धातुः: घुष्
मूलधातुः: घुषिर्
धात्वर्थः: विशब्दने
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: घोषयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: इरित्


धातुः: घुष्
मूलधातुः: घुषिर्
धात्वर्थः: अविशब्दने
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: घोषति
अनुबन्धादिविशेषः: इरित्


धातुः: घुष्
मूलधातुः: घुष
धात्वर्थः: कान्तिकरणे
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: घोषते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“घुषिर् विशब्दने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> इत्यत्र अविशब्दनाल्लिङ्गात् णिचो वैकल्पि- कत्वं बोधितम्। </li> <li>इरित्करणं प्रामाणिकं चेत् तत एव णिचो बैकल्पिकत्वं बोध्येत, तथा तु न कृतम्। </li> <li>एवं च ‘घुषिः विशब्दने’ इति इका निर्देश एव उचितः।]] ‘घुषेर्विशब्दनादौ णौ घोषयत्यविशब्दने।। </li> <li>घोषतीतीदितो घुंषेद् घुंषते कान्तिकर्मणि।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>अस्य धातोः णिच् वैकल्पिकः। </li> <li>अत एव ‘घुषिरविशब्दने’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति सूत्रे अस्य धातोः निष्ठायां इण्णिषेधवारणाय क्रियमाणम् अविशब्दने इति पदं सार्थकम्, अस्य घातोः नित्यणिजन्तत्वे निष्ठायाः, धातोः अव्यवहितपरत्वाभावेन निषेधाभावे सिद्धे अविशब्दने इति पदं व्यर्थं भवेत्। </li> <li>अतः णिच् वैकल्पिकः। </li> <li>एवं च णिजभावपक्षे इण्णिषेधवारणाय तत् सार्थकमिति स्वांशे चारितार्थ्यम्। </li> <li>णिचो वैकल्पिकत्वेन शुद्वाद्धातोः, सन्नन्तात्-यङन्ताच्च पूर्वोक्तभौवादिक- ‘घुषि’ धातुवत् <a href="#foot_krm05">5</a> सर्वाणि रूपाणि बोध्यानि। </li> <li>निष्ठाप्रत्यये परं, संघुषितं वाक्यमित्येव साधु। </li> <li>ण्यन्तात्, ण्यन्तप्रकृतिकसन्नन्ताच्च इमानि रूपाणि लिख्यन्ते। </li> <li>घोषकः-षिका, जुघोषयिषकः-षिका;</li> <li> घोषयिता-त्री, जुघोषयिषिता-त्री;</li> <li> घोषयन्-न्ती, जुघोषयिषन्-न्ती;</li> <li> घोषयिष्यन्-न्ती-ती, जुघोषयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> घोषयमाणः, जुघोषयिषमाणः;</li> <li> घोषयिष्यमाणः, जुघोषयिषिष्यमाणः;</li> <li> सङ्घोट्-संघोड्-संघोषौ-संघोषः;</li> <li> -- संघोषितः-तम्, जुघोषयिषितः-तवान्;</li> <li> घोषः, जुघोषयिषुः;</li> <li> घोषयितव्यम्, जुघोषयिषितव्यम्;</li> <li> घोषणीयम्, जुघोषयिषणीयम्;</li> <li> घोष्यम्, जुघोषयिष्यम्;</li> <li> ईषद्घोषः-दुर्घोषः-सुघोषः;</li> <li> घोष्यमाणः, जुघोषयिष्यमाणः;</li> <li> घोषः, जुघोषयिषः;</li> <li> घोषयितुम्, जुघोषयिषितुम्;</li> <li> घोषणा, जुघोषयिषा;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> घोषणम्, जुघोषयिषणम्, घोषयित्वा, जुघोषयिषित्वा;</li> <li> संघोष्य, सञ्जुघोषयिष्य;</li> <li> घोषम् २, घोषयित्वा २, जुघोषयिषम् २;</li> <li> जुघोषयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४७१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१७२७। अक। सेट्। उभ। [[[अ] यद्यपि धातुपाठे ‘घुषिर् विशब्दने’ इति इरित्त्वेन निर्देशः क्रियते, तथापि पर्यालोच्यमाने इरित्करणं न प्रामाणिकमिति प्रतिभाति। अत एव भाष्य- कृता--‘घुषिरविशब्दने’ (७-२-२३)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १६९। १७०)</li> <li id="foot_krm04">04 => (७-२-२३)</li> <li id="foot_krm05">05 => (४७०)</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०४६०+ २५]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“घुषिर् अविशब्दने”@} <a href="#foot_krm02">2</a> विशब्दनं = प्रतिज्ञानम्। </li> <li>तच्च शब्देन स्वाभिप्रायाविष्करणम्। </li> <li>ततोऽन्यस्मिन्नर्थे अस्य धातोः प्रयोगः। </li> <li>‘घुषिर् शब्दे’ इत्यन्ये पेठुः। </li> <li>‘घुषेर्विशब्दनादौ णौ घोषयत्यविशब्दने।। </li> <li>घोषतीतीदितो घुंषेद् घुंषते कान्तिकर्मणि।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>घोषकः-षिका, घोषकः-षिका, <a href="#foot_krm04">4</a> जुघुषिषकः-जुघोषिषकः-षिका, जोघुषकः-षिका;</li> <li> घोषिता-त्री, घोषयिता-त्री, जुघुषिषिता-जुघोषिषिता-त्री, जोघुषिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> घोषन्-न्ती, घोषयन्-न्ती, जुघुषिषन्-जुघोषिषन्-न्ती;</li> <li> -- घोषिष्यन्-न्ती-ती, घोषयिष्यन्-न्ती-ती, जुघुषिषिष्यन्-जुघोषिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm06">6</a> -- घोषयमाणः, घोषयिष्यमाणः -- जोघुष्यमाणः, जोघुषिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> सङ्घुट्-सङ्घुड्-सङ्घुषौ-सङ्घुषः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm08">8</a> घुष्टम्-घुष्टः- <a href="#foot_krm09">9</a> सङ्घुष्टम्-घुष्टा, <a href="#foot_krm10">10</a> सङ्घुषितम् <a href="#foot_krm11">11</a>, घोषितः, जुघुषिषितः-जुघोषिषितः, जोघुषितः-तवान्;</li> <li> घुषः, <a href="#foot_krm12">12</a> घोषणः, घोषः, जुघुषिषुः-जुघोषिषुः, जोघुषः;</li> <li> घोषितव्यम्, घोषयितव्यम्, जुघुषिषितव्यम्-जुघोषिषितव्यम्, जोघुषितव्यम्;</li> <li> घोषणीयम्, घोषणीयम्, जुघुषिषणीयम्-जुघोषिषणीयम्, जोघुषणीयम्;</li> <li> घोष्यम्, घोष्यम्, जुघुषिष्यम्-जुघोषिष्यम्, जोघुष्यम्;</li> <li> ईषद्घोषः-दुर्घोषः-सुघोषः;</li> <li> -- -- घुष्यमाणः, घोष्यमाणः, जुघुषिष्यमाणः-जुघोषिष्यमाणः, जोघुष्यमाणः;</li> <li> घोषः, घोषः, जुघुषिषः-जुघोषिषः, जोघुषः;</li> <li> घोषितुम्, घोषयितुम्, जुघुषिषितुम्-जुघोषिषितुम्, जोघुषितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm13">13</a> घुष्टिः, घोषणा, जुघुषिषा-जुघोषिषा, जोघुषा;</li> <li> घोषणम्, घोषणम्, जुघुषिषणम्-जुघोषिषणम्, जोघुषणम्;</li> <li> घुषित्वा-घोषित्वा, घोषयित्वा, जुघुषिषित्वा-जुघोषिषित्वा, जोघुषित्वा;</li> <li> विघुष्य, विघोष्य, विजुघुषिष्य-विजुघोषिष्य, विजोघुष्य;</li> <li> घोषम् २, घुषित्वा २, घोषित्वा २, घोषम् २, घोषयित्वा २, जुघुषिषम् २-जुघोषिषम् २, जुघुसिषित्वा २-जुर्घोषिषित्वा २, जोघुषम् २;</li> <li> जोघुषित्वा २। <a href="#foot_krm14">14</a></li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (४७०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-६५३। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १६९-७०)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[३। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति क्त्वासनोः सेटोः कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र क्त्वायां च ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[आ। ‘घोषद्भूषः पङ्कजाक्षस्तमूचे पापश्रेणीतक्षणे त्वष्टृधर्मा। उक्षन् एनं मन्दहासेन रक्षन् विश्वन् निक्षन् वल्लवीस्तृक्षिताघाः।।’ धा। का। १-८३।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [पृष्ठम्०४५८+ २२]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘बाऽवसाने’ (८-४-५६) इति अवसाने चर्त्वविकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। ‘घुषिरविशब्दने’ (७-२-२३) इत्यनेन निष्ठाया इण्णिषेधः। विशब्दने तु ‘रुष्यमत्वरसंघुषाऽऽस्वनाम्’ (७-२-२८) इत्यनेन इड् भवत्येव। सङ्घुषितम् = वाक्यम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[आ। ‘तेषां निहन्यमानानां सङ्घुष्टैः कर्णभेदिभिः। अभूदभ्यमितत्रासमास्वान्ताशेषदिग् जगत्।।’ भ। का। ९-२१।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[B। ‘रामसङ्घुषितं नैतन्मृगस्यैव विवञ्चिषोः।’ भ। का। ५। ५५।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => (वाक्यम्)</li> <li id="foot_krm12">12 => [[३। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति तच्छीलादिषु युच्।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[४। ‘तितुत्रतथसिसुसरकसेषु च’ (७-२-९) इति इण्णिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [पृष्ठम्०४५९+ २७]</li></ul>

घुष् (घु꣡षिँ꣡र् विशब्दने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = घोषणम्
अनीयर् = घोषणीयः - घोषणीया
ण्वुल् = घोषकः - घोषिका
तुमुँन् = घोषयितुम्
तव्य = घोषयितव्यः - घोषयितव्या
तृच् = घोषयिता - घोषयित्री
क्त्वा = घोषयित्वा
ल्यप् = प्रघोष्य
क्तवतुँ = घोषितवान् - घोषितवती
क्त = घोषितः - घोषिता
शतृँ = घोषयन् - घोषयन्ती
शानच् = घोषयमाणः - घोषयमाणा

घुष् (घु꣡षिँ꣡र् अविशब्दने शब्द इत्यन्ये पेठुः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = घोषणम्
अनीयर् = घोषणीयः - घोषणीया
ण्वुल् = घोषकः - घोषिका
तुमुँन् = घोषितुम्
तव्य = घोषितव्यः - घोषितव्या
तृच् = घोषिता - घोषित्री
क्त्वा = घोषित्वा / घुषित्वा
ल्यप् = प्रघुष्य
क्तवतुँ = घुष्टवान् - घुष्टवती
क्त = घुष्टः - घुष्टा
शतृँ = घोषन् - घोषन्ती

घुषिर् - अविशब्दने (भ्वा० पर० सक० से०) घोषति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ಶಬ್ದ ಮಾಡು /ಕೂಗು

अविशब्दने (avizabdane)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)