धातुः: वप्
मूलधातुः: डुवप्
धात्वर्थः: बीजसन्ताने
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: वपति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: यजादिः


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“<a href="#foot_krm02">2</a> वप् बीजसन्ताने”@} <a href="#foot_krm03">3</a> यजादिः। </li> <li>“बीजसन्तानः = क्षेत्रे बीजविकिरणम्। </li> <li>अयं गर्भाधानेऽपि दृश्यते। </li> <li>यथा-- ‘मा वः क्षेत्रे परबीजा <a href="#foot_krm04">4</a> न्यवाप्सुः’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति। </li> <li>छेदनेऽपि दृश्यते, ‘केशान्वपति’ इति” इति मा। </li> <li>धा। </li> <li>वृत्तिः। </li> <li>‘-- बीजतन्तुसन्ताने’ इति कातन्त्रः। </li> <li>द। </li> <li>उ। </li> <li>वृत्तावपि <a href="#foot_krm06">6</a> एवमेव। </li> <li>‘-- छेदने’ इति केचित्। </li> <li>‘--मुण्डबीजोप्त्योः’ इति वोपदेवः। </li> <li>‘निपूर्वात् पितृक्रियार्थता’ इति धा। </li> <li>का। </li> <li>व्याख्यायाम् <a href="#foot_krm07">7</a>। </li> <li>‘बीज- तन्तुसन्ताने, वपने, घर्षणे, तन्तुनिर्माणे च’ इति काशकृत्स्नः। </li> <li>प्रणिवापकः-पिका, वापकः-पिका, <a href="#foot_krm08">8</a> विवप्सकः-प्सिका, वावपकः-पिका;</li> <li> प्रणिवप्ता-वप्त्री, प्रणिवापयिता-त्री, विवप्सिता-त्री, वावपिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> प्रणिवपन्-आवपन् <a href="#foot_krm10">10</a> -न्ती, वापयन्-न्ती, विवप्सन्-न्ती;</li> <li> -- वप्स्यन्-न्ती-ती, वापयिष्यन्-न्ती-ती, विवप्सिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- वपमानः, वापयमानः, विवप्समानः, वावप्यमानः;</li> <li> वप्स्यमानः, वापयिष्यमाणः, विवप्सिष्यमाणः, वावपिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> यवोप्-यवोब्-यवोपौ-यवोपः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm12">12</a> उप्तम्- <a href="#foot_krm13">13</a> उप्तः-उप्तवान्, वापितः, विवप्सितः, वावपितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm14">14</a> वपः, वपनः <a href="#foot_krm15">15</a>, प्रवापी <a href="#foot_krm16">16</a>, निवापी, धान्यवापी, वापः, <a href="#foot_krm17">17</a> विवप्सुः, वावपः;</li> <li> प्रणिवप्तव्यम्, वापयितव्यम्, विवप्सितव्यम्, वावपितव्यम्;</li> <li> प्रणिवपनीयम्, वापनीयम्, विवप्सनीयम्, वावपनीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm18">18</a> वाप्यम्, वाप्यम्, विवप्स्यम्, वावप्यम्;</li> <li> ईषद्वपः-दुर्वपः-सुवपः;</li> <li> -- -- -- उप्यमानः, वाप्यमानः, विवप्स्यमानः, वावप्यमानः;</li> <li> वापः, <a href="#foot_krm19">19</a> उप्त्रिमम्, <a href="#foot_krm20">20</a> वापः, विवप्सः, वावपः;</li> <li> वप्तुम्, वापयितुम्, विवप्सितुम्, वावपितुम्;</li> <li> उप्तिः, <a href="#foot_krm21">21</a> वपा, वापना, विवप्सा, वावपा;</li> <li> प्रणिवपनम्, वापनम्, विवप्सनम्, वावपनम्;</li> <li> उप्त्वा, वापयित्वा, विवप्सित्वा, वावपित्वा;</li> <li> प्रवोप्य, प्रवाप्य, प्रविवप्स्य, प्रवावप्य;</li> <li> वापम् २ उप्त्वा २ वापम् २ वापयित्वा २ विवप्सम् २ विवप्सित्वा २ वावपम् २;</li> <li> वावपित्वा २;</li> <li> <a href="#foot_krm22">22</a> वप्रिः, वापिः <a href="#foot_krm23">23</a>, <a href="#foot_krm24">24</a> <a href="#foot_krm25">25</a> वप्रः <a href="#foot_krm26">26</a>, <a href="#foot_krm27">27</a> वपुः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१५५६)</li> <li id="foot_krm02">02 => [डु]</li> <li id="foot_krm03">03 => (१-भ्वादिः-१००३। सक। अनि। उभ।)</li> <li id="foot_krm04">04 => [नि]</li> <li id="foot_krm05">05 => (आप-धर्मसूत्रे-२-६-१३-६)</li> <li id="foot_krm06">06 => (९। ३९)</li> <li id="foot_krm07">07 => (२। ४२)</li> <li id="foot_krm08">08 => [[१। ‘एकाच उपदेशे--’ (७-२-१०) इति धातोरनिट्त्वम्। सन्नन्ते अभ्यासस्येकारः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[२। ‘नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवातिद्रातिप्सातिवपति--’ (८-४-१७) इत्या- दिना उपसर्गस्थान्निमित्तादुत्तरस्य नकारस्य णकारादेशे रूपमेवम्। एवं तव्य- अनीयर्-ल्युटादिप्रत्ययेष्वपि प्रक्रिया ज्ञेया।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[B। ‘तरीषु तत्रत्यमफल्गु भाण्डं सांयात्रिकान् आवपतोऽभ्यनन्दत्।।’ शि। व। ३। ७६।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[३। यवान् वपतीत्यर्थः। ‘वपादेस्तु यवोब् विश्वोट् दोषवीश्च पटोत् तुकि।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[४। निष्ठायां यजादित्वात् ‘वचिस्वपि--’ (६-१-१५) इति संप्रसारणे रूपमेवम्। एवं यक्क्त्वाक्तिन्नादिष्वपि।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[C। ‘तस्योल्लसत्काञ्चनकुण्डलाग्रप्रत्युप्तगारुत्मतरत्नभासा।’ शि। व। ३। ५।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [पृष्ठम्१२००+ २५]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[१। नन्द्यादिषु (३-१-१३४) पाठात् कर्तरि ल्युप्रत्ययः इति केचित्।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[२। ‘रक्षश्रुवपीनाम्’ (वा। ३-१-१३४) इति ग्रहादिपाठाण्णिनिप्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[आ। ‘आतिथ्यमेभ्यः परिनिर्विवप्सोः कल्पद्रुमा योगबलेन फेलुः।’ भ। का। ३। ४२।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[३। ‘आसुयुवपि--’ (३-१-१२६) इति ण्यत्प्रत्ययः। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यतोऽपवादः।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[४। ‘ड्वितः क्त्रिः’ (३-३-८८) इति क्त्रिप्रत्यये, ‘क्त्रेर्मम्नित्यम्’ (४-४-२०) इति नित्यं मप्प्रत्यये च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[B। ‘असंस्कृत्रिमसंव्यानावनुप्त्रिमफलाशिनौ।’ भ। का। ४। ३७।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[५। भिदादि (३-३-१०४) पाठात् स्त्रियां अङि रूपमेवम्। वपा = नाभेः श्वेतं मांसम्।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[६। ‘वङ्क्र्यादयश्च’ (द। उ। १-३५) इति क्रिन्प्रत्यये रूपम्। वप्रिः = क्षेत्रम्।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[७। ‘वसिवपिवदि--’ (द। उ। १-५३) इति इञ्प्रत्यये वृद्धौ च रूपमेवम्। वपति अस्यामिति वापिः = पुष्करिणी। कृतसोपानकः कूपः।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [पृष्ठम्१२०१+ २६]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[१। ‘वृधिवपिभ्यां रन्’ (द। उ। ८-४५) इति रन्प्रत्यये रूपमेवम्। उप्यतेऽस्मिन् बीजमिति वप्रम् = क्षेत्रम्, प्राकारजातिर्वा। ‘वप्रोऽस्त्री सानुमानयोः’ इति कोशः।]]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[आ। ‘… तीव्रं महाव्रतमिवात्र चरन्ति वप्राः।।’ शि। व। ४। ५८।]]</li> <li id="foot_krm27">27 => [[२। ‘अर्त्तिपॄवपियजि--’ (द। उ। ९-३९) इति उसिप्रत्ययः। उप्यते प्राक्कर्मभिरिति वपुः = शरीरं, तेजश्च।]]</li></ul>

वप् (डुव॒पँ॑ बीजसन्ताने छेदनेऽपि - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = वपनम्
अनीयर् = वपनीयः - वपनीया
ण्वुल् = वापकः - वापिका
तुमुँन् = वप्तुम्
तव्य = वप्तव्यः - वप्तव्या
तृच् = वप्ता - वप्त्री
क्त्वा = उप्त्वा
ल्यप् = प्रोप्य
क्तवतुँ = उप्तवान् - उप्तवती
क्त = उप्तः - उप्ता
शतृँ = वपन् - वपन्ती
शानच् = वपमानः - वपमाना

(वि) अव + आप्लृ (व्याप्तौ) + क्त । ‘निष्ठा’ (३.२.१०२) । प्राप्तः, लब्धः । "नानवाप्त मवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि - गीता ३.२२ ।

अवाप्तम् (avAptam)

E Bharati Sampat