| YouTube Channel

अष्टाङ्ग (aSTAGga)

 
शब्दसागरः
English
अष्टाङ्ग
n.
 (-ङ्गं)
1. Eight parts of the body, the hands, breast, forehead,
eyes, throat and middle of the back
or four first, with the kness
and feet
or these six, with the words and mind.
2. Any whole con-
sisting of eight parts or members.
3. The eight parts of a court, or
the law, the judge, assessors, scribe and astrologer, gold, fire and
water.
4. A die, dice.
E.
 अष्ट eight, and अङ्ग a limb.
Capeller Eng
English
अष्टाङ्ग eight parts of the body (°—)
adj. consisting of
eight parts or members.
Yates
English
अष्टांग (गं) 1.
n.
 Eight parts of the
body or of a court.
Spoken Sanskrit
English
अष्टाङ्ग aSTAGga
adj.
 consisting of eight parts or members
अष्टाङ्ग aSTAGga
adj.
 the eight parts
Wilson
English
अष्टाङ्ग
n.
 (-ङ्गं)
1 Eight parts of the body, the hands, breast, forehead, eyes, throat and
middle of the back
or four first, with the knees and feet
or these six, with
the words and mind.
2 Any whole consisting of eight parts or members.
3 The eight parts of a court, or the law, the judge, assessors, scribe and
astrologer, gold, fire and water.
3 A die, dice.
E.
 अष्ट eight, and अङ्ग a limb.
Monier Williams Cologne
English
अष्°टाङ्ग and °टा-दश, see below.
अष्टाङ्ग b mf(आ)n. consisting of eight parts or members (as medical science [MBh. ii, 224 and 442] or a kingdom [MBh. xv, 177]
&c.
 )
(in comp. ) the eight parts (as of an army [MBh. ii, 197]
or of a court, viz. the law, the judge, assessors, scribe, and astrologer, gold, fire, and water,
L.
 )
all the perfections,
Divyāv.
Apte Hindi
Hindi
अष्टाङ्ग
वि* अष्टन्-अङ्ग -
जिसके आठ खंड या अवयव हों
अष्टाङ्गम्
नपुं*
 अष्टन्-अङ्गम् -
शरीर के आठ अंग जिनसे अति नम्र अभिवादन किया जाता है
अष्टाङ्गम्
नपुं*
 अष्टन्-गम् -
योगाभ्यास अर्थात मन की एकाग्रता के आठ भाग
अष्टाङ्गम्
नपुं*
 अष्टन्-गम् -
"पूजा की सामग्री, अर्ध्यम् आठ वस्तुओं का उपहार, धुपः आठ औषधि से बनी एक प्रकार की ज्वर उतारने वाली धूप , मैथुनम् आठ प्रकार का संभोग-रस , प्रणय की प्रगति में आथ अवस्थाएँ "
अष्टाङ्गम्
नपुं*
 अष्टन्-अङ्गम् -
आयुर्वेद पद्धति के आठ अंग
अष्टाङ्गम्
नपुं*
 अष्टन्-अङ्गम् -
बुद्धि की आठ क्रियायें
अष्टाङ्गम्
नपुं*
 अष्टन्-अङ्गम् -
योगाभ्यास के आठ अंग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अष्टाङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಂಟು ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ ಯೋಗ
व्युत्पत्तिः - > अष्टौ अङ्गान्यस्य
प्रयोगाः - > "यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टाङ्गानि"
उल्लेखाः - > पा० यो० सू० २-२९
अष्टाङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ನಮಸ್ಕಾರ
प्रयोगाः - > "दोर्भ्यां पद्भ्यां च जानुभ्यामुरसा शिरसा दृशा । मनसा वचसा चेति प्रणामोऽष्टाङ्ग ईरितः ॥"
उल्लेखाः - > वैद्यना० आह्निक०
अष्टाङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೮ ವಿಧ ಪೂಜಾದ್ರವ್ಯಗಳು
प्रयोगाः - > "आपः क्षीरं कुशाग्रं च दधि सर्पिः सतण्डुलम् । यवः सिद्धार्थकश्चैव अष्टाङ्गोऽर्धः प्रकीर्तितः ॥"
अष्टाङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೮ ಅಂಗಗಳುಳ್ಳ ಆಯುರ್ವೇದ
L R Vaidya
English
azwan-aMga {% m. %} 1. eight parts of the body with which very profound obeisance is performed (the phrase साष्टांगं प्रणम्य is often used)
2. materials of worship taken together
3. a dice-board.
Bopp
Latin
अष्टाङ्ग n. (DVIGU ex अष्टन् et अङ्ग membrum) octo mem-
bra. Wils. «eight parts of the body, the hands. breast,
forehead, eyes, throat and middle of the back
or four
first, with the knees and feet
or these six with the words
and mind.»
Edgerton Buddhist Hybrid
English
aṣṭāṅga (Pali aṭṭhaṅga),
(1) having 8 members or parts
so often of the 8-fold way, e.g. Mv 〔iii.332.10〕 āryāṣṭāṅgo mārgo
Gv 〔521.5〕 aṣṭāṅga-poṣadhe (see poṣadha
[Page082-a] Pali aṭṭhaṅguposatha
= observance of the sabbath maintaining the 8 [first of the 10] precepts, sīla, see CPD s.v.)
prob. this is meant by °ga-samanvāgataṃ vrataṃ Av 〔i.170.13〕 and °ga-samanvāgata upavāsa 〔339.7 ff.〕
(2) either alone, as Bhvr., or aṣṭāṅgopeta, having 8 (unspecified good) qualities, substantially = excellent, fine, supreme, so Pali aṭṭhaṅga (-samannāgata, etc.), said of food, fields, men, a voice
in BHS I have recorded it only of water (! with never any indication of any specific 8 qualities): Mv 〔ii.365.7〕 aṣṭāṅga-jala (mss., confirmed by quotation Śikṣ 〔299.13〕)
〔386.20〕 (vs) aṣṭāṅgupetāṃ (but prob. read with v.l. °taṃ, and jala as separate word) jala (text cpds. with next) śobhamānāṃ … puṣkiriṇyo
Av 〔ii.84.15〕 aṣṭāṅgopetaṃ pānīyaṃ
Śikṣ 〔350.8〕 aṣṭāṅgopetapānīya-
aṣṭāṅgopeta-, also of water, Kv 〔8.1〕
〔60.11〕
Mmk 〔105.20〕
Gv 〔100.25〕 (misprinted °pata)
〔163.10〕
〔193.20〕
〔202.20〕
AsP 〔363.5〕
Sukh 〔93.16〕
aṣṭāṅga-vāriparipūrṇā Kv 〔12.20〕
aṣṭāṅga-saliladhārābhiḥ Mmk 〔444.3〕
aṣṭāṅga sad-vāri Gv 〔336.7〕 (vs)
°ga-saṃmitam (mss. °mataṃ, read so ?) Mv 〔iii.94.5〕 (vs), ep. of sopānīya(ṃ), q.v.
Indian Epigraphical Glossary
English
aṣṭāṅga (CITD), the eight constituents of yoga consisting
of (1) niyama (restraint of the mind), (2) āsana (a parti-
cular posture or mode of sitting), (3) prāṇāyāma (restraining or
suspending the breath during the mental recitation of the names
or attributes of a deity), (4) yama (self-control), (5) pratyā-
hāra (restraining the organs), (6) dhāraṇa (the faculty of
retaining in the mind, steady abstraction of mind), (7)
dhyāna (abstract contemplation, religious meditation), and
(8) samādhi (perfect absorption of thought in the one object
of meditation, i. e. the Supreme Spirit)
mentioned in connec-
tion with obeisance, it means the 8 parts of the body, viz., the
two hands, chest, forehead, two knees and two feet (cf. aṣṭāṅga-
namaskāra).
Lanman
English
aṣṭāṅga, n. eight members. [aṅga,
1312.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. अष्टाङ्ग auch so v.a. alle Vollkommenheiten, Divyāvad. 127, 19
398, 28.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अष्टाङ्ग
adjective
अष्टाभिः अङ्गैः युक्तः।
"सः प्रतिदिनं अष्टाङ्गं योगं करोति।"
Synonyms:
 अष्टाङ्ग
adjective
अष्टाभिः अङ्गैः युक्तः।
"एतद् अष्टाङ्गं वस्तु अस्ति।"
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अष्टाङ्ग
पु०
 अष्टावङ्गानि यस्य । यमनियमासनप्राणायामप्र-त्याहारधारणाध्यानसमाधिरूपे योगशास्त्रोक्ते १ योगविशेषे “यमनियमासनप्राणायासप्रत्याहारधारणाध्यान-समाधयोऽष्टावङ्गानीति पात० सू०” । यमोनियम-श्चासनञ्च प्रजाणायामस्ततःपरम् । प्रत्याहारोधारणाच ध्यानं सार्द्धं समाधिना । अष्टाङ्गन्याहुरेतानियोगिनां योगसिद्धये इति” पुरा० । एतेषां लक्ष्मअष्टाङ्गयोगशब्दे वक्ष्यते । “जानुभ्याञ्च तथा पद्भ्यांपाणिभ्यामुरसा धिया । शिरसा वचसा दृष्ट्या प्रणामो-ऽष्टाङ्गईरित” इत्युक्तलक्षणे २ प्रणामे “आपः क्षोरंकुशाग्रं च दधि सर्पिः सतण्डुलम् । यवः सिद्धा-र्थकश्चैव अष्टाङ्गोऽर्घः प्रकीर्त्तितः” इत्यष्टद्रव्यघटिते ३ पूजोप-करणेऽर्घे, “आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं मधु तथा दधि ।रक्तानि करवीराणि तथा वै रक्तचन्दनम् अष्टाङ्गएष वा अर्घो भानवे परिकोर्त्तितः” काशीख० उक्ते ४ अष्ट-द्रव्यात्मके सूर्य्यार्घे ५ शारीफलके च तस्य प्रत्येकपङ्क्तौअष्टपदरूपाङ्गकत्वात्तथात्त्वम् । “६ शल्याद्यष्टाङ्गके आयु-र्वेदे यथा “तद्यथा शल्यं शालाक्यं कायचिकित्साभूतविद्या कौमारभृत्यमगदतन्त्रं रसायनतन्त्रं वाजीकरण-तन्त्रमिति । अथास्य प्रत्यङ्गलक्षणसमासः । तत्र १ शल्यंनाम विविधतृणकाष्ठपाषाणपांशुलोहलोष्टास्थिबालनख-पूयास्रावान्तर्गर्भशल्यीद्धरणार्थं यन्त्रशस्त्रक्षाराग्निप्रणिधानब्रणविनिश्चयार्थञ्च ॥
२ शालाक्यंनाम ऊर्द्ध्वजत्रुगतानांरोगाणां श्रवणनयनवदनघ्राणादिसंश्रितानां व्याधीनामुप-शमनार्थम् ॥
३ कायचिकित्सा नाम सर्व्वाङ्गसंसृतानांव्याधीनां ज्वरातीसाररक्तपित्तशोथोन्मादापस्मारकुष्ठमेहा-दीनामुपशमनार्थम् ॥
४ भूतविद्या नाम देवासुरगन्धर्व्वय-क्षरक्षःपितृपिशाचनागग्रहाद्युपसृष्टचेतसां शान्तिकर्म्मब-लिहरणादिग्रहोपशमनार्थम् ॥
५ कौमारभृत्यं नामकुमारभरणधात्रीक्षीरदोषसंशोधनार्थं दुष्टस्तन्यग्रहसमुत्था-नाञ्च व्याधीनामुपशमनार्थम् ॥
६ अगदतन्त्रं नामसर्पकीटलूतावृश्चिकमूषिकादिदष्टविषव्यञ्जनार्थ विविधविषसंयोगविषोपहतोपशमनार्थभ् ॥
७ रसायनतन्त्रं नामवयःस्थापनमायुर्मेधाबलकरं रोगप्रहरणसमर्थञ्च ॥
८ वा-जीकरणतन्त्रं नाम अल्पदुष्टविशुष्कक्षीणरेतसामाप्यायनंप्रसादोपचयजनननिमित्तं प्रहर्षजननार्थञ्च ॥
एवमसावायु-र्वेदोऽष्टाङ्ग उपदिश्यते” सुश्रुतः ॥
कर्म० संज्ञात्वान्नद्विगुः । अष्टसु तत्तदङ्गेषु
न०
 ब० व० ।
Capeller
German
अष्टाङ्ग acht Glieder (°—)
Adj. achtgliederig.