| YouTube Channel

अव्याप्यवृत्ति (avyApyavRtti)

 
शब्दसागरः
English
अव्याप्यवृत्ति
mfn.
 (-त्तिः-त्तिः-त्ति) (In logic) A category of individual appli-
cation, and influenced by place and time, as pain, pleasure, love,
hatred, virtue, vice, &c.
E.
 अ neg. व्याप्य diffusive, general, and
वृत्ति being.
Yates
English
अ-व्याप्य-वृत्ति (त्ति) 2.
f.
 Peculiar cate-
gory. one not universal.
Spoken Sanskrit
English
अव्याप्यवृत्ति avyApyavRtti
adj.
 being of limited application
अव्याप्यवृत्ति avyApyavRtti
adj.
 name of partial inherence
Monier Williams Cologne
English
अ-व्याप्य—वृत्ति
mfn.
 being of limited application, of partial inherence (with reference to place and time, as pain, pleasure, love, hatred, virtue, vice,
&c.
 )
Apte Hindi
Hindi
अव्याप्यवृत्तिः
स्त्री*
 अव्याप्य - वृत्तिः -
"सीमित प्रयोग के एक श्रेणी, देशकाल की स्थिति से आंशिक विद्यमानता "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अव्याप्यवृत्ति
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತನ್ನ ಅಭಾವವಿರುವ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲೂ ತಾನು ಇರುವ
L R Vaidya
English
avyApya-vftti {% a. %} a category of limited application or partial inherence as regards time or space. (in Vaiśeshika phil.) अव्याप्यवृत्तिः क्षणिको विशेषगुण इष्यते Bh.P.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अव्याप्यवृत्तिः, त्रि, (अव्याप्य सर्व्वावच्छेदमप्राप्यवृत्तिर्यस्य ।) किञ्चिदवच्छिन्नवृत्तिः ।(“अव्याप्यवृत्तिः क्षणिको विशेषगुण इष्यते” ।इति भाषापरिच्छेदः ।)स्वसमानाधिकरणाभावप्रतियोगीति यावत् । दै-शिककालिकभेदेन स द्विविधः । तत्पर्य्यायः ।प्रादेशिकः २ । आत्मनो विशेषगुणाः । बुद्धिः १सुखं २ दुःखं ३ इच्छा-४ द्वेषः ५ यत्नः ६ धर्म्मः ७अधर्म्मः ८ भावनाख्यसंस्कारः ९ आकाशस्य वि-शेषगुणः शब्दः १० । सामान्यगुणौ संयोग ११विभागश्च १२ । एते सर्व्वे अव्याप्यवृत्तयः स्युः । इतिन्यायभाषा ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अव्याप्यवृत्ति
त्रि०
 अव्याप्य सर्व्वावच्छेदमप्राप्य वृत्तिर्यस्य ।स्वाधिकरणे अंशविशेषे कालभेदे वा अस्थिते पदार्थे यथासंयोगादिर्घटादिश्च न सर्व्वदेशं व्याप्य स्वाधिकरणेगृहादौ तिष्ठति । तथा आत्मनि ज्ञानादिकं न सर्व्वदातिष्ठति । अतः संयोगादीनां स्वाधिकरण एव अंश-भेदे कालभेदे च असत्त्वात्तथात्वम् । अव्याप्यवृत्तिनि-नियामकश्च देशः कालश्च तत्र देशे सत्त्वे क्वचित् कालस्यदेशभेदस्य वा नियामकत्वं क्वचित् कालसत्त्वे देशस्य इतिअव्याप्यवृत्तयश्च संयोगविभागादयो दैशिकाः कालिकाश्चतथा आत्मनि बुद्धिसुखदुःखेच्छाद्वेषयत्नधर्म्माधर्म्मभावना-ख्यसंस्काराः तेषां देहावच्छेदेन सत्त्वेऽपि घटाद्यचच्छेदे-नासत्त्वात् देहावच्छेदेऽपि सर्व्वदाऽसत्त्वाच्च तथात्वम्एवं शब्दस्य दैशिककालिकाव्याप्यवृत्तित्वम् गन्धादयस्तुकालिकाव्याप्यवृत्तयस्ते हि स्वाधिकरणे एव उत्पत्तकिआलेप्रलये च परमाणौ न तिष्ठन्ति । संयोगेन घटादयोऽपिदैशिककालिकाव्याप्यवृत्तयः । “अव्याप्यवृत्तिः क्षणिकोविशषगुण इष्यते” भाषा० “अव्याप्यवृत्तिसाध्यकसद्धेता-विति” दीघितिः ।