| YouTube Channel

अव्द (avda)

 
Wilson
English
अव्द
m.
 (-व्दः)
1 A cloud.
2 A year.
E.
 अव to preserve, दन् Uṇādi affix, see अब्द.
Monier Williams 1872
English
अव्द अव्द, अस्, m. (= अब्द), a cloud
a
year.
L R Vaidya
English
avda {% m. %} The same as अब्द q.v.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अ(व्द)ब्द
पु०
 अवति रक्षति सीमानं दन् । १ पर्वतभेदे स चवर्षपर्वत एव तद्भेदः वर्षपर्वतशब्दे वक्ष्यते । अपोददातिदा--क ६ त० । २ मेघे ३ मुस्तायां च तस्याश्चात्यन्तशीतवीर्य्य-त्वेन वैद्यकोक्तेः जलमयमूलत्वाच्च तथात्वम् । आप्यन्तेव्याप्यन्ते ऋतुमासपक्षतिथिनक्षत्रयोगकरणवारादयो येनआप--दन् ह्रस्वश्च “अ(ब्दा)ब्दादयश्च” उ० नि० । ४ वत्सरे ।स च नवविधः । “ब्राह्मं दिव्यं तथा पित्र्यं प्राजापत्यंगुरोस्तथा सौरञ्च सावनं चान्द्रमार्क्षं मानानि वै नवेति”सू० सि० उक्तेः तत्र ब्राह्माब्दमानम् “सूर्य्याब्दसंख्ययाद्वित्रिसागरैरयुताहतैः सन्ध्यासन्ध्यंशसहितं विज्ञेयं तच्चतुर्यु-गम् इथं युगसहस्रेण भूतसंहारकारकः कल्पी ब्राह्ममहःप्रोक्तं शर्वरी तस्य तावतीति” परमायुः शतं तस्य तयाहोरात्र-संख्यया” इति च सू० सि । तथाच सौरैः (४३२००००००००)एतावद्वर्षैस्तस्याहस्तावद्भिश्च रात्रिः तेन द्विगुणितैस्तैः३६० गुणितैर्ब्राह्माब्दमानम् । अथ दिव्यम् “मासैर्द्वादश-भिर्वर्षं दिव्यं तदहरुच्यते तत्षष्टिः षड्गुणा दिव्यं वर्ष-मासुरमुच्यते” इति तत्रोक्तेः ३६० सौरवर्षैर्दिव्याब्दमानम्“मन्वन्तरव्यवस्था च प्राजापत्यमुदाहृतम् न तत्र द्युनिशोर्भेदइति तत्रोक्तम् मन्वन्तरमानमेव प्राजापत्याब्दमानम् तच्च“युगानां ४३२०००० सप्ततिः सैका मन्वन्तरमुदाहृतम्”इत्युक्तम् तेन ७१ गुणितैः ३११०४००० सौरवर्षैः प्राजाप-त्यम् । पित्र्यं तु “त्रिंशता तिथिभिर्मासश्चान्द्रः पित्र्यमहःस्मृतम् निशा च मासपक्षान्तौ तयोर्मध्ये विभागतः”इत्युक्तेः चान्द्रमास एव पित्र्यमहोरात्रं तच्च ३६० गुणितंतद्वर्षमानम् तथाच १०८०० चान्द्रदिनैः पित्र्यवर्षमान-मितिफलितम् । वार्हस्पत्यन्तु “वैशाखादिषु कृष्णे च योगःपञ्चदशे तिथौ । कार्त्तिकादीनि वर्षाणि गुरोरस्तोदयात्तया” सू० सि० “यया पौर्णमास्यां नक्षत्रसम्बन्धेन तत्संज्ञोमासो भवति तथेति समुच्चयार्थकम् । वृहस्पतेः सूर्य्य-सान्निध्यदूरत्वाभ्यामस्तादुदयाद्वा वैशाखादिषु द्वादशसुमासेषु कृष्णपक्षे पञ्चदशे तिथौ अमायामित्यर्थः । चकारःपौर्णमासीसम्बन्धात् समुच्चयार्थकः । योगो दिननक्षत्र-सम्बन्धः कार्तिकादीनि द्वादश वर्षाणि भवन्ति । वैशाख-कृष्णपक्षपञ्चदश्याममारूपायां वृहस्पतेरस्ते उदये वाजाते सति तदादि वृहस्पतिवर्षं कृत्तिकादिनक्षत्रसम्बन्धात्कार्त्तिकसंज्ञम् । एवं ज्यैष्ठाषाढश्रावणभाद्रपदाश्विनकार्त्तिक-मार्गशीर्षपौषमाघफाल्गुनचैत्रामासु क्रमशो मृगपुष्यमघापूर्ब-फाल्गुनीचित्राविशाखाज्येष्ठापूर्व्वाषाढाश्रवणापूर्बभाद्रा-श्विनीनक्षत्रसम्बन्धान्मार्गशीर्षादीनि भवन्ति । अत्रापिनक्षत्रद्वयत्रयसम्बन्धः चान्द्रमासवत् बोध्यः । तच्च मासशब्देदृश्यम् तेन यद्दिने वृहस्पतेरुदयोऽस्तो वा तद्दिने यच्चन्द्रा-धिष्ठितनक्षत्रं तत्संज्ञं वार्हस्पत्यं वर्षं भवतीति तात्पपर्य्यम् ।मेषादिसंक्रान्तीरुक्त्वा “मेषादयो द्वादशैव सौरमाने तु वत्सर”इति “सौरन्तु तद्भवेन्मानं भानोर्भगणपूरणादिति”चोक्तेः ३६० सौरदिवसैः सौरवर्षमानम् । सावनन्तु“उदयादोदयं भानोः सावनं तत्प्रकीर्त्तित” मित्युक्तम् ।“पञ्चाङ्गरामास्तिथयः खरामाः सार्द्धद्विदस्राः कुदि-नाद्यमब्दे” इति सि० शि० उक्तेः ३६५, दिनानि१५, ३०, २२, ३०, दण्डादिसहितानि सावनदिनानि“अस्यार्कमासोऽर्कलवः प्रदिष्टस्त्रिंशद्दिनः सावनमास”इति सि० शि० उक्तदिशा तन्मासादयोज्ञेयाः । “त्रिं-शता तिथिभिर्मासश्चान्द्र इति” प्रागुक्तं चान्द्रमानम्तच्च “कालेन येनैति पुनःशशीनं क्रामन् भचक्रं विवरेणगत्योः मासः स चान्द्रोऽङ्कयमाः कुरामाः शून्येषवस्तत्कुदिनप्रमाणम्” इति सि० शि० उक्तेः ३१ । ५० दण्डादि-युतैरेकोनत्रिंशत्कुदिनैश्चान्द्रमासः द्वादशगुणिते च तस्मिन्३५४ । १८ कुदिनैश्चान्द्रबर्षमानम् चान्द्रमासविशेषाःमासशब्देवक्ष्यन्ते । नाक्षत्रं यथा “भचक्रभ्रमणं नित्यं नाक्षत्रंदिनमुच्यते” सू० सि० नित्यं प्रत्यहं भचक्रभ्रमणं नक्षत्रससूहस्यप्रवहवायुकृतः परिभ्रमः नाक्षत्रं नक्षत्रसंवन्धि दिनम् ।एवं००२०नवसु ब्राह्मादिषु वर्षेषु दर्शितेषु चतुर्ण्णामेवव्यवहारोपयोगिता यथोक्तं “चतुर्भिव्यवहारोऽत्र सौर-चान्द्रार्क्षसावनैः वार्हस्पत्येन षष्ट्यब्दं ज्ञेयं नान्यैस्तुनित्यश” इति सू० सि० । तत्र कस्य कुत्रोपयोगस्तदप्युक्तंतत्रैव । “सौरेण द्युनिशोर्वामं षडशीतिमुखानि च अयनंघिषुवच्चैव संक्रान्तेः पुण्यकालता” इति “तिथिःकरणमुद्वाहःक्षौरं सर्व्वक्रियास्तथा व्रतोवासयात्राणां क्रिया चान्द्रेणगृह्यते” इति “सावनानि स्युरेतेन यज्ञकालविधिस्तु तैःसूतकानां परिच्छेदोदिनमासाब्दपास्तथा मध्यमग्रहभुक्तिश्चसावनेनैव गृह्यते” सू० सि० । चान्द्रेण तु मासवर्षादि-गणनापि “चैत्रे मासि जगत्स्रष्टा ससर्ज प्रथमेऽहनिशुक्लपक्षे समग्रन्तु ग्रहतारोदये सति प्रवर्त्तयामासतदा कालस्य गणनामपि ग्रहान् राशीनृतून् मासान्वत्सरान् वत्सराधिपान्” इति म० त० ब्र०
पु०
 । “य-त्राब्दे पुण्यसहमं शुभं सोऽब्दः शुभप्रदः” इति नी० ता० ।
अव्द
पु०
 अब्दवत् । वत्सरे ।
Burnouf
French
अव्द अव्द
m.
 (pour अब्द) nuage.
Année.