः (अस्त) (पुं) ⇒ Name of a mountain ⇒ अस्तपर्वतः
➠ 3|2|6|1 ⇢ अस्तमयाचलः (अस्तमयाचल) (पुं) ⇒ Epithet of the mountain Asta ⇒ अस्तपर्वतः
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अस्तः,
पुं,
 (अस्यन्त रविकिरणा यस्मिन् । अस् + त ।)अस्ताचलः । पश्चिमाचलः । तत्पर्य्यायः । चरमक्ष्माभृत् २ । इत्यमरमेदिन्यौ ॥
(“विडम्बयत्यस्तनिमग्नसूर्य्यम्” । इति रघुः ।“सहस्रशिखरञ्चैव नानातीर्थसमाकुलम् ।चकार रत्नसंकीर्णं भूयोऽस्तं नाम पर्व्वतं” ॥
इति हरिवंशे ।)लग्नात् सप्तमस्थानं । इति दीपिका ॥