अष्टमूर्ति (aSTamUrti)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishWilson
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Monier Williams Cologne
EnglishMacdonell
EnglishApte Hindi
Hindiअष्टमूर्तिः
अष्टन्-मूर्तिः -
"अष्टरूप, शिव का विशेषण-आठ रुप हैं-पाँच तत्व "
L R Vaidya
Englishazwan-mUrti {% m. %} the eight-formed, an epithet of Śiva
(these eight forms are thus enumerated in the opening stanza of the Sak.- या सृष्टिः स्रष्टुराद्या (i.e. water) वहति विधिहुतं या हविः (i.e. fire) या च होत्री (i.e. the sacrificer) ये द्वे कालं दिधत्तः (i.e. the Sun and the moon) श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्य विश्वम् (i.e. æther) यामाहुः सर्वभूतप्रकृतिरिति (i.e. the earth) यथा प्राणिनः प्राणवन्तः (i.e. air) प्रत्यक्षामिः प्रपन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritशंभुः शर्वः स्थाणुरीशान ईशो रुद्रोड्डीशौ वामदेवो वृषाङ्कः ।
कण्ठेकालः शंकरो नीलकण्ठः श्रीकण्ठोग्रौ धूर्जटिर्भीमभर्गौ ॥ १९५ ॥
मृत्युंजयः पञ्चमुखोऽष्टमूर्तिः श्मशानवेश्मा गिरिशो गिरीशः ।
षण्ढः कपर्दीश्वर ऊर्ध्वलिङ्ग एकत्रिदृग्भालदृगेकपादः ॥ १९६ ॥
मृडोऽट्टहासी घनवाहनोऽहिर्बुध्नो विरूपाक्षविषान्तकौ च ।
महाव्रती वह्निहिरण्यरेताः शिवोऽस्थिधन्वा पुरुषास्थिमाली ॥ १९७ ॥
स्याव्द्योमकेशः शिपिविष्टभैरवौ दिक्कृत्तिवासा भवनीललोहितौ ।
सर्वज्ञनाट्यप्रियखण्डपर्शवो महापरा देवनटेश्वरा हरः ॥ १९८ ॥
पशुप्रमथभूतोमापतिः पिङ्गजटेक्षणः ।
पिनाकशूलखट्वाङ्गगङ्गाहीन्दुकपालभृत् ॥ १९९ ॥
गजपूषपुरानङ्गकालान्धकमखासुहृत् ।
शम्भु (पुं), शर्व (पुं), स्थाणु (पुं), ईशान (पुं), ईश (पुं), रुद्र (पुं), उड्डीश (पुं), वामदेव (पुं), वृषाङ्क (पुं), कण्ठेकाल (पुं), शङ्कर (पुं), नीलकण्ठ (पुं), श्रीकण्ठ (पुं), उग्र (पुं), धूर्जटि (पुं), भीम (पुं), भर्ग (पुं), मृत्युञ्जय (पुं), पञ्चमुख (पुं), अष्टमूर्ति (पुं), श्मशानवेश्मन् (पुं), गिरिश (पुं), गिरीश (पुं), षण्ढ (पुं), कपर्दिन् (पुं), ईश्वर (पुं), ऊर्ध्वलिङ्ग (पुं), एकदृश् (पुं), त्रिदृश् (पुं), भालदृश् (पुं), एकपाद् (पुं), मृड (पुं), अट्टहासिन् (पुं), घनवाहन (पुं), अहिर्बुध्न (पुं), विरूपाक्ष (पुं), विषान्तक (पुं), महाव्रतिन् (पुं), वह्निरेतस् (पुं), हिरण्यरेतस् (पुं), शिव (पुं), अस्थिधन्वन् (पुं), पुरुषास्थिमालिन् (पुं), व्योमकेश (पुं), शिपिविष्ट (पुं), भैरव (पुं), दिग्वासस् (पुं), कृत्तिवासस् (पुं), भव (पुं), नीललोहित (पुं), सर्वज्ञ (पुं), नाट्यप्रिय (पुं), खण्डपर्शु (पुं), महादेव (पुं), महानट (पुं), महेश्वर (पुं), हर (पुं), पशुपति (पुं), प्रमथपति (पुं), उमापति (पुं), पिङ्गजट (पुं), पिङ्गेक्षण (पुं), पिनाकभृत् (पुं), शूलभृत् (पुं), खट्वाङ्गभृत् (पुं), गङ्गाभृत् (पुं), अहिभृत् (पुं), इन्दुभृत् (पुं), कपालभृत् (पुं), गजासुहृद् (पुं), पूषासुहृद् (पुं), अनङ्गासुहृद् (पुं), कालासुहृद् (पुं), अन्धकासुहृद् (पुं), मखासुहृद् (पुं)
पुराणम्
Englishअष्टमूर्तिस् / AṢṬAMŪRTI(S). Earth, Water, Air, Fire, Ether, Hotā, Sun and Moon.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअष्टमूर्त्तिः, (अष्टौ मूर्त्तयो यस्य ।) शिवः । इतिहेमचन्द्रः ॥
तत्प्रत्येकमूर्त्तिनामानि । क्षिति-मूर्त्तिः सर्व्वः १ जलमूर्त्तिर्भवः २ अग्निमूर्त्तिः रुद्रः३ वायुमूर्त्तिरुग्रः ४ आकाशमूर्त्तिर्भीमः ५यजमानमूर्त्तिः पशुपतिः ६ चन्द्रमूर्त्तिर्म्महादेवः७ सूर्य्यमूर्त्तिरीशानः ८ । इति तन्त्रशास्त्रं ॥
एताः शरभरूपिशिवस्याष्टपादाः इति कालि-कापुराणं ॥
यथा ।“अष्टमूर्त्तिर्निधीशश्च ज्ञानचक्षुस्तमोमयः” ।इति वदुकभैरवस्तोत्रं ॥
तस्याष्टमूर्त्तयो यथा ।“अथाग्निः रविरिन्दुश्च भूमिरापः प्रभञ्जनः ।यजमानः खमष्टौ च महादेवस्य मूर्त्तयः” ॥
इति शब्दमाला ॥
(“अवेहि मां किङ्करमष्टमूर्त्तेःकुम्भोदरं नाम निकुम्भमित्रम्” ॥
इति रघुवंशे ॥
तथा कुमारे च ।“तत्राग्निमाधाय समित्समिद्धंस्वमेव मूर्त्त्यन्तरमष्टमूर्त्तिः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritअष्टमूर्त्ति अष्टौ भूम्यादयो मूर्त्तयोऽस्य । “क्षितिर्जलंतथा तेजो वायुराकाशमेव च । यष्टार्कश्च तथा चन्द्रःमूर्त्तयोऽष्टौ पिनाकिनः” इत्युक्ताष्टमुर्त्तिधारिणि १ शिवे ।“महेश्वरेण यो राजन्नजीर्ण्णो ह्यष्टमूर्त्तिना । कस्तमुत्सहतेवीरोयुद्धे जरयितुं पुमान् । भा० व० अ० ४९ “अवेहि मांकिङ्करमष्टमूर्त्तेः” रघुः । “स्वमेव मूर्त्त्यन्तरमष्टमूर्त्तिः”“जग्राह ताम्राङ्गुलिमष्टमूर्त्तिः” इति च कुमा० ।क्षित्यादिमूर्त्तिभेदेन तस्य नामभेदः यथा सर्व्वः क्षिति-मूर्त्तिः एवं भवोजलमूर्त्तिः रुद्रोऽग्निमूर्त्तिः । उग्रोवायु-मूर्त्तिः भीम आकाशमूर्त्तिः पशुपतिर्यजमानमूर्त्तिः ।महादेवः” सोममुर्त्तिः ईशान सूर्य्यमूर्त्तिः । एताएवतस्याष्टौ मूर्त्तयः शाकुन्तले वर्ण्णिताः “या स्रष्टुः सृष्टिराद्या वहति विधिहुतं या हविर्या च होत्री ये द्वेकालंविधत्तः श्रुतिविषयगुणा या स्थिता व्याप्यविश्वम् । यामाहुःसर्व्ववीजप्रकृतिरिति यया प्राणिनः प्राणवन्तः प्रत्यक्षाभिःप्रसन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः” । अष्टतन्वादयोऽ-ष्यत्र । कर्म्म० संज्ञात्वान्न द्विगुः । शिवस्य क्षित्यादिषुअष्टसु २ मूर्त्तिषु स्त्री ब० व० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.