| YouTube Channel

अवसरः (avasaraH)

 
Apte
English
अवसरः [avasarḥ], 1 Occasion, opportunity, time
उत्पन्नावसर- मर्थित्वम्
M.*
 3
नास्यावसरं दास्यामि
Ś.*
 2
भवद्गिरामवसरप्रदानाय वचांसि नः
Śi.*
 2.8
विसर्जन˚ सत्कारः
Ś.*
 7
˚प्राप्तम् suited to the occasion
M.*
 1
K.*
 158
˚तुलिताभिः
Pt.*
 5.28. equal to the occasion
वेदस्यावसरो$त्र कः
Ks.*
 5.62 what has the Veda to do here?
(Hence) A fit or proper opportunity, proper or opportune time
अवसरपठिता वाणी गुणगणरहितापि शोभते पुंसाम् Subh. Ratn. शशंस सेवावसरं सुरेभ्यः
Ku.*
 7.4
अवसरो$यमात्मानं प्रकाशयितुम्
Ś.*
 1
see अनवसर also
अवसरो$पसर्पणीया राजानः
Ś.*
 6.
Space, room, scope
कुमुदेङ्गना मनसि चावसरम् (अलभत)
Śi.*
 9.41.
Leisure, advantageous position.
Introduction.
A kind of संगीत q. v.
A year.
Raining.
Descent.
A consultation in private.
Comp.
 -काले, -वेलायाम्
ind.
 On a favourable opportunity.
Apte 1890
English
अवसरः 1 Occasion, opportunity, time
उत्पन्नावसरमर्थित्वं M. 3
नास्यावसरं दास्यामि Ś. 2
भवद्गिरामवसरप्रदानाय वचांसि नः Śi. 2. 8
विसर्जन° सत्कारः Ś. 7
°प्राप्तं suited to the occasion M. 1
K. 158
°तुलिताभिः Pt. 5. 28 equal to the occasion
वेदस्यावसरोऽत्र कः Ks. 5. 62 what has the Veda to do here?
2 (Hence) A fit or proper opportunity, proper or opportune time
शशंस सेवावसरं सुरेभ्यः Ku. 7. 40
अवसरोयमात्मानं प्रकाशयितुं Ś. 1
see अनवसर also
अवसरोपसर्पणीया राजानः Ś. 6.
3 Space, room, scope
कुमुदेंगना मनसि चावसरं (अलभत) Śi. 9. 41.
4 Leisure, advantageous position.
5 Introduction.
6 A kind of संगति q. v.
7 A year.
8 Raining.
9 Descent.
10 A consultation in private.
Hindi
Hindi
(पु) का अवसर मौका,
Apte Hindi
Hindi
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
"मौका, सुयोग, समय"
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
उपयुक्त सुयोग
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
"स्थान, जगह, क्षेत्र"
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
"अवकाश, लाभप्रद अवस्था"
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
वत्सर
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
वर्षण
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
उतार
अवसरः
पुं*
 - अव+सृ+अच्
गुप्त परामर्श
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अव + सृ (गतौ) + अप् (बहुलकात्) । १. प्रस्तावः, प्रसङ्गः । "प्रस्तावेऽवसरो वर्षे" त्रिकाण्ड० । "भवद्गिरामवसरप्रदानाय वचांसि नः" - माघः २.८ । ३. मन्त्रविशेषः ४. वर्षणम्, वृष्टिः ५. स्थानम् "द्रुतमेत्य पुष्पधनुषो धनुषः कुमुदेऽङ्गनामनसि चावसरम्" माघ. ९.४१ । ६. क्षणम् ७. योग्यकालः, उचितसमयः । "विमानशृङ्गाण्यवगाहमानः शशंस सेवावसरं सुरेभ्यः" - कुमा. ७.४० । ९. शिष्यजिज्ञासानिवृत्तौ अवश्यवक्तव्यरूपः सङ्गतिविशेषः । "अवसरो वत्सरे क्षणे" - हेम । "अथावसरः पुमान् । प्रस्तावे मन्त्रभेदे च वर्षणे चापि कीर्तितः" - मेदिनी ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रसङ्गः, अवसरः, कालः, वेला, अवकाशः, प्रस्तावः
noun
विशिष्टः समयः।
"प्रतिवर्षे विजयादशम्याः प्रसङ्गे रामलीलायाः आयोजनं भवति।"
Synonyms:
 अवसरः, योगः, वेला, प्रसङ्गः, सुवेला, योग्यकालः
noun
योग्यकालः क्रिया-स्थिति-योग्यता-सम्पादक-रूपः कालिकोऽवकाशः।
"अस्य कार्यार्थे अवसरः प्राप्तः। / अवसरे एव मार्गः लङ्घनीयः नो चेत् दुर्घटनायाः शक्यता अस्ति।"
Synonyms:
 अवकाशः, अवसरः, सावकाशता, विश्रामः
noun
विश्रान्तेः समयः।
"अवकाशे मिलतु।"
Tamil
Tamil
அவஸர: : சமயம், சந்தர்ப்பம், ஸ்தானம், ஆண்டு, மழை பொழிதல், ரஹசிய ஆலோசனை.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अवसरः
Root: अवसर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ rain
⇒ scope
⇒ chance
⇒ leisure
⇒ occasion
⇒ appropriate place for anything
Shloka(s):
3|2|24|2 ► प्रस्तावः स्यादवसरस्त्रसरः सूत्रवेष्टनम्॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
3|3|43|2 ► काण्डोऽस्त्री दण्डबाणार्ववर्गावसरवारिषु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|147|2 ► तिष्यः पुष्ये कलियुगे पर्यायोऽवसरे क्रमे॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|162|1 ► निवहावसरौ वारौ संस्तरौ प्रस्तराध्वरौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|187|2 ► अन्तरमवकाशावधिपरिधानान्तर्धिभेदतादर्थ्ये॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|24|2 ⇢ प्रस्तावः (प्रस्ताव) (पुं) ⇒ time, turn, ease, sport, topic, offer, season, mention, proposal, occasion, allusion, reference, beginning, resolution, opportunity, convenience, commencement, introduction, introducing a topic, prologue of a drama, introductory eulogy, preliminary mention, introduction or prelude of a sAman, occasion or subject of a conversation, the occasion or subject of a conversation
➠ 3|2|24|2 ⇢ अवसरः (अवसर) (पुं) ⇒ rain, scope, chance, leisure, occasion, appropriate place for anything
➠ 3|3|43|2 ⇢ काण्डः (काण्ड) (पुं) ⇒ low, vile, reed, heap, cane, stem, arrow, stalk, water, trunk, rudder, bundle, praise, branch, switch, privacy, cluster, flattery, occasion, quantity, multitude, long bone, abundance, opportunity, private place, kind of square measure, bone of the arms or legs, separate department or subject, baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.], part of the trunk of a tree whence the branches proceed
➠ 3|3|43|2 ⇢ काण्डम् (काण्ड) (नपुं) ⇒ low, vile, reed, heap, cane, stem, arrow, stalk, water, trunk, rudder, bundle, praise, branch, switch, privacy, cluster, flattery, occasion, quantity, multitude, long bone, abundance, opportunity, private place, kind of square measure, bone of the arms or legs, separate department or subject, baruwa sugarcane [Saccharum bengalense - Bot.], part of the trunk of a tree whence the branches proceed
➠ 3|3|147|2 ⇢ पर्यायः (पर्याय) (पुं) ⇒ way, turn, lapse, means, young, method, manner, course, synonym, occasion, creation, revolving, due order, formation, revolution, substitute, repetition, succession, opportunity, alternative, probability, going round, regular turn, winding round, turning round, regular rotation, convertible term, point of contact, regular recurrence, expiration of time, method of proceeding, particular figure of speech, going or turning or winding round, regularly recurring series or formula, regular development of a thing and the end of this development
➠ 3|3|162|1 ⇢ वारः (वार) (पुं) ⇒ day, turn, gate, arrow, cover, goods, moment, choice, doorway, door-way, treasure, occasion, quantity, multitude, opportunity, restraining, keeping back, turn of a day, person's turn, day of the week, appointed place, time fixed or appointed for anything, anything which causes an obstruction, anything chosen or choice or exquisite, anything which covers or surrounds or restrains, anything enclosed or circumscribed in space or time
➠ 3|3|187|2 ⇢ अन्तरम् (अन्तर) (नपुं) ⇒ gap, near, soul, term, hole, place, other, heart, period, regard, surety, respect, opening, another, related, distant, absence, intimate, interval, property, guaranty, juncture, occasion, contents, interior, distance, exterior, weakness, proximate, remainder, different, weak side, difference, opportunity, peculiarity, supreme soul, representation, balance [Com.], different from, another country, offset [computer], lying adjacent to, being in the interior, space between two things, interior part of a thing, intermediate space or time
Related word(s):
जातिः ➡ कालः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अवसरः,
पुं,
 (अव + सृ + अच् ।) प्रस्तावः । मन्त्र-विशेषः । वर्षणं । इति मेदिनी ॥
वत्सरः । क्षणं ।इति हेमचन्द्रः ॥
अवकाशः । यथा । “गो-बधे एका चेद्बहुभिरित्युपदेशेन दण्डवत् प्राय-श्चित्तानि भवन्तीत्यतिदेशानवसरात् । तदवस-रत्वे प्रत्येकं पूर्णप्रायश्चित्तद्वैगुण्यं स्यात्” । इतिप्रायश्चित्वतत्त्वं ॥
(योग्यकालः । क्रियास्थितियोग्य-तासम्पादकरूपः कालिकोऽवकाशः । यथा, --“कामस्तु बाणावसरं समीक्ष्य” । इति कुमारे ।शिष्यजिज्ञासानिवृत्ताववश्यवक्तव्यरूपः सङ्गति-विशेषः । अनन्तरवक्तव्यत्वम् अवसरः । “उप-मानेऽवसरसङ्गतिः” । इति जगदीशः ।)