| YouTube Channel

अवधिः (avadhiH)

 
Apte
English
अवधिः [avadhiḥ], [अव-धा-कि]
Application, attention.
Boundary, limit exclusive or inclusive, (in time or space)
conclusion, determination
एकैकस्य जगत्त्रयप्रमथनत्राणाव- धिर्योग्यता
Mv.*
 1.46
रवितेजसामवधिनाधिवेष्टितम्
Ki.*
 12.22.
Furthest limit
दृष्ट आह्लादनीयानामवधिः
K.*
 124
स्मरशापाव- धिदां सरस्वतीम्
Ku.*
 4.43
conclusion
oft
 . at the end of
comp.
 , in the sense of 'ending with', 'as far as', 'till'
एष ते जीवितावधिः प्रवादः
U.*
 1. तत्प्रत्यागमनकालावधयो$पि तावत् ध्रियन्तां प्राणाः
K.*
 171
व्याडी रक्षतु मे देहं ततः प्रत्यागमावधि
Ks.*
 4.1
स्कन्धः स्यान्मूलाच्छाखावधिस्तरोः Ak.
Period of time, time
सर्वे निदाघावधिना प्रमृष्टाः
R.*
 16.52
शेषान् मासान् विरहदिवसस्थापितस्यावधेर्वा
Me.*
 89
अपि समाप्तः वनवासस्यावधिः
Mv.*
 7, 2.48
विवाहं मासावधिकमकल्पयत्
Dk.*
 54, 174
K.*
 328
Ki.*
 12.17
यदवधि-तदवधि from or ever since, till
Bv.*
 2.79
अथ चेदवधिः प्रतीक्ष्यते
Ki.*
 2.16.
An engage ment, appointment
रमणीयो$वधिर्विधिना विसंवादितः
Ś.*
 6.
A division, district, department
जनपदतदवध्योश्च
P.
 IV.* 2.124.
A hole, pit.
Authority, standard (प्रमाण)
वयं तु भरतादेशावधिं कृत्वा हरीश्वर
Rām.*
 4.18.25. ˚ता, ˚त्वम् limit, limitation.
Comp.
 -ज्ञानम् The faculty of perceiving ever what is not within the reach of the senses
N.
 of the third degree of knowledge
(मतिज्ञान, श्रुतिज्ञान, अवधिज्ञान, मनःपर्यायज्ञान, केवलज्ञान Jaina).
Apte 1890
English
अवधिः [अव-धा-कि] 1 Application, attention.
2 Boundary, limit exclusive or inclusive, (in time or space)
conclusion, determination
एकैकस्य जगत्त्रयप्रमथनत्राणावधिर्योग्यता Mv. 1. 46
रवितेजसामवधिनाधिवेष्टितम् Ki. 12. 22.
3 Furthest limit
दृष्ट आह्लादनीयानामवधिः K. 124
स्मरशापावधिदां सरस्वतीं Ku. 4. 43
conclusion
oft. at the end of comp., in the sense of ‘ending with, ’ ‘as far as’, ‘till’
एष ते जीवितावधिः प्रवादः U. 1
तत्प्रत्यागमनकालावधयोपि तावत् ध्रियंतां प्राणाः K. 171
व्याडी रक्षतु मे देहं ततः प्रत्यागमावधि Ks. 4. 100
स्कंधः स्यान्मूलाच्छाखावधिस्तरोः Ak.
4 Period of time, time
सर्वे निदाघावधिना प्रमृष्टाः R. 16. 52
शेषान् मासान् विरहदिवसस्थापितस्यावधेर्वा Me. 87
अपि समाप्तः वनवासस्यावधिः Mv. 7, 2. 48
विवाहं मासावधिकमकल्पयत् Dk. 54, 174
K. 328
Ki. 12. 17
यदवधि-तवधि from or ever since, till, Bv. 2. 79
अथ चेदवधिः प्रतीक्ष्यते Ki. 2. 16.
5 An engagement, appointment
रमणीयोवधिर्विधिना विसंवादितः Ś. 6.
6 A division, district, department
जनपदतदवध्योश्च P. IV. 2. 124.
7 A hole, pit. °ता, °त्वं limit, limitation.
Apte Hindi
Hindi
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+कि
" प्रयोग, ध्यान"
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+कि
"सीमा मर्यादा, सिरा, समाप्ति, उपसंहार"
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+कि
"नियतकाल, समय"
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+कि
पूर्वनियुक्ति
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+कि
नियुक्ति
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+कि
"प्रभाग, जिला, विभाग"
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+कि
"विवर, गर्त"
अवधिः
पुं*
 - अव+धा+ कि
" शासनादेश, अधिदेश"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अव + डु धाञ् (धारणे) + किः । ‘उपसर्गे घोः किः’ (३.३.९२) १. सीमा. मर्यादा । "अवधिं दर्शनीयानामाकल्पमनघं दिवः" - याद० १६-१८ २. कालः, समयः । "अथ चेदवधिः प्रतीक्ष्यते कथमाविष्कृतजिह्मवृत्तिना" किरा० २.१६ ३. चिन्तैकाग्रता, अवधानम्, ४. बिलम्, रन्ध्रम् ५. उत्तरावधिः ‘परिच्छेदे बिलेऽवधिः’ - अमरः "अवधिस्त्ववधाने स्यात्सीम्नि-कालेबिले पुमान्" - मेदि० ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 कार्यकालः, अवधिः
noun
कस्यचित् अधिकारिणः प्रतिनिधेः कृते वा तस्मिन् पदे कार्यं कर्तुं नियोजितः निश्चितः कालः।
"मुख्यमन्त्रिणः कार्यकालः पञ्च वर्षाणि यावत् भवति।"
Synonyms:
 सीमा, मर्यादा, आघाटः, अवधिः, मर्या, अणी, आणिः, अणिः, आयत्तिः, अन्तः, अन्तकः, परिसीमा, सीमन्तः, पालिः, वेला, अवच्छेदः, परिच्छेदः
noun
कस्यापि प्रदेशस्य वस्तुनः वा विस्तारस्य अन्तिमा रेखा।
"भारतदेशस्य सीम्नि सैनिकाः सन्ति।"
Synonyms:
 अवधिः, अन्तरम्
noun
नियतः कालः।
"घटिकाचतुष्टयात्मके अवधौ कार्यस्य समापनं कर्तव्यम्।"
Synonyms:
 मर्यादा, सीमा, अवधिः
noun
कस्यापि कार्यस्य पदार्थस्य वा इयत्ता याम् अनु तत् कार्यं सम्भवति।
"किमपि कार्यं मर्यादाम् अनतिक्रान्त्वा करणीयम्।/ अतिक्रान्तश्च मर्यादां काव्यैतत्कथयामि ते। "
Synonyms:
 अवधिः, कालान्तरम्, कालावधिः, अन्तरम्
noun
कार्य समापनार्थम् सम्प्राप्तः कालः।
"ऋणप्रत्यर्पणाय भवते चतुर्णां दिनानाम् अवधिः दीयते।"
Synonyms:
 मध्यकालः, कालान्तरम्, अभ्यन्तरकालः, अवकाशः, अवधिः
noun
क्रीडादिषु भागद्वयान्तर्गतः विरामकालः।
"क्रीडायाः मध्यकाले अहं कषायपानार्थम् अगच्छम्।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अवधिः
Root: अवधिः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ gap
⇒ near
⇒ soul
⇒ term
⇒ hole
⇒ place
⇒ other
⇒ heart
⇒ period
⇒ regard
⇒ surety
⇒ respect
⇒ opening
⇒ another
⇒ related
⇒ distant
⇒ absence
⇒ intimate
⇒ interval
⇒ property
⇒ guaranty
⇒ juncture
⇒ occasion
⇒ contents
⇒ interior
⇒ distance
⇒ exterior
⇒ weakness
⇒ proximate
⇒ remainder
⇒ different
⇒ weak side
⇒ difference
⇒ opportunity
⇒ peculiarity
⇒ supreme soul
⇒ representation
⇒ balance [Com.]
⇒ different from
⇒ another country
⇒ offset [computer]
⇒ lying adjacent to
⇒ being in the interior
⇒ space between two things
⇒ interior part of a thing
⇒ intermediate space or time
Shloka(s):
3|3|187|2 ► अन्तरमवकाशावधिपरिधानान्तर्धिभेदतादर्थ्ये॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|247|2 ► यावत्तावच्च साकल्येऽवधौ मानेऽवधारणे॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|187|2 ⇢ अन्तरम् (अन्तर) (नपुं) ⇒ gap, near, soul, term, hole, place, other, heart, period, regard, surety, respect, opening, another, related, distant, absence, intimate, interval, property, guaranty, juncture, occasion, contents, interior, distance, exterior, weakness, proximate, remainder, different, weak side, difference, opportunity, peculiarity, supreme soul, representation, balance [Com.], different from, another country, offset [computer], lying adjacent to, being in the interior, space between two things, interior part of a thing, intermediate space or time
➠ 3|3|247|2 ⇢ (यावत्_तावत्) (अव्य)
Related word(s):
जातिः ➡ परिमाणः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अवधिः,
पुं,
 (अव + धा + कि ।) अवधानं । सीमा ।कालः । (“अथ चेदवधिः प्रतीक्ष्यते” इति भा-रविः ।) विलं । इति विश्वमेदिन्यौ ॥