| YouTube Channel

अवयवः (avayavaH)

 
Apte
English
अवयवः [avayavḥ], [अवयूयते कार्यद्रव्येण संबध्यते, अव-यु-कर्मणि-अप्]
limb (of the body)
मुखावयवलूनां ताम्
R.*
 12.43,
Amaru.*
 45, 51
a member (in general)
कस्मिंश्चिदपि जीवति नन्दान्व- यावयेव
Mu.*
 1.
A part, portion (as of a whole)
पदे न वर्णा विद्यन्ते वर्णेष्ववयवा न च Bhartṛi
द्रव्याणां केनचिदवयवेन
Dk.*
 61
क्तेनाहोरात्रावयवाः
P.
 II.1.45
II.1.46.
A member or a component part of a logical argument or syllogism, (these are five: प्रतिज्ञा, हेतु, उदाहरण, उपनय and निगमन).
The body.
A component, constituent, ingredient (in general), as of a compound
&c.
A means (साधन, उपकरण).
Comp.
 -अर्थः The meaning of the component parts of a word. -प्रसिद्धिः Denotation of the parts, etymological signification, न चावयवप्रसिद्धया समुदायप्रसिद्धिर्बाध्यते इत्युक्तम् । ŚB. of MS.* 6.8.41.
Apte 1890
English
अवयवः [अवयूयते कार्यद्रव्येण संबध्यते, अव-यु-कर्मणि-अप्] 1 A limb (of the body)
मुखावयवलूनां तां R. 12. 43, Amaru. 40, 46
a member (in general)
कस्मिंश्चिदपि जीवति नंदान्वयावयवे Mu. 1.
2 A part, portion (as of a whole)
पदे न वर्णा विद्यंते वर्णेष्ववयवा न च Bhartṛ.
द्रव्याणां केनचिदवयवेन Dk. 61
क्तेनाहोरात्रावयवाः P. II. 1. 45
I. 1. 46.
3 A member or a component part of a logical argument or syllogism. (These are five:
प्रतिज्ञा, हेतु, उदाहरण, उपनय and निगमन).
4 The body.
5 A component, constituent, ingredient (in general), as of a compound &c.
6 A means (साधन, उपकरण).
Comp.
अर्थः the meaning of the component parts of a word.
Apte Hindi
Hindi
अवयवः
पुं*
 - अव+यु+अच्
"अंग, सदस्य"
अवयवः
पुं*
 - अव+यु+अच्
"भाग, अंश"
अवयवः
पुं*
 - अव+यु+अच्
तर्कसंगत युक्ति या अनुमान का घटक या अंग
अवयवः
पुं*
 - अव+यु+अच्
शरीर
अवयवः
पुं*
 - अव+यु+अच्
"घटक, संविधायी, उपादान"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अवयौति - अव + यु (मिश्रणेऽमिश्रणे च) + अच् । "नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः" (३.१.१३४) [अप् वा । ‘ऋदोरप्’ (३.३.५७) ।] १. शरीरस्य किञ्चन अङ्गम् (हस्तपादादिकम्) । "मुखावयवमूलां तां नैऋता यत्पुरो दधुः" - रघुः १२.४३ । २. कश्चन भागः, एकदेशः । ‘तेषामवयवान् सूक्ष्मान् षण्णामप्यमितौजसाम्’ - मनु० ३. तार्किकाणां न्यायाङ्गम् । "प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयनिगमनानि पञ्चावयवाः" - तर्क. । ४. उपायः, साधनम्, उपकरणम् ५. प्रतिज्ञादीनां पञ्चावयवानां स्वरूपस्यप्रतिपादकः कश्चन ग्रन्थः ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अवयवः
noun
न्यायशास्त्रानुसारेण वाक्यस्य पञ्चसु अङ्गेषु प्रत्येकः।
"प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोपनयननिगमनाः पञ्च अवयवाः सन्ति।"
Synonyms:
 अवयवः, अवयवसूचकशब्दः, अङ्गम्, अंशः, उपकरणम्, एकदेशः
noun
साकल्येन यद् एकघटकत्वेन स्वीक्रियते भागवाचकः शब्दः यश्च अवयवावयविभावसम्बन्धेन अवयविना सह सम्बध्यते।
"अनामिका-मध्यमा-कनिष्ठिकाः हस्तस्य अवयवाः सन्ति।"
Synonyms:
 अङ्गम्, शाखा, घटकः, अवयवः
noun
कस्यापि तत्त्वस्य विषयस्य वा अवयवस्य तदीयप्रधानफलजनकव्यापारजनकत्वे सति तदीयप्रधानफलाजनकत्वम्।
"वेदस्य षट् अङ्गानि सन्ति।"
Synonyms:
 अङ्गम्, अवयवः
noun
शरीरस्य विशिष्टः अवयवः।
"शरीरम् अङ्गैः जातम्।"
Synonyms:
 तत्वम्, मूलवस्तू, मूलम्, भूतम्, बीजम्, अभिभूतम्, मात्रम्, विषयः, तन्मात्रम्, अवयवः
noun
जगतः मूलकारणम्।
"साङ्ख्यदर्शनस्य मते पञ्चविंशति तत्वानि सन्ति।"
Tamil
Tamil
அவயவ: : உடல் பாகம், அம்சம், உடல், வாதம் செய்ய பயன்படும் ஒரு உருப்பு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अवयवः,
पुं,
 (अवयौति इति यु मिश्रणे + पचाद्यच् ।)अङ्गं । इत्यमरः ॥
(“स्वैरेवावयवैः प्रियस्य विशतस्तन्व्या कृतं मङ्गलं” ।इति अमरुशतके । उपकरणं । अंशः । एकदेशः ।“तेषामवयवान् सूक्ष्मान् षण्णामप्यमितौजसां” ।इति मनुसंहितायां । न्यायमते आरम्भकद्रव्यञ्च, तत् उपादानकारणतया च व्यवह्रियते यदुक्तं, --“अनित्या तु तदन्या स्यात् सैवावयवयोगिनी” ।इति भाषापरिच्छेदे । प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोप-नयनिगमान्यनुमानावयवाश्च ।)