| YouTube Channel

अष्टकर्मन् (aSTakarman)

 
Apte Hindi
Hindi
अष्टकर्मन्
पुं*
 अष्टन्-कर्मन् -
राजा जिसने अपने आठ कर्तव्य पूरे करने हैं
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अष्टकर्मन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜ /ದೊರೆ
व्युत्पत्तिः - > अष्टौ कर्माण्यस्य
L R Vaidya
English
azwan-karman {% m. %} a king who has eight duties to perform (आदाने च विसर्गे च तथा प्रैषनिषेधयोः । पञ्चमे चार्थवचने व्यवहारस्य चेक्षणे । दण्डशुद्ध्योः सदा रक्तस्तेनाष्टगतिको नृपः).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अष्टकर्म्मन् अष्टौ कर्म्माण्यस्य । “आदाने च विसर्गे चतथा प्रैषनिषेधयोः । पञ्चमे चार्थवचने व्यवहारस्यचेक्षणे । दण्डशुद्ध्योः सदा रक्तस्तेनाष्टगतिकोनृपः”उशनसोक्त्राष्टविधकर्म्मयुक्ते नृपतौ “अष्टकर्म्मा दिवं यातिराजा शक्राभिपूजितः” उश० । अष्टगतिकोऽप्यत्र “तत्रा-दानं करादीनाम् । विसर्गो भृत्यादिभ्यो धनदानम्प्रैषोऽमात्यादीनां दृष्टादृष्टानुष्ठानेषु । निषेधो दृष्टा-दृष्टविरुद्धक्रियासु । अर्थवचनं कार्यसन्देहेन राजा-ज्ञयैव तत्र नियमनम् । व्यबहारेक्षणं प्रजानामृ-णादिविप्रतिपत्तौ । दण्डः पराजितानां शास्त्रोक्तधनग्रहणम् । शुद्धिः पापे कर्मणि जाते तत्र प्राय-श्चित्तसम्पादनमिति” कुल्लूकभट्टः । मेधातिथिस्तु । अ-कृतारम्भः । कृतानुष्ठानम् । अनुष्ठितविशेषणम् ।कर्म्मफलसंग्रहः । तथा सामदानभेददण्डाः । एत-दष्टविधं कर्मेत्याह । अथवा “कृषिः बणिक्पथः ।उदकसेतुबन्धनम् । दुर्गकरणम् कृतस्य संस्कारः नि-र्णयः । हस्तिबन्धनम् । खनिखननम् । सैन्यनिवेश-नम् । दारुणवनच्छेदनञ्चेत्यप्याह” । तन्मूलन्तु अष्टवर्ग-शब्दे वक्ष्यते ।