अशोक (azoka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishअशोक [aśōka], Without sorrow, not feeling or causing sorrow. -कः of a tree having red flowers (Jonesia Asoka Roxb.)
[said, according to the convention of poets, to put forth flowers when struck by ladies with the foot decked with jingling anklets and painted with lack-dye. Kālidāsa mentions the flowering of this tree in Spring (cf. 6.5, 16). The painted foot bears a striking resemblance in colour to the flowers of Asoka (cf. 8.63). असूत सद्यः कुसुमान्यशोकः... पादेन नापैक्षत सुन्दरीणां संपर्कमाशिञ्जितनूपुरेण 3.26
8
8.62
3.12.17
also पादाघातादशोकस्तिलककुरबकौ वीक्षणालिङ्गनाभ्याम् । स्त्रीणा स्पर्शात् प्रियङ्गुर्विकसति बकुलः सीधुगण्डूषसेकात् । मन्दारो नर्मवाक्यात् पटु- मृदुहसनाच्चम्पको वक्त्रवातात् चूतो गीतान्नमेरुर्विकसति च पुरो नर्तनात्- कर्णिकारः ॥]
of Viṣṇu.
of a minister of king Dasaratha. (v. l. for अकोप. 1.7.3).
of a celebrated king of the Maurya dynasty, said to have reigned from 234-198 B. C.
of the बकुल. tree अशोको व़ञ्जुले माने द्रुमनिःशोकयोर्मतः । वर्तते कटुरोहिण्याम्... Nm.
Joy, happiness
अशोकजैः प्रीतिमयैः कपिमालिङ्गय संभ्रमात् । सिषेच भरतः श्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्दुभिः ॥ 6.125.42. -का
of a medical plant (कटुक
कुटकी).
The sixth day in the first half of Chaitra.
One of the female domestic deities of the Jainas.
कम् Quicksilver.
The blossom of the Asoka plant (forming one of the five arrows of Cupid). -अरिः the कदम्ब tree (Mar. कळंब). -अष्टमी [नास्ति शोको यस्याः कर्म˚ स.] the eighth day in the first half of Chaitra. -तरुः, -नगः, -वृक्षः the Asoka tree. -तीर्थम् a holy place named Aśoka near Benares. -त्रिरात्रः, -त्रम् of a festival or व्रत which lasts for three nights
B. (उत्तरपर्व) अस्त्यशोकत्रिरात्राख्यं व्रतं शोकभयापहम् । त्रिरात्रं तच्च कर्तव्यं व्रतं शोकविनाशनम् ॥. -पूर्णिमा of a certain holiday, a ceremony to be observed on the 15th day of the month of Phālguna. -मञ्जरी of a metre. -रोहिणी of a medical plant (कटुका). -वनिका a grove of Aśoka trees
प्रविवेश महाबाहुरशोकवनिकां तदा 7.42.1. ˚न्याय see under न्याय. -षष्ठी of a certain holiday
चैत्रे मास्य- सिते पक्षे षष्ठयां षष्ठीं प्रपूजयेत् । सुखाय पुत्रलाभाय शुक्लपक्षे तथैव च ॥.
Apte 1890
Englishअशोक a. Without sorrow, not feeling or causing sorrow.
कः 1 N. of a tree having red flowers (Jonesia Aśoka Roxb.)
(said, according to the convention of poets, to put forth flowers when struck by ladies with the foot decked with jingling anklets
cf. असूत सद्यः कुसुमान्यशोकः… पादेन नापैक्षत सुंदरीणां संपर्कमाशिंजितनूपुरेण Ku. 3. 26
Me. 78
R. 8. 62
M. 3. 12, 16
also पादाघातादशोकस्तिलककुरबकौ वीक्षणालिंगनाभ्यां स्त्रीणां स्पशांत् प्रियंगुविंकसति बकुलः सीधुगंडूषसेकात् । मंदारो नर्मवाक्यात् पटुमृटुहसनाच्चंपको वक्त्रवातात् चूतो गीतान्नमेरुविंकसति च पुरो नर्तनात्कर्णिकारः).
2 N. of Viṣṇu.
3 N. of a minister of king Daśaratha.
4 N. of a celebrated king of the Maurya dynasty, said to have reigned from 234-198 B. C.
5 N. of the tree बकुल.
कं 1 N. of a medical plant (कटुक).
2 The sixth day in the first half of Chaitra.
3 One of the female domestic deities of the Jainas.
का 1 Quicksilver.
2 The blossom of the Aśoka plant (forming one of the five arrows of Cupid).
Comp.
अरिः the कदंब tree.
अष्टमी [नास्ति शोको यस्याः कर्म°] the eighth day in the first half of Chaitra.
तरुः,
नगः,
वृक्षः the Aśoka tree.
तीर्थं a holy place named Aśoka near Benares.
त्रिरात्रः,
त्रं N. of a festival or व्रत which lasts for three nights
अस्त्यशोकत्रिरात्राख्यं व्रतं शोकभयापहं । त्रिरात्रं तच्च कर्तव्यं व्रतं शोकविनाशनं ॥.
पूर्णिमा N. of a certain holiday, a ceremony to be observed on the 15th day of the month of Phālguna.
मंजरी N. of a metre.
रोहिणी N. of a medical plant (कटुका).
वनिका a grove of Aśoka trees
°न्याय see under न्याय.
षष्ठी N. of a certain holiday
चैत्रे मास्यसिते पक्षे षष्ठ्यां षष्ठीं प्रपूजयेत् । सुखाय पुत्रलाभाय शुक्लपक्षे तथैव च ॥.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishअशोक 2. अ-शोक, अस्, आ, अम् (rt. 1. शुच्), with-
out sorrow, not feeling or not causing sorrow
(अस्),
m., N. of the tree Jonesia Aśoka Roxb. (it is a tree
of moderate size, belonging to the leguminous class,
with magnificent red flowers)
N. of a minister of
king Daśaratha
N. of a king in Pāṭaliputra
(आ), f.,
N. of a medicinal plant
one of the female domestic
deities of the Jainas
(अम्), n. the blossom of the
Aśoka plant
quicksilver.
—अशोक-तरु, उस्, m. or
अशोक-नग, अस्, m. or अशोक-वृक्ष, अस्, m. an
Aśoka tree.
—अशोक-त्रिरात्र, अस्, m., N. of a feast
which lasts during three nights.
—अशोक-दत्त or
अशोक-वेग, अस्, m., N. of a man.
—अशोक-पूर्णिमा,
f., N. of a certain holiday.
—अशोक-मञ्जरी, f., N.
of a metre.
—अशोक-रोहिणी, f., N. of a medicinal
plant.
—अशोक-वर्धन, अस्, m., N. of a king.
—अशोक-षष्ठी, f., N. of a certain holiday.
—अ-
शोकारि (°क-अरि), इस्, m., N. of the plant Nauclea
Kadamba Roxb.
—अशोकाष्टमी (°क-अष्°), f. the
eighth day in the first half of the month Caitra.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiअशोक
"वि*, न* ब*" - -
"जिसे कोई रंज न हो , जो किसी प्रकार के रंज या शोक का अनुभव न करता हो"
अशोकः
- -
लाल फुलों वाला एक प्रसिद्ध वृक्ष
अशोकः
- -
विष्णु
अशोकः
- -
मौर्यवंश का एक प्रसिद्ध राजा
अशोकम्
- -
अशोक वृक्ष का फूलना
अशोकम्
- -
पारा
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअशोक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
अशोक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಗಧದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮನಾದ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ
अशोक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶೋಕವೃಕ್ಷ
प्रयोगाः - > "असूत सद्यः कुसुमान्यशोकः स्कन्धात्प्रभृत्येव सपल्लवानि । पादेन नापैक्षत सुन्दरीणां सम्पर्कमासिञ्जितनूपुरेण ।"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-२६
अशोक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಕುಳ ವೃಕ್ಷ /ಪವಳದ ಗಿಡ
अशोक
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾದರಸ
अशोक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶೋಕವಿಲ್ಲದ /ದುಃಖವಿಲ್ಲದ
L R Vaidya
EnglishaSoka {% (II) m. %} Name of a tree famous in Sanskṛit literature. (According to the convention of poets, this tree puts forth flowers when it receives kicks from young beautiful ladies. In allusion to this circumstance we have in the K.S.- असून सद्यः कुसुमान्यशोकः स्कन्धात् प्रभृत्येव सपल्लवानि । पादेन नापैक्षत सुन्दरीणां संस्पर्शमासिञ्जितनूपुरेण iii.26, and in the Megh.- एकः सख्यास्तव सह मया वामपादाभिलाषी ii.15. See also R.viii.62.)
Bopp
LatinEdgerton Buddhist Hybrid
EnglishAśoka, n. pr.:
(1) name of a former Buddha, Mv 〔iii.238.6, 7〕
(2) name of a nephew and disciple of the Buddha Kāśyapa, Av 〔i.237.14 ff.〕
(3) name of a king who lived in the time of the Buddha Krakucchanda, Divy 〔418.26 f.〕
(4) name of a yakṣa, Māy 〔68〕
(5) name of an uncle of King Mahāpraṇāda, and previous incarnation of Bhaddālin, q.v., Divy 〔59.20〕
〔60.10〕
(6) name of the historic emperor, Mvy 〔3653〕
Mmk 〔606.14〕
Karmav 〔154.14〕
was given the epithet Dharmāśoka, q.v.
his family name was Maurya, q.v.
he lived 100 years after Buddhaʼs death acc. to Av 〔ii.200.7〕
in Divy 〔364.17 ff.〕 is told first his previous life as Jaya, in which he gave some dust (this is the pāṃśu-pradāna) to the Buddha, made a praṇidhāna, and hence became later the emperor Aśoka, 〔368.26 ff.〕
his birth and life as emperor, 〔370.10 ff.〕
Wordnet
Sanskrit अशोक, विशोक
निर्गतः शोकः यस्य।
"ब्रह्मज्ञानेन मनुष्यः अशोकः भवति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritबकुलः केसरोऽशोकः कंकेल्लिः ककुभोऽर्जुनः ।
बकुल (पुं), केसर (पुं), अशोक (पुं), कङ्केल्लि (स्त्री), ककुभ (पुं), अर्जुन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकङ्केलि
कङ्केलि, अशोक
कङ्केलिरशोकः स्यादाम्रश्चूतश्च सहकारः ॥ १९२ ॥
verse 2.1.1.192
page 0024
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: अशोकः
Root: अशोक
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Jonesia Aśoka Roxb
Shloka(s):
3|3|40|2 ► स्त्रीप्रिये वञ्जुलोऽशोकः कङ्केलिः कर्णपूरकः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|41|1 ► हेमपुष्पोऽप्यथाङ्कोले निचोलोऽङ्कोढशोधनौ। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|40|2 ⇢ स्त्रीप्रियः (स्त्रीप्रिय) (पुं) ⇒ Name of the Aśoka tree ⇒
➠ 3|3|40|2 ⇢ वञ्जुलः (वञ्जुल) (पुं) ⇒ Kind of Aśoka tree
Tamil Vañji ⇒
➠ 3|3|40|2 ⇢ अशोकः (अशोक) (पुं) ⇒ Jonesia Aśoka Roxb ⇒
➠ 3|3|40|2 ⇢ कङ्केलिः (कङ्केलि) (पुं) ⇒ Name of the Aśoka tree ⇒
➠ 3|3|40|2 ⇢ कर्णपूरकः (कर्णपूरक) (पुं) ⇒ Name of the Aśōka tree
Tamil Aśōkam ⇒
➠ 3|3|41|1 ⇢ हेमपुष्पः (हेमपुष्प) (पुं) ⇒ Name of the Aśoka tree ⇒
Related word(s):
Mahabharata
EnglishAśoka^1, a king: I, 67 (§ 130), 2650 (Aṃśāvat.) (an incarnation of the Asura Aśva)
XII, 4, 114 (Rājadh.) (present at the self-choice of king Citrāṅgada's daughter in Śrīmadrājapura, where Duryodhana carries off the bride).
Aśoka^2 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
Englishअशोक १ / AŚOKA I. The charioteer of Bhīmasena. When Bhīmasena was fighting a battle with Śrutāyu the King of kaliṅga, this charioteer brought the chariot to him. (M.B., bhīṣma parva, Chapter 54, Stanzas 70 and 71).
अशोक २ / AŚOKA II. A minister of King daśaratha. daśaratha had eight ministers. They were jayanta, dhṛṣṭi, vijaya, asiddhārtha, Arthasādhaka, aśoka, mantrapāla and sumantra. (vālmīki rāmāyaṇa, Bālakāṇḍa, sarga 7).
अशोक ३ / AŚOKA III. A King of the family of the famous asura aśva. This king had been ruling over kaliṅga. (Ādi Parva, Chapter 67, Stanza 14).
अमरकोशः
SanskritWord: अशोकः
Root: अशोक
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ without heat
⇒ not feeling sorrow
⇒ not causing sorrow
⇒ tree having red flowers
⇒ ashoka tree [Saraca Indica]
⇒ Ashoka tree [ Jonesia Asoka - Bot. ] Roxb
Shloka(s):
2|4|64|2 ► बकुलो वञ्जुलोऽशोके समौ करकदाडिमौ॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|64|2 ⇢ वञ्जुलः (वञ्जुल) (पुं)
➠ 2|4|64|2 ⇢ अशोकः (अशोक) (पुं) ⇒ without heat, not feeling sorrow, not causing sorrow, tree having red flowers, ashoka tree [Saraca Indica], Ashoka tree [ Jonesia Asoka - Bot. ] Roxb
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअशोकः, (नास्ति शोको यस्मात् ।) स्वनाम-ख्यातपुष्पवृक्षविशेषः । तत्पर्य्यायः । शोकनाशः २विशोकः ३ वञ्जुलद्रुमः ४ वञ्जलः ५ मधुपुष्पः ६अपशोकः ७ कङ्केल्लिः ८ केलिकः ९ रक्तपल्लवः१० चित्रः ११ विचित्रः १२ कर्णपूरः १३ सुभगः१४ दोहली १५ ताम्रपल्लवः १६ रोगितरुः १७हेमपुष्पः १८ रामा १९ वामाङ्घ्रिघातनः २०पिण्डीपुष्पः २१ नटः २२ पल्लवद्रुः २३ । अस्य-गुणाः शीतलत्वं । हृद्यत्वं । पित्तदाहश्रमापहत्वं ।गुल्मशूलोदराध्माननाशित्वं । कृमिकारकत्वञ्च ।इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्य पर्य्यायगुणाः ।“अशोको हेमपुष्पश्च वञ्जुलस्ताम्रपप्लवः ।कङ्केल्लिः पिण्डपुष्पश्च गन्धपुष्पो नटस्तथा ॥
अशोकः शीतलस्तिक्तो ग्राही वर्य्यः कषायकः ।दोषापचीतृषादाहकृमिशोषविषास्रजित्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
अस्य कलिकाभक्षणविधिरशीकाष्टमीशब्दे द्र-ष्टव्यः ॥
(योषितां सनूपुरचरणप्रहारेण अशो-कानां पुष्पोद्गमो भवतीति कविसमयप्रसिद्धिः ।यदुक्तम् ।“पादाघातादशोकं विकसति वकुलं योषिता-मास्यमद्यैः” । इति साहित्यदर्पणे । अपरञ्च ।“पादाहतः प्रमदया विकसत्यशोकःशोकं जहाति वकुलो मुखशीधुसिक्तः” ।अपरञ्च ।“सनूपुररवेण स्त्रीचरणेनाभिताडनम् ।दोहदं यदशोकस्य ततः पुष्पोद्गमो भवेत्” ॥
कुमारसम्भवे ऽपि ।“असूत सद्यः कुसुमान्यशोकः” । इति ॥
“कुसुमं कृतदोहदस्त्वयायदशोकोऽयमुदीरयिष्यति” ।इति रघुवंशे ।“अशोकवल्कलक्वाथं शृतं दुग्धं सुशीतलं ।यथाबलं पिबेत्प्रातस्तीव्रासृग्दरनाशनं’ ॥
”इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहः ॥
“अशोकवल्कलप्रस्थं तोयाढके विपाचितं ।तेन पादावशेषेण जीरकेण तथैव च ॥
घृतप्रस्थं पचेदेतत्प्रक्षिप्य च तथापरं ।तण्डुलाम्बून्यजाक्षीरं प्रस्थं प्रस्थं पृथक् पृथक् ॥
केशराजरसस्यापि प्रस्थमेकं भिषग्वरः ।जीवनीयैः पियालैश्च परूषसरलाञ्जनैः ॥
यष्ट्याह्वाशोकमूलञ्च मृद्वीका च शतावरी ।तण्डुलीयकमूलञ्च कल्कैरेतैः पलार्द्धकैः ॥
शर्करायाः पलान्यष्टौ गर्भदन्त्वाशुचूर्णितं ।पुष्यायोगेन तत्पीतं निहन्यात् सर्व्वदोषजं ॥
श्वेतं कृष्णं तथा नीलं प्रदरं हन्ति दुस्तरं ।कुक्षिशूलं योनिशूलं पृष्ठशूलञ्च दारुणं ॥
मन्दाग्निमरुचिं पाण्डुं कृशतां श्वासकासिनां ।अशोकघृतमेतत्तु विख्यातं स्त्रीगदेषु च” ॥
* ॥
अशोकघृतं ॥
* ॥
इति वैद्यकस्नेहमालिकायां ॥
)
अशोकः, त्रि, (नास्ति शोको यस्येति वाच्यलिङ्गः ।)शोकरहितः । यथा, “त्वामशोक हराभीष्ट मधुमाससमुद्भव ।पिबामि शोकसन्तप्तो मामशोकं सदा कुरु” ॥
इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
(स्वनामख्यातो दशरथस्यमन्त्री । उक्तं रामायणे ।“धृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थोऽप्यर्थसाधकः ।अशोको धर्म्मपालश्च सुमन्त्रश्चाष्टमोऽभवत्” ॥
स्वनामख्यातो नृपतिश्च, यथा भारते ।“अशोको नाम राजाभून्महावीर्य्योऽपराजितः ।तस्मादवरजो यस्तु राजन्नश्वपतिः स्मृतः” ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritअशोक नास्ति शोको यस्मात् ५ ब० । १ स्वनामख्यातेवृक्षे, २ बकुलवृक्षे च । ३ पारदे । ४ कटुकवृक्षे स्त्री ।६ त० । ५ शोकशून्ये ६ विष्णौ “सत्यनामा भवाशोकः” “अशोकः शोकनाशनः” इति च विष्णुस० ।“अशोकमर्थान्वितनामताशया गतान् शरण्यं गृहशोचि-नोऽध्वगान् । अमन्यतावन्तमिवैष पल्लवैः प्रतीष्टकामज्वल-दस्त्रजालकम्” नैष० “सनूपुररवेण स्त्रीचरणेनाभि-ताडनम् । दोहदं तदशोकस्य ततः पुष्पोद्गमोभवेत्”एतदनुसारेणैव कविभिस्तया वर्ण्ण्यते यथा “असूतसद्यः कुसुमान्यशोकःस्कन्धात् प्रभृत्येव सपल्लवानि । पादेननापैक्षत सुन्दरीणां संस्पर्शमाशिञ्जितनूपुरणेन” कुमा०नवकिसलयरागेणार्द्रपादेन बाला स्कुरितनखरुचा द्वौहन्तुमर्हत्यनेन । अकुसुमितमशोकं दोहदापेक्षया वाप्रणमितशिरसं वा कान्तमार्द्रापराधम्” “अनेन तनुमध्ययामुखरनूपुराराविणा नवाम्बुरुहकोमलेन चरणेन सम्भा-वितः । अशोक! यदि सद्य एव मुकुलैर्न सम्पत्स्यसेमुधा वहसि दोहदमिति” “सर्व्वाशोकलतानां प्रथमंसूचितवसन्तविभवानाम् । निर्वृत्ते दोहदेऽस्मिन् संक्रा-न्तानीव मुकुलानि” इति च मालवि० । अयमशोकःनवपत्रिकान्तर्गतः “कदली दाडिमी धान्यं हरिद्रामानकं कचुः । विल्वोऽशोको जयन्ती च विज्ञेया नवपत्रिकाः” दु० त० । एतदधिष्ठात्री शोकरहिता “अशो-कस्थायै शोकरहितायै” इति दुर्गापूजापद्धतिः । अशो-कश्च द्विविधः रक्ताशोकः पीताशोकश्च पीतरक्तपुष्पभेदेनतयोः तथात्वम् । तत्र रक्ताशोकाभिप्रायेण “अशोकनिभर्त्सितपद्मरागम्” कुमा० । “रक्ताशोकलताविशेषितगुणो-विम्बाधरालक्तकः” मालवि० पीताशोकवर्ण्णन तु माल-विकाग्नि मित्रे तृतीयाङ्के तपनीयाशोकवर्णने दृश्यम् ।“अशीकोहेमपुष्पश्च वञ्जुलस्ताम्रपल्लवः । कङ्केलिः पिण्ड-पुष्पश्च गन्धपुष्पो नटस्तथा । अशोकः शीतलःस्निग्धो ग्राहीवर्ण्यः कषायकः । दोषापचीतृषादाहकृमिशोषविषास्र-जित्” भा० प्र० पर्य्यायगुणादि । चान्तः शोकाभावे त्रिका० ।
Burnouf
FrenchStchoupak
Frenchअ-शोक-
a. sans flammes
ne causant pas de peine
d'un arbre à
fleurs rouges (Jonesia Asoka)
d'un empereur de l'Inde
d'un ministre de
Daśaratha
nt. floraison de l'aśoka.
°कर- d'un Vidyādhara
-ई- d'une femme.
°तीर्थ- nt. d'un Tīrtha.
°दत्त- °माला- °वर्धन- °वेग- de personnages.
°वनिका- bois ou bosquet d'aśoka.
°वर्ति- d'un gâteau.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
