अस्त (asta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अस्त Sautra root. 10th cl. (अस्तयति) To obscure or eclipse.

 अस्त mfn.
   (-स्तः-स्ता-स्तं)
	 1. Thrown,  cast.
	 2. Sent,  dispatched.
	 3. Set,  ob-
scured.
	 4. Removed,  set aside.
	 m.
  (-स्तः)
	 1. The western mountain, 
behind which the sun is supposed to set.
	 2. Sun-set.
	 n.
  (-स्तं) Death, 
end.
 E.
  अस्त to obscure or eclipse,  अच् affix,  or अस to throw,  &c. and
क्त aff.
  

Capeller Eng

English

 1 अ॑स्त n.
  home (also °क n.
 )
 acc.
  w.
  ई,  गम्,  या etc. go
home,  go down,  set (of the sun)
 come to an end,  die. As m.
  the mountain
behind which the sun and moon are supposed to set (cf.   उदय),  also =
अस्तमय.

 2 अस्त a.
  thrown,  cast off (mostly °—).

Yates

English

 अस्त (क) अस्तयति 10.
a. To set, 
to be obscured,  to be eclipsed.

 अस्त (स्तः) 1.
m.
  The western moun-
tain. 
n.
  Death.
a. Thrown
 set.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

AsandAnantaHAnIyasthApayatukRpayA 	-	 sent.
  	-	 Itisgoingtorainintheevening, dear.Bringandsetupallthechairsinside, please.
अनुविद्ध 	-	  anuviddha 	-	 adj.
  	-	 set
अस्तनिमग्न 	-	  astanimagna 	-	 adj.
  	-	 set
अस्तमित 	-	  astamita 	-	 adj.
  	-	 set

अस्त 	-	  asta 	-	 m.
  	-	 die
आस्कन्द 	-	  Askanda 	-	 m.
  	-	 die
आय 	-	  Aya 	-	 m.
  	-	 die
ग्लह 	-	  glaha 	-	 m.
  	-	 die
देवन 	-	  devana 	-	 m.
  	-	 die
पाश 	-	  pAza 	-	 m.
  	-	 die
पाशक 	-	  pAzaka 	-	 m.
  	-	 die
बिन्दुतन्त्र 	-	  bindutantra 	-	 m.
  	-	 die
प्रासक 	-	  prAsaka 	-	 m.
  	-	 die
म्रयति  { मृ } 	-	  mrayati  { mR } 	-	 verb 	-	 die
पञ्चतां गच्छति 	-	  paJcatAM gacchati 	-	 verb 	-	 die  [ return to basic five elements ]
उत्क्रमति  { उत्क्रम् } 	-	  utkramati  { utkram } 	-	 verb 	-	 die
उत्क्रामते  { उत्क्रम् } 	-	  utkrAmate  { utkram } 	-	 verb 	-	 die
उद्वयति  { उद्वै } 	-	  udvayati  { udvai } 	-	 verb 	-	 die
कथावशेषीभवति  { कथावशेषीभू } 	-	  kathAvazeSIbhavati  { kathAvazeSIbhU } 	-	 verb 	-	 die
निमीलति  { निमील् } 	-	  nimIlati  { nimIl } 	-	 verb 	-	 die
निर्याति  { निर्या } 	-	  niryAti  { niryA } 	-	 verb 	-	 die
परागच्छति  { परागम् } 	-	  parAgacchati  { parAgam } 	-	 verb 	-	 die
परैति  { परे } 	-	  paraiti  { pare } 	-	 verb 	-	 die
प्रमिनाति  { प्रमी } 	-	  praminAti  { pramI } 	-	 verb 	-	 die

Wilson

English

 अस्त Sautra root. 10th cl. (अस्तयति) To obscure or eclipse.

 अस्त
mfn.
   (-स्तः-स्ता-स्तं)
1 Thrown,  cast.
2 Sent,  dispatched.
3 Set,  obscured.
4 Removed,  set aside.
m.
  (-स्तः)
1 The western mountain,  behind which the sun is supposed to set.
2 Sun-set.
n.
  (-स्तं) Death,  end.
E.
  अस्त to obscure or eclipse,  अच् affix,  or अस to throw,  &c. and
क्त aff.
  

Apte

English

अस्त [asta],  p. p. 

Thrown,  cast,  given up,  left
 असमये यत्त्वयास्तो$भिमानः Ve.*
  6.

Finished.

Despatched.-स्ता Ved.
  A missile,  an arrow. Comp.
   -करुण a.
  merciless
 हा धिक्कष्टमनिष्टमस्तकरुणः को$यं विधेः प्रक्रमः Māl.
 5. 24. -कोप,  -रुष् a.
  whose anger is pacified
 इति धियास्त- रुषः परिरेभिरे Śi.*
  6.65. -धी a.
  foolish. -व्यस्त a.
  scattered here and there,  confused,  disordered
 Ratn.*
  4.6. (v. l.  अस्तव्यस्त) -संख्य a.
  innumerable
 उज्झत्सु संहार इवास्तसंख्यम् Ki.*
  16.16.

अस्त [asta] अस्तु [astu],  अस्तु &c.
 ,  see under अस्.

अस्तः [astḥ],  [अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र अस्-आधारे क्त]

Setting,  western mountain (behind which the Sun is supposed to set)
 यश्चैष विन्ध्यास्तमहेन्द्रकल्पो... अधिरोढुमस्तगि- रिमभ्यपतत् Śi.*
  9.1
 विडम्बयत्यस्तनिमग्नसूर्यम् R.*
  16.11
 यात्येक्रतो$स्तशिखरं पतिरोषधीनाम् Ś.*
  4.2.

Sunset.

Setting in general
 (fig. ) fall,  decline
 see below.

Conjunction of a planet with the Sun
 शुक्रास्त,  बुधास्त &c.
 

स्तम् Home,  abode,  residence (Ved. )
 तमग्निमस्ते वसवो न्यृण्वन् Rv.*
  7.1.2, 1.34.1.

Death,  end. आकाशं प्रत्यस्तं यन्ति Ch. Up.*
   1.9.1.

The seventh house (in astr.
 
 लग्नात्सप्तमं स्थानम्). -स्तम् ind.
  At home,  home
 अस्तं गम्,  -या-इ-प्राप् (a) To set,  decline in the western horizon
 गतो$स्तमर्कः the Sun has set
 (fig. ) it is time to do the duties to be performed at sunset
 e. g.  for a cowherd to drive home his cattle,  for a religious person to begin his prayers,  for a thief to begin his nightly work &c.
 
 कथमिहैव युवयोरस्तमितः सूर्यः V.*
  3. and Sar. S.*
   1. (b) To cease,  vanish,  be removed,  disappear,  be at an end
 विषयिणः कस्यापदो$ स्तं गताः Pt.*
  1.146. धृतिरस्तमिता R.*
  8.66
 दण्डेनास्तमितत्विषा Ku.*
  2.23
 अस्तिमितैषा कथा K.*
  156 at an end,  over
 198, 24. (c) to die
 अथ चास्तमिता त्वमात्मना R.*
  8.51, 12.11. Comp.
   -अचलः,  -अद्रिः,  -गिरिः,  -पर्वतः the setting or western mountain.  अधिरोढुमस्तगिरिमभ्यपतत् Śi.*
  9.1. -अवलम्बनम् the resting of a heavenly body on the western part of the horizon,  being about to set. -उदयौ (dual) rising and setting,  rise and fall
 अस्तोदयावदिशद- प्रविभिन्नकालम् Mu.*
  3.17. -ग a.
  set,  become invisible (as a planet or star).

गमनम् setting,  disappearance.

death,  sunset of life
 Māl.
 9. -निमग्न a.
  Set (as the Sun)
 विडम्बयत्यस्तनिमग्नसूर्यम् R.*
  16.11. -मस्तकः,  -शिखरः The top of the setting mountain
 Ś.*
  4.2.-समयः The moment of Sunset,  the moment of end or death
 करजालमस्तसमये$पि सताम् Śi.*
  9.5.

Apte 1890

English

 अस्त p. p. 1 Thrown,  cast,  given up,  left
 असमये यत्त्वयास्तोऽभिमानः Ve. 6. 
2 Finished. 
3 Despatched. 
स्ता Ved. A missile,  an arrow. 
Comp. 
करुण a. merciless
 Māl. 5. 24. 
कोप,  
रुष् a. whose anger is pacified
 Śi. 6. 65. 
धी a. foolish. 
व्यस्त a. scattered here and there,  confused,  disordered
 Ratn. 4. 6. 
संख्य a. innumerable
 Ki. 16. 16. 

 अस्तः [अस्यंते सूर्यकिरणा यत्र अस्-आधारे क्त] 1 Setting or western mountain (behind which the sun is supposed to set)
 अधिरोढुमस्तगिरिमभ्यपतत् Śi. 9. 1
 विडंबयत्यस्तनिमग्नसूर्यं R. 16. 11
 यात्येकतोस्तशिखरं पतिरोषधीनां Ś. 4. 1. 
2 Sunset. 
3 Setting in general
 (fig.) fall,  decline
 see below. 
4 Conjunction of a planet with the sun: शक्रास्त,  बुधास्त &c. 
स्तं 1 Home,  abode,  residence (Ved.)
 Rv. 7. 1. 2,  10. 34. 10. 
2 Death,  end. 
3 The seventh house (in astr.)
 (लग्नात्सप्तमं स्थानं). 
स्तं ind. At home,  home
 अस्तं गम्,  
या,  
इ,  
प्राप् (a) To set,  decline in the western horizon
 गतोस्तमर्कः the sun has set
 (fig.) it is time to do the duties to be performed at sunset
 e. g. for a cowherd to drive home his cattle,  for a religious person to begin his prayers,  for a thief to begin his nightly work &c.
 कथमिहवै युवयोरस्तमितः सूर्यः V. 3 and Sarva. S. 1. (b) To cease,  vanish,  be removed,  disappear,  be at an end
 विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः Pt. 1. 146
 धृतिरस्तमिता R. 8. 66
 दंडेनास्तमितत्विषा Ku. 2. 23
 अस्तमितैषा कथा K. 156 at an end,  over
 198,  204. (c) To die
 अथ चास्तमिता त्वमात्मना R. 8. 51,  12. 11. 
Comp. 
अचलः,  
अद्रिः,  
गिरिः,  
पर्वतः the setting or western mountain. 
अवलंबनं the resting of a heavenly body on the western part of the horizon,  being about to set. 
उदयौ (dual) rising and setting,  rise and fall
 अस्तोदयावदिशदप्रविभिन्नकालं Mu. 3. 17. 
ग a. set,  become invisible (as a planet or star). 
गमनं {1} setting,  disappearance. {2} death,  sunset of life
 Māl. 9. 

 अस्त,  अस्तु &c. see under अस्. 

Monier Williams Cologne

English

 1. अस्त mfn.
   (perf.  Pass.
  p.
  √ 2. अस्),  thrown,  cast,  Ragh.
  xii,  91

 (अ॑न्- neg.
 ),  ŚBr.
   iii

 (only in comp. ) thrown off,  left off,  set aside,  given up (as grief,  anger,  a vow,  &c.
  ),  VP.
  
 Kathās.
  &c.
  

 2. अ॑स्त n.
  home,  RV.
  
 AV.
  
 ŚBr.

 अ॑स्त m.
  setting (as of the sun or of luminaries),  VarBṛS.
 
 Sūryas.
 

 ‘end,  death’,  see अस्त-समय below

 the western mountain (behind which the sun is supposed to set),  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 (in astron.
  ) the seventh lunar mansion,  VarBṛ.
 

 अ॑स्त m.
  अस्तम्-√ इ,  अस्तं-√ गम् (also Caus.
  See अस्तं-गमित below),  or √ प्राप् [Kathās. ],  to go to one's eternal home,  cease,  vanish,  perish,  die,  ŚBr.
   xiv
 MBh.
   &c.
  

 अस्तं-√ नी [-नयति],  to lead to setting,  cause to set,  MBh.
   iii,  17330

Monier Williams 1872

English

 अस्त 1. अस्त,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. 2. अस्),  thrown, 
cast
 expelled,  sent away
 sent,  despatched
 removed, 
laid or set aside
 finished
 (आ),  f.,  Ved. a missile, 
an arrow.
—अस्त-कोप,  अस्,  आ,  अम्,  whose anger is
laid aside.
—अस्त-धी,  ईस्,  ईस्,  इ,  foolish.
—अस्त-वत्, 
आन्,  अती,  अत्,  obstructed (?).
—अस्त-व्यस्त,  अस्,  आ, 
अम्,  scattered hither and thither,  confused,  disordered, 
irrelevant.
—अस्त-सङ्ख्य,  अस्,  आ,  अम्,  innumerable.

 अस्त 2. अस्त,  अम्,  n. (fr. rt. 1. अस् ?),  Ved.
home
 death,  end
 (अस्),  m. the western mountain, 
behind which the sun is supposed to set
 sunset
(in astronomy) the seventh lunar mansion.
—अस्तम्, 
ind. at home,  home.
—अस्तम् इ or गम् or या,  to
go home
 to go down,  to set
 अस्तं नी or वह्, 
to conduct or lead home
 to lead to setting,  to cause
to set
 अस्तं गम् or इ or प्राप्,  to go to one's eter-
nal home,  to cease,  to vanish,  to die.
—अस्त-गत, 
अस्,  आ,  अम्,  set (as the sun).
—अस्त-गमन,  अम्, 
n. setting.
—अस्त-गिरि,  इस्,  m. the western mountain.
—अस्तम्-अय,  अस्,  m. or अस्तम्-अयन,  अम्,  n.
disappearance,  setting.
—अस्तम्-इत,  अस्,  आ,  अम्,  set
(as the sun).
—अस्ताचल (°त-अच्°),  अस्,  m. the west-
ern mountain.
—अस्ताचलावलम्बिन् (°ल-अव्°),  ई, 
इनी,  इ,  reclining on the western mountain,  about to
set.
—अस्ताद्रि (°त-अद्°),  इस्,  m. the western moun-
tain.
—अस्तावलम्बन (°त-अव्°),  अम्,  n. the resting
of a heavenly body on the western part of the
horizon.
—अस्तावलम्बिन्,  ई,  इनी,  इ,  setting as the
sun,  on the point of setting.

Macdonell

English

 अस्त ás-ta,  n.
  home,  abode
 setting
 mythical 🞄western mountain behind which sun and 🞄moon set: -m,  ad. home,  with verbs of going = 🞄set (stars,  sun,  moon)
 go to rest
 die.

Benfey

English

 अस्त 1. अस् + त, 
 I. n.
  Home.
 II. m.
 
 1.
Sun-set,  Pañc. iii. d. 187
 Śiś. 9,  5.
The acc. sing. अस्तम्,  combined like a
prefix,  with इ,  गम्,  या,  implies,  To set, 
Daśak. 184,  1.
 2. The western moun-
tain,  behind which the sun is supposed
to set,  Rām.  4,  37,  4.
 IV. n.
  Death, 
Kathās. 13,  74
 Rājat. 5,  126.
 -- Comp.
 
सूर्य-,  n.
  sunset.

Hindi

गिर (सेट)

Apte Hindi

Hindi

अस्त
भू* क* कृ* - अस्+क्त
"फेंका हुआ, क्षिप्त, छोड़ा हुआ, त्यागा हुआ"

अस्त
भू* क* कृ* - अस्+क्त
समाप्त

अस्त
भू* क* कृ* - अस्+क्त
भेजा हुआ

अस्तः
पुं*
  - अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र-अस+आधारे क्त
अस्ताचल या पश्चिमाचल

अस्तः
पुं*
  - अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र-अस+आधारे क्त
सूर्य का डूबना

अस्तः
पुं*
  - अस्यन्ते सूर्यकिरणा यत्र-अस+आधारे क्त
"डूबना,  गिरना, पतन"

अस्तः
पुं*
  - -
"डूबना, पश्चिमी क्षितिज में गिरना"

अस्तः
पुं*
  - -
"रुकना, नष्ट होना, दूर हटना, अंतर्धान होना, समाप्त होना("

अस्तः
पुं*
  - -
मरना

अस्तः
पुं*
  - "अस्+ आधारे क्त,  अस्यन्ते सूर्य किरणा यत्र"
"छिपना,  पश्चिमाद्रि"

अस्तः
पुं*
  - "अस्+ आधारे क्त,  अस्यन्ते सूर्य किरणा यत्र"
सूर्य का छिपना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अस्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಸ್ತಪರ್ವತ /ಸೂರ್ಯನು ಮುಳುಗುವ ಬೆಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > असु (क्षेपणे) - अधि० "क्तः" (४-३-७६)
व्युत्पत्तिः - > अस्यन्ते रविकिरणा अत्र
प्रयोगाः - > "यात्येकतोऽस्तशिखरं पतिरोषधीनाम्"
उल्लेखाः - > शाकु० ४-१
अस्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಗ್ರಹಗಳ ಅಸ್ತಮಯ
प्रयोगाः - > "गतोऽस्तमर्कः"
अस्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಾಪ್ತಿ /ಕೊನೆ
अस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ /ಬಿಸಾಡಲ್ಪಟ್ಟ
अस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ /ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
अस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೂಡಿ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ /ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
प्रयोगाः - > "पश्यन्तोऽधोलोकमस्तेषुजालाः"
उल्लेखाः - > माघ० १८-२४
अस्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಲಗ್ನದಿಂದ ೭ನೆಯ ಸ್ಥಾನ

L R Vaidya

English

 asta {% (I) a. (f. स्ता) %} 1. Thrown,  cast away,  given up,  असमये यत्त्वयाऽस्तोऽभिमानः Ve.vi.
 2. despatched
 3. finished.

 asta {% (II) m. %} 1. The western mountain behind which the sun is supposed to set,  यात्येकतोऽस्तशिखरं पतिरोषधीनाम् Sak.iv.,  R.xvi.11
 2. sunset
 3. setting in general.(अस्तम् is used as an indeclinable with गम,  इ,  or या and means- (1) to set
 (2) to disappear
 (3) to be removed,  विषयिणः कस्यापदोऽस्तंगताः Hit.ii.
 (4) to die,  अथ चास्तमिता त्वमात्मना R.viii.51.)

Bopp

Latin

 अस्त m. (r. अस् q. v. s. त)
1) nomen occidentalis cujus-
dam montis,  ultra quem solem occidere credunt.
2) so-
lis occasus et occasus,  finis in universum. SA. 4. 17. HIT.
73. 6.

Lanman

English

 ásta,  n. home
 ástam,  w. i,  gam,  yā,  go
home
 esp. of the sun [see 1092b],  set.
[prob. √1as: for mg,  cf. bhavana.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मृतिः संस्था मृत्युकालौ परलोकगमोऽत्ययः ॥ ३२३ ॥
पञ्चत्वं निधनं नाशो दीर्घनिद्रा निमीलनम् ।
दिष्टान्तोऽस्तं कालधर्मोऽवसानं सा तु सर्वगा ॥ ३२४ ॥
-wordlist-
 
मृति (स्त्री),  संस्था (स्त्री),  मृत्यु (पुंस्त्री),  काल (पुं),  परलोकगम (पुं),  अत्यय (पुं),  पञ्चत्व (क्ली),  निधन (पुंक्ली),  नाश (पुं),  दीर्घनिद्रा (स्त्री),  निमीलन (क्ली),  दिष्टान्त (पुं),  अस्त (क्ली),  कालधर्म (पुं),  अवसान (पुं)

--source--
 
शैलोऽद्रिः शिखरी शिलोच्चयगिरी गोत्रोऽचलः सानुमा-
न्ग्रावः पर्वतभूध्रभूधरधराहार्या नगोऽथोदयः ।
पूर्वाद्रिश्चरमाद्रिरस्त उदगद्रिस्त्वद्रिराण्मेनका-
प्राणेशो हिमवान्हिमालयहिमप्रस्थौ भवानीगुरुः ॥ १०२७ ॥
-wordlist-
 
शैल (पुं),  अद्रि (पुं),  शिखरिन् (पुं),  शिल्लोचय (पुं),  गिरि (पुं),  गोत्र (पुं),  अचल (पुं),  सानुमत् (पुं),  ग्रावन् (पुं),  पर्वत (पुं),  भूध्र (पुं),  भूधर (पुं),  धर (पुं),  अहार्य (पुं),  नग (पुं),  उदय (पुं),  पूर्वाद्रि (पुं),  चरमाद्रि (पुं),  अस्त (पुं),  उदगद्रि (पुं),  अद्रिराज् (पुं),  मेनकाप्राणेश (पुं),  हिमवत् (पुं),  हिमालय (पुं),  हिमप्रस्थ (पुं),  भवानीगुरु (पुं)

--source--
 
नुन्ननुत्तास्तनिष्ठ्यूतान्याविद्धं क्षिप्तमीरितम् ॥ १४८२ ॥
-wordlist-
 
नुन्न (क्ली),  नुत्त (क्ली),  अस्त (क्ली),  निष्ठ्यूत (क्ली),  आविद्ध (क्ली),  क्षिप्त (क्ली),  ईरित (क्ली)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: अस्तः
Root: अस्त
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ अस्तपर्वतः
Meaning(s):
⇒ Name of a mountain
Shloka(s):
3|2|6|1 ► उदयस्तूदयाद्रिः स्यादस्तस्त्वस्तमयाचलः। (भूमिकाण्डः/शैलाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|2|6|1 ⇢ अस्तः (अस्त) (पुं) ⇒ Name of a mountain ⇒ अस्तपर्वतः
➠ 3|2|6|1 ⇢ अस्तमयाचलः (अस्तमयाचल) (पुं) ⇒ Epithet of the mountain Asta ⇒ अस्तपर्वतः
Related word(s):
    

Mahabharata

English

*Asta,  the place (mountain) in the west where the sun sets: I,  717 (ºācala),  1270 (giriṃ),  1894 (= do.),  4143 (= do.),  4697 (= do.),  6058 (prāg Aºgamanād raveḥ)
 III,  11834 (girivaraśreshṭhaṃ),  11850 (parvatarājānaṃ),  11870,  16730,  17330,  17331
 IV,  1731
 V,  7162,  7216,  7246
 VI,  2398 (giriṃ śreshṭhaṃ),  2401,  3831a,  b (only in B.),  4231 (Sūryāstamanavelāyāṃ)
 VII,  1452 (giriṃ). 1969 (parvataṃ),  2800,  3666 (ºśikharaṃ),  5530,  6058,  6059,  6221,  6257 (mahīdhara{??} śreshṭhaṃ),  6291,  6410 (giriṃ),  6614,  9261 (giriṃ): VIII,  704,  1241 (giriṃ),  4664,  4705,  4809
 IX,  1651,  1654
 X,  24 (parvataśreshṭhaṃ),  650
 XII,  743 (giriṃ),  [1575 (astam ite Bhīshme)],  2119 (upaiti Savitā by astaṃ),  [11735 (astam evābhyavartata)],  [12518],  12519
 XV,  867 (girivaraṃ).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अस्तः,  पुं,
   (अस्यन्त रविकिरणा यस्मिन् । अस् + त ।)अस्ताचलः । पश्चिमाचलः । तत्पर्य्यायः । चरमक्ष्माभृत् २ । इत्यमरमेदिन्यौ ॥
(“विडम्बयत्यस्तनिमग्नसूर्य्यम्” । इति रघुः ।“सहस्रशिखरञ्चैव नानातीर्थसमाकुलम् ।चकार रत्नसंकीर्णं भूयोऽस्तं नाम पर्व्वतं” ॥
इति हरिवंशे ।)लग्नात् सप्तमस्थानं । इति दीपिका ॥

 अस्तं,  त्रि,  (अस् + क्त ।) क्षिप्तं । अवसानप्राप्तं । इतिमेदिनी ॥
 (“पतिरपास्तसंज्ञा मतिः” । इतिमालतीमाधवे ॥
 “निरस्तगाम्भीर्य्यमपास्तधैर्य्यं” ।इति माघे ॥
 सूर्य्यास्तगमनं । “करजाल मस्त-समयेऽपि सताम्” । इति माघे ॥
तथा कुमारसम्भवे २ । २३ ।“यमोपि विलिखन् भूमिं दण्डेनास्तमितत्विषा ।कुरूतेस्मिन्नमोघेपि निर्व्वानालातलाघवम्” ॥
)

 अस्तं,  क्ली,
   भृत्युः । इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अस्त च० अस्यन्ते सूर्य्यकिरणा यत्र आधारे क्त । १ पश्चिमा-चले,  “अधिरोढुमस्तगिरिमभ्यपतत्” माघः । “विडम्बयत्यस्तनिमग्नसूर्य्वन्” रघुः । कर्मणि क्त २ क्षिप्ते ३ अवसिते चत्रि०  “निरस्तः परावसुः” भवदेवः । “गतिरपास्तसंस्थाभतिः” मालती० । “निरस्तगाम्भीर्यमपास्तधैर्यम्” माघः ।भावे क्त । ४ दर्शनायोग्यत्वे ५ अवसाने न०
  । आधारे क्त ।ज्योतिषोक्ते ६ लग्नात् सप्तमे स्थाने न०
  । लग्नात् सप्त-मस्थानस्य तथात्वञ्च तस्योदये लग्नस्यादर्शनहेतुत्वात् । तथाहि द्वादशराशिचक्रात्मकस्य प्रवहवायुनानिशं पश्चान्नीयमानस्यभचक्रस्य मध्ये दिवा षट् राशयो रात्रौ च षट् क्रमेणो-द्गच्छन्ति तत्रोदितलग्नानां च षण्णामेव दर्शनयोग्यता इत-रेषां षण्णां तु भूमण्डलेनाच्छादनान्न दृश्यता । तत्रयस्य यस्य राशेरुदयः यस्मिन् समये जायते ततःसप्तमराशेरुदयसमये तस्य तस्यास्तत्वम् अदर्शनयोग्यत्वं भव-तीति सप्तमराशेरुदयकालस्यास्तकारित्वम् । “जन्मलग्नात्सुखास्तान्त्यरिपुरन्ध्रेष्वशोभना” नील० ता० । ७ अदर्शनप्राप्तेरव्यादिग्रहे त्रि०
  सूर्य्यादिग्रहाणामपि प्रागुक्तरीत्या-स्वाधिष्ठितराश्यपेक्षया सप्तमराश्युदयेऽस्तत्वम् यथोक्तंसि० शि० । “निजनिजोदयलग्नसमुद्गमे समुदयोऽपिभवेद्भनभःसदाम् । भवति चास्तविलग्नसमुद्गमे प्रति-दिनेऽस्तमयः प्रवहक्रमात्” निशीष्टलग्नादुदयास्तलग्नेन्यूनाधिके यस्य खगः स दृश्यः । दिनेऽपि चन्द्रोरविसन्नि-धानात् नास्तंगतश्चेत् सति दर्शने भा” । “नक्षत्रा-णामप्युदयास्तज्ञापनमपि तत्रैव “दृक्कर्मणा पलभवेनतु केबलेन भानां मुनेर्मृगरिपोरुदयास्तलग्ने । कृत्वातयोरुदयलग्नमिनं प्रकल्प्यंलग्नं ततो निजनिजे पठितेष्ट-काले” । यत् स्यादसावुदयभानुरथास्तलग्नाद्व्यस्तंविभार्धमपि लग्नकमस्तसूर्यः । इष्टोनषष्टि ६० घटिका-स्वथ वास्तलग्नाल्लग्नं क्रमेण भदलोनितमस्तसूर्यः ।स्यादुद्गमो निजनिजोदयभानुतुल्ये सूर्येऽस्तभास्करसमेऽस्त-मयश्च भानाम् । अत्राधिकोनकलिका रविभुक्तिभक्तायातैष्यवासरमितिश्च तदन्तरे स्यात् । यस्योदयार्काद-धिकोऽस्तभानुः प्रजायते सौम्यशरातिदैर्घ्यात् । तिग्मांशु-सान्निध्यवशेन नास्ति धिण्यस्य तस्यास्वमयः कथञ्चित्” ।“भानामगस्त्यस्य लुब्धकस्य च पूर्व्ववदुदयास्तलग्ने साध्येपरन्तु केबलेन पलभवेन दृक्कर्मणा । द्रवस्य सता यनदृक्वर्म-कत्वात् पुनरायनं दृक्कर्म न कर्त्तव्यमित्यर्थः । तत्रोदय-लग्नमर्कं प्रकल्प्य लग्नं साध्यम् । तच्च खकाये पठितेष्ट-काले । एवं यल्लग्नं सिध्यति स उदयार्को ज्ञातव्यः ।अथ यदस्तलग्नमानीतं तच्चार्क प्तर्कल्प्य निजीतजेष्टकातेविलोमं लग्नं साध्यम् । तद्राशिवदृकाममस्तसूर्यरज्ञ”भवति । अथवेष्टघटिकोनाभिः षष्टिघटिकामिरस्तलग्नात् क्रमेण लग्नं साधितं तद्भदलोनितमस्तसूर्यो-भवति यदोदयभानुसमो भानुर्भवति तदा तस्य नक्षत्र-स्योदयो भवति । यदास्तसूर्यसमस्तदास्तमयः । यदा-गस्त्योदयः किलाभीष्टदिनात् कियद्भिर्दिनैरिति विज्ञातु-मिष्यते तदेष्टदिनार्कस्यागस्त्योदयार्कस्य चान्तरकला रवि-भुक्त्या भाज्याः । लब्धदिनैरगस्त्यस्योदय एष्यः यद्युद-यार्को महान् । यद्यूनस्तदा गतः । अत्रोपपत्तिःउदयास्तलग्नसाधने तु पूर्व्वं कथितैव । उदयलग्नोदयेकिल भस्योदयः यदीदयलग्नसमो रविर्भवति तदा रविणासह तन्नक्षत्रमुदेति । तस्मादुदयात् प्राक् पठितेष्टघटिकातुल्यंकालं यावत् तन्नक्षत्रं रविप्रभाभिर्हतं क्षितिजादुपरि-स्थमपि न दृश्यते । अथ पठितेष्टकाले यत् क्रमलग्नंतत्स्थानस्थितो रविरुदयार्कतुल्यो भवति तथा रव्यस्तम-यादनन्तरं नक्षत्रास्तमयात् पूर्ब्धं प्रत्यक् क्षितिजादुपरि-स्थमपि नक्षत्रं पठितेष्टकालं यावन्न दृश्यते । अथ नक्ष-त्रस्य क्षितिजादुपरिस्थितत्वात् प्रत्यक्क्षितिजस्थेनार्केणन्यूनेन भवितव्यम् । अतोऽस्तलग्नात् पठितेष्टकाले व्यस्तंकार्यम् । तल्लग्नं प्राक्क्षितिजस्थं भवति । अतः षड्भो-नितं प्रत्यक्क्षितिजेऽस्तसूर्यो भवतीत्युपपन्नम् । इष्टोन-षष्टि ६० घटिकास्वित्यादौ वासना सुगमैव । यस्य नक्षत्रस्यो-दस्तार्कादस्तार्कोऽघिको भवति तस्य नक्षत्रस्यार्कसान्निध्यव-शादस्तं नास्तीति वेदितव्यम् । इदं कुत इत्यत आहसौम्यशरातिदैर्घ्यात् । थस्य भस्य सौम्यः शरी दीर्घो भवतितस्य पलोद्भवासवो बहवो भवन्ति ॥
 तैर्विलोमलग्ने क्रिय-माणे उदयलग्नमूनं भवति । अस्तलग्नं क्रियमाणम-धिकं भवति । ताभ्यां ह्युदयास्तार्कौ साध्यौ । तत्रा-स्तार्केण किल न्यूनेन भवितव्यम् । अस्तार्कसमे रवौकिलादृश्यतारम्भस्ततः कियन्ति च दिनान्यदृश्यं भूत्वोदया-र्कसमे रवौ तद्धिष्ण्यमुदेति । अत उदयार्केणाधिकेनभवितव्यम् । यतोऽर्कसन्निधिवशेनैतावुदयास्तौ । यथायथा सौम्यशरस्य दीर्घत्वं यथा यथाक्षवशेन गोलस्यदक्षिणतो नामनं तथा तथोदयास्तार्कयोरल्पमन्तरं भवति ।अल्पान्तरेऽल्पान्येव दिनानि तन्नक्षत्रमदृश्यं भवति ।एवं यस्मिन् देशे उदयास्तार्कौ तुल्यो भवतस्ततः परंतस्मिन् देशे तस्य नक्षत्रस्यार्कासन्नभावेनादृश्यता इतियुक्तितः सिद्धम्” प्रमि० । अस्तलग्नसाधनमप्युक्तं तत्रैव “यत्रलग्नमपमण्डलं कुजे तद्गृहाद्यमिह लग्नमुच्यते । प्राचि ।पश्चिमकुजेऽस्तलग्नकं मध्यलग्नमिति दक्षिणोत्तरे” कुजेभूमिमण्डलगते रेखावृत्ते अपमण्डलं ततो निस्मरदुन्-मण्डलम् । ग्रहाणामुदयास्तांशानाह तत्रैव । “प्राच्या-मुदेति क्षितिजोऽष्टदस्रैः २८ शक्रै १४ र्गुरुः सप्तकु-भिश्च १७ मन्दः । स्वस्वोदयान्तोनित ३६० चक्रभागै- ३३२ ।३४६ । ३४३ । स्त्रयो व्रजन्त्यस्तमयं प्रतीच्याम् ।खाक्षै ५० र्जिनै २४ र्ज्ञसितयोरुदयः प्रतीच्यामस्तञ्चपञ्चतिथिभि १५५ र्मुनिसप्तभूभिः १७७ । प्रागुद्गमःशरनखै २०५ स्त्रिधृतिप्रमाणै--१८३ रस्तश्च तत्र दश-वह्निभि ३१० रङ्गदेवैः ३३६ । अवक्रबक्रास्तम-योदयोक्तभागाधिकोनाः कलिका विभक्ताः । द्राक्केन्द्रभुक्त्या-प्तदिनैर्गतैष्यैरवक्रवक्रास्तमयोदयाः स्युः” । “बाले वायदि वा वृद्ध्वे शुक्रे चास्तमुपागते । मलमास इवैतानिवर्ज्जयेद्देवदर्शनम् । पक्षं वृद्धस्तु पूर्व्वेण दशाहं पश्चिमेजतु । प्रत्यग्बालो दशाहन्तु पूर्व्वेण च दिनत्रयम्” ज्यो० त०पूर्व्वेणेति प्रातःप्रातः पूर्व्वदिशि दृष्ट्वा रविकिरणाच्छन्न-तया न दृश्यते चेद्ग्रहस्तदा प्रागस्तमितः तत्रास्तमितात्प्राक् पक्षं वृद्धः । पश्चिमेनेति । एवं सायंसायंअपरदिशि दृष्ट्वा रविकिरणाच्छन्नतया न दृश्यते चेद्ग्रह-स्तदा प्रत्यगस्तमितस्तत्रास्तमितात् प्राक् दशाहं वृद्धः” ।“द्वात्रिंशद्दिवसाश्चास्ते जीवस्य भार्गवस्य च । द्वासप्ततिर्म-हत्यस्ते पादास्ते द्वादश क्रमात्” । इति ज्योतिर्विदुक्त-कालानन्तरमपरदिशि दृश्यते चेत्तदा दशाहं प्रत्यग्बालःपूर्व्वदिशि चेत्तदा दिनत्रयं प्राग्बाल इति भङ्ग्यन्तरेणाह ।“पक्षं वृद्धोमहास्ते तु बालश्चात्र दशाहिकः । पादास्ते तुदशाहानि वृद्धोबालोदिनत्रयम्” इति च ज्यो० त० रघु० ।

धातुवृत्तिः

Sanskrit

अस्तँ अस्त (अर्थः)  संघाते
( अस्तयति ) क्वचिदयं वक्ष्यमाणस्य पुंसेरनन्तरं पठ्यते  97

Capeller

German

 1. अ॑स्त n.
  das Heim,  die Wohnung,  Acc.
adv. heim
 mit Verben des Gehens:
untergehen (von Gestirnen),  heimgehen, 
sterben. 

 2. अ॑स्त m.
  Untergang,  der mythische Untergangsberg
(für Gestirne
 vgl. उदय).

Grassman

German

 ásta,  n.,  Heimat,  Heimatstätte,  besonders als Ort der Heimkehr,  der Ruhe,  des Behagens aufgefasst
 so wenn es heisst {287, 4}: Die Gattin ist die rechte Heimatstätte,  sie der Schoos
 und {116, 25}
 In das Greisenalter möge ich gelangen wie in einen Ruhesitz
 {921, 4}: Sie erlangte einen Heimatsitz,  an dem [Page158] sie Gefallen fand. Bald erscheint es als die engste Heimatstätte,  das heimische Haus ({287, 6}
 {517, 2}
 {860, 10}),  also für das Vieh der Stall ({66, 9}
 {330, 5}
 {360, 1}
 {490, 12}
 {778, 12})
 bald als die weitere,  das Heimatsland ({912, 20} ástam éhi gṛhā́n úpa
 {130, 1} ástam [SV. ástā] rā́jā‿iva),  bald bildlich als das Ziel,  an das die von den Göttern zu verzehrenden oder zu empfangenden Opfer und Gaben wie in ihre Heimatstätte gelangen ({330, 5}
 {360, 1}
 {778, 12}
 {937, 10})
 bald endlich im Acc. zu adverbialer Bedeutung „heim,  heimwärts“ erblassend ({116, 5} u. s. w.)
 dann bisweilen mit púnar ({840, 8}
 {854, 1}
 {912, 21}
 {921, 2}).
-am [N.] {287, 4}.
-am [A.] abhängig von nakṣ {66, 9}
 {921, 4}
 als Ziel bei gam {116, 25}
 {330, 5}
 {778, 12}
 {937, 10} (mit ā́)
 gā {854, 1}
 yā {312, 10}
 {809, 8}
 {130, 1}
 {287, 6} (prá)
 i {360, 1}
 {553, 4}
 {840, 8}
 {860, 10}
 {912, 20}. _{912, 21}
 i mit párā {911, 33}
 {921, 2}. _{921, 13}. — vah {116, 5}
 {553, 6}
 {623, 23}
 aj {490, 12}
 bhṛ {700, 1}
 sṛj mitáva {384, 13}.
-e {517, 2} (Stätte,  wo agní entzündet wird).
-ā SV. 〔1, 5, 2, 3, 3〕 (⁓ RV {130, 1}).

Burnouf

French

 अस्त अस्त n.
  (अस् 1) coucher du soleil.
		 Disparition, 
fin
 mort.
		 M. np. montagne située à l'ouest derrière laquelle se
couchait le soleil.
अस्तक m.
  disparition finale,  béatitude finale.

Stchoupak

French

 १ अस्त-
 (२ अस्-) a. v. lancé,  jeté 
 mis à l'écart,  abandonné.
°करुण- a. dépouillé de pitié.
°तन्द्रि- a. qui a dépouillé toute paresse.
°तज्ज- a. qui a perdu toute pudeur.
°संख्यम् adv. sans nombre.

 २ अस्त-
 nt. montagne du couchant (derrière laquelle le soleil et la
lune disparaissent) 
 -अम् इ- et -अं गम्- se coucher
(soleil,  lune) 
 cesser 
 mourir 
 -अं या- se coucher 
 -अं प्राप्-
cesser,  mourir 
 -अं नी- faire ou laisser se coucher 
 -अम् à la
maison. 
°गमन- nt. coucher (du soleil) 
 अस्तंगमन- id.
°गिरि- m.
  montagne du couchant.
°निमग्न- a. v. couché (dit du soleil).
°मूर्धन्- m.
  cime de la montagne du couchant 
 °शिखर- id.
°समय- m.
  moment du couchant 
 mort.
अस्तम्-अय- m.
  coucher (des astres 
 fin,  chute,  éclipse.
°अयन- nt. coucher (des astres).
°इत- a. v. couché (soleil) 
 mort.
अस्तं-गत- a. v. disparu (dit des astres) 
 cessé,  mort.
अस्ताचल- अस्ताद्रि- m.
  montagne du couchant.
अस्ताभिलाषिन्- a. qui penche à la ruine.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.