| YouTube Channel

अवलोकः (avalokaH)

 
Apte
English
अवलोकः [avalōkḥ], 1 Seeing, beholding
जृम्भाङ्गभङ्गनयनमीलनाङ्गा- वलोककृत् S. D.
वनशोभावलोकाय
V.*
 4.31.
Sight.
Looking down upon with compassion.
Comp.
 -लवः A glance, side-look
स्मायावलोकलवदर्शितभाव
Bhāg.*
 1.61.4.
Apte 1890
English
अवलोकः 1 Seeing, beholding
जृंभांगभंगनयनमीलनांगावलोककृत् S. D.
वनशोभावलोकाय V. 4. 31.
2 Sight.
3 Looking down upon with compassion.
Apte Hindi
Hindi
अवलोकः
पुं*
 - अव+लोक्+घञ्
"देखना, दृष्टि डालना"
अवलोकः
पुं*
 - अव+लोक्+घञ्
दृष्टि
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अव + लोकृ (दर्शने) ‘घञ्’ "भावे" (३.३.१८) । १. दृष्टिः २. दर्शनम् "अवलोक एव नृपतेः स्म दूरतो रभसाद्रथादवतरीतुमिच्छतः" - माघ १३.७ ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अवलोकनम्, आलोकनम्, अवलोकः, आलोकः, निरीक्षा, निरीक्षणम्, सर्वेक्षणम्, अनुदर्शनम्
noun
सम्यकतया परीक्षणम्।
"प्रयोगस्य समये सम्यक् अवलोकनं कृत्वा एव उपसंहारः क्रियेत।"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“लोकृ दर्शने”@} 2 ‘दर्शने लोकते लोकेर्भाषार्थे णौ तु लोकयेत्।।’ 3 इति देवः।
लोककः-किका, लोककः-किका, लुलोकिषकः-षिका, लोलोककः-किका
लोकिता-त्री, लोकयिता-त्री, लुलोकिषिता-त्री, लोलोकिता-त्री
लोकन्-न्ती, लोकयन्-न्ती, लुलोकिषन्-न्ती
-- लोकिष्यन्-न्ती-ती, लोकयिष्यन्-न्ती-ती, लुलोकिषिष्यन्-न्ती-ती
-- लोकमानः, लोकयमानः, लुलोकिषमाणः, लोलोक्यमानः
लोकिष्यमाणः, लोकयिष्यमाणः, लुलोकिषिष्यमाणः, लोलोकिष्यमाणः
लोक्-लोग्-लोकौ-लोकः
-- -- -- लोकितम्-तः, लोकितः, लुलोकिषितः, लोलोकितः-तवान्
लोकः, आलोकः, अवलोकः
-- -- -- 4 उलूकः, लोकनः, विलोकः, प्रलोकी, भयलोकी, लोकः, लुलोकिषुः, लोलुकः
लोकितव्यम्, लोकयितव्यम्, लुलोकिषितव्यम्, लोलोकितव्यम्
लोकनीयम्, लोकनीयम्, लुलोकिषणीयम्, लोलोकनीयम्
लोक्यम्, लोक्यम्, लुलोकिष्यम्, लोलोक्यम्
ईषल्लोकः-दुर्लोकः-सुलोकः
-- -- -- लोक्यमानः, लोक्यमानः, लुलोकिष्यमाणः, लोलोक्यमानः
लोकः, लोकः, लुलोकिषः, लोलोकः
5 लोकितुम्, लोकयितुम्, लुलोकिषितुम्, लोलोकितुम्
लोका, लोकना, लुलोकिषा, लोलोका
लोकनम्, आलोकनम्- 6 अवलोकनम्, लोकनम्, लुलोकिषणम्, लोलोकनम्
लोकित्वा, लोकयित्वा, लुलोकिषित्वा, लोलोकित्वा
7 आलोक्य, आलोक्य, आलुलोकिष्य, आलोलोक्य
लोकम् २, लोकित्वा २, लोकम् २, लोकयित्वा २, लुलोकिषम् २, लुलोकिषित्वा २, लोलोकम् २
लोलोकित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१५२०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७६। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ४०)
04
=>
 [[१। ‘उलति नेत्राभ्यां दहति उलूकः। ऊर्ध्वालोकनादिति निरुक्तम्’ इति अमर- टीकायां क्षीरस्वामिना उक्तम्। द। उ। वृत्तौ तु (३-४६) ‘उत्क्रम्य दृष्टि- विषयमालोकयतीति उलूकः कौशिकः’ इत्येवं दृश्यते। अत्राहोज्ज्वलदत्तः-- ‘सर्वस्वे तु ऊर्ध्वौ कर्णावस्येति पृषोदरादित्वात् उलूक इत्यपि साधितम्’ इति।]]
05
=>
 [पृष्ठम्११७९+ २३]
06
=>
 [[आ। ‘अक्लिन्दनीयान् शुधितात्मनो जनान् प्रशीकते यः करुणावलोकनैः।’ धा। का। १-११।]]
07
=>
 [[B। ‘आलोक्य प्रियतममंशुके विनीवौ यत्तस्थे नमितमुखेन्दु मानवत्या।’ शि। वि। ९-८४।]]