अवग्रह (avagraha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अवग्रह m.
  (-हः)
	 1. Taking,  acceptance.
	 2. Taking off or away,  seizure.
	 3.
Disrespect.
	 4. Drought.
	 5. Obstacle,  impediment.
	 6. An elephant's
forehead.
	 7. A herd of elephants.
	 8. Nature,  original tempera-
ment.
	 9. A sort of knowledge,  a false idea.
	 10. An imprecation or
term of abuse.
 E.
  अव before,  ग्रह to take or seize,  अप् affix: also
अवग्राह.

Capeller Eng

English

 अवग्रह m.
  hindrance,  impediment
 separation of padas
and the pause between them (g. ).

Yates

English

 अव-ग्रह (हः) 1.
m.
  Seizure
 disre-
spect
 drought
 obstacle.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 अवग्रह
m.
  (-हः)
1 Taking,  acceptance.
2 Taking off or away,  seizure.
3 Disrespect.
4 Drought.
5 Obstacle,  impediment.
6 An elephant's forehead.
7 A herd of elephants.
8 Nature,  original temperament.
9 A sort of knowledge,  a false idea.
10 An imprecation or term of abuse.
E.
  अव before,  ग्रह to take or seize,  अप् affix: also अवग्राह.

Apte

English

अवग्रहः [avagrahḥ],  1 Separation of the component parts of a compound,  or of other grammatical forms.

The mark or interval of such a separation
 समासे$वग्रहो ह्रस्वसमकालः.

The syllable or letter after which such separation occurs,  छन्दस्यृदवग्रहात् P.
 VIII.4.26.

A hiatus,  absence of sandhi (as in धिक् तां च तं च मदनं च इमां च मां च instead of चेमां च) Bh.*
  2.2.

The mark ($) used to mark the elision of अ after ए and ओ.

Withholding of rain,  drought,  failure of rain
 वृष्टि- र्भवति शस्यानामवग्रहविशोषिणाम् R.*
  1.62
 रावणावग्रहक्लान्तमिति वागमृतेन सः 1.48
 नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह इवान्तरे 12.29
 वृषेव सीतां तदवग्रहक्षताम् Ku.*
  5.61.

An obstacle,  impediment,  hindrance,  restraint
 संसार˚ Māl.
 1 the bonds of fetters of worldly existence
 प्रसह्य रक्षोभिरवग्रहं च Rām. 
 see अनवग्रह and निरवग्रह.

A herd of elephants

The forehead of an elephant
 A part of the elephant's face,  the flat level place in the middle of the elephant's forehead which joins the lower parts of the two Kumbhas
 Mātaṅga L.
 5.6.

Nature,  original temperament.

A sort of knowledge,  a false idea. 

Punishment (opp.  अनुग्रह)
 अनुग्रहावग्र- हयोर्विधाता Śi.*
  1.71.

An imprecation,  a term of abuse.

An iron hook with which elephants are driven. 

Obstinate insistance
 obstinacy
 कर्मण्यवग्र- हधियो भगवन्विदामः Bhāg.*
  4.7.27.

Apte 1890

English

 अवग्रहः 1 Separation of the component parts of a compound,  or of other grammatical forms. 
2 The mark or interval of such a separation
 समासेऽवग्रहो थस्वसमकालः. 
3 The syllable or letter after which such separation occurs
 ऋदवग्रहात् P. VIII. 4. 26. 
4 A hiatus,  absence of sandhi (as in धिक् तां च तं च मदनं च इमां च मां च instead of चेमांच) Bh. 2. 2. 
5 The mark (') used to mark the elision of अ after ए and ओ. 
6 Withholding of rain,  drought,  failure of rain
 वृष्टिर्भवति शस्यानामवग्रहविशोषिणां R. 1. 62
 रावणावग्रहक्लांतमिति वागमृतेन सः 10. 48
 नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह इवांतरे 12. 29
 वृषेव सीतां तदवग्रहक्षतां Ku. 5. 61. 
7 An obstacle,  impediment,  hindrance,  restraint
 संसार° Māl. 1 the bonds or fetters of worldly existence
 प्रसह्य रक्षोभिरवग्रहं च Rām.
 see अनवग्रह and निरवग्रह. 
8 A herd of elephants. 
9 The forehead of an elephant. 
10 Nature,  original temperament. 
11 A sort of knowledge,  a false idea. 
12 Punishment (opp. अनुग्रह)
 अनुग्रहावग्रहयोर्विधाता Śi. 1. 71. 
13 An imprecation,  a term of abuse. 
14 An iron hook with which elephants are driven. 

Monier Williams Cologne

English

 अव-ग्रह m.
  separation of the component parts of a compound,  or of the stem and certain suffixes and terminations (occurring in the Pada text of the Vedas),  Prāt.
  &c.
  

 the mark or the interval of such a separation,  Prāt.
 

 the syllable or letter after which the separation occurs,  VPrāt.
  
 Pāṇ.
  viii,  4,  26,  the chief member of a word so separated,  Prāt.
 

 obstacle,  impediment,  restraint,  PBr.  &c.
  

 mark of the elision of an initial अ

 (=  वर्ष प्रतिबन्ध,  Pāṇ.
  iii,  3,  51) drought,  Ragh.
 
 Kathās.
 

 nature,  original temperament,  L.
 

 ‘perception with the senses’,  a form of knowledge,  Jain.
  

 an imprecation or term of abuse,  L.
 

 an elephant's forehead,  L.
 

 a herd of elephants,  L.
 

 an iron hook with which elephants are driven,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 अव-ग्रह,  अस्,  m. separation of the component
parts of a compound,  or of other grammatical forms, 
occurring in some Pāṭhas,  e. g. in the Pada-text of
the Vedas
 the mark or the interval of such a separa-
tion
 the syllable or letter after which the separation
occurs
 the chief member of a word so separated
obstacle,  impediment,  restraint
 drought
 nature, 
original temperament
 a sort of knowledge,  a false
idea (?)
 an imprecation or term of abuse
 an ele-
phant's forehead
 a herd of elephants
 an iron hook
with which elephants are driven.

Benfey

English

 अवग्रह अव-ग्रह् + अ,  m.
 
 1. Ob-
stacle.
 2. Drought,  Ragh. 11,  29.
 3.
Contempt,  Rām.  5,  44,  18.
 4. Nature, 
original temperament,  Mālav. 70,  d. 89.
(affection).
 -- Comp.
 
दुस्-,  adj.
  1. hard
to be stopped,  Kām.  Nītis. 8,  66. 2.
disagreeable,  Bhāg. P. 4,  19,  35.
निस्-, 
adj.
  1. without any obstacle,  MBh.
4,  436. 2. irresistible,  Rājat. 5,  52.

Hindi

अकाल (पु)

Apte Hindi

Hindi

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
"समस्त पद के घटक शब्दों को अलग अलग करना,  सन्धिच्छेद करना"

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
इस प्रकार की पृथकता को द्योतन करनेवाला चिह्न

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
"विराम,  सन्धि का न होना"

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
ए और से परे ‘अ’ का लोप हो जाने पर ऽ चिह्न

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
"वर्षा का न होना,  सूखा पड़ना,  अनावृष्टि"

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
"बाधा,  रोक"

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
हाथियों का समूह

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
हाथी का मस्तक

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
"प्रकृति,  मूलस्वभाव"

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
दण्ड

अवग्रहः
पुं*
  - अव+ग्रह्+घञ्
कोसना गाली देना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನವೃಷ್ಟಿ /ಮಳೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ
निष्पत्तिः - > अव + ग्रह (उपादाने) - "अप्" (३-३-५८)
प्रयोगाः - > "तपःकृशामभ्युपपत्स्यसे सखीं वृषेव सीतां तदवग्रहक्षताम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-६१
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪದಗಳಿಗೆ ಸಂಧಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುವುದು
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಕೆ /ಆತಂಕ /ನಿರ್ಬಂಧ
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಿಗ್ರಹ /ಶಿಕ್ಷೆ
प्रयोगाः - > "स्वयं विधाता सुरदैत्यरक्षसामनुग्रहावग्रहयोर्यदृच्छया"
उल्लेखाः - > माघ० १-७१
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಧಿಕಾರ್ಯದಿಂದ ವರ್ಣಲೋಪವುಂಟಾದಾಗ ಎ ಮತ್ತು ಓಕಾರಗಳ ಮುಂದೆ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ऽ ಚಿಹ್ನೆ
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯ ಹಣೆ
विस्तारः - > "अवग्रहो वृष्टोरोधे प्रतिबन्धे गजालिके" - मेदि० ।
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಕೃತಿ /ಸ್ವಭಾವದಿಂದಿರುವಿಕೆ /ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದದಿರುವಿಕೆ
विस्तारः - > "अवग्रहः स्यात् प्रकृतिभाववृष्टिविबन्धयोः" - त्रिकाण्ड० ।
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಗಳ ಗುಂಪು
विस्तारः - > "अवग्रहो ज्ञानभेदे ह्यस्वातन्त्र्ये गजालिके" - हेम० ।
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ವಿಧವಾದ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ
अवग्रह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯನ್ನು ಅಂಕೆಯಲ್ಲಿಡುವ ಅಂಕುಶ
निष्पत्तिः - > अव + ग्रह (उपादाने) - कर० "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > अवगृह्यतेऽनेन

अव + ग्रह = अवगृह्णाति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ತಡೆಗಟ್ಟು /ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡು /ಆತಂಕಪಡಿಸು
प्रयोगाः - > "वृष्टिर्भवति सस्यानामवग्रहविशोषिणाम्"
उल्लेखाः - > रघु० १-६२
अव + ग्रह = अवगृह्णाति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ನಿಗ್ರಹಿಸು /ಶಿಕ್ಷುಸು
प्रयोगाः - > "मन्दोऽपि नाम न महानवगृह्य साध्यः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-४९

L R Vaidya

English

 avagraha {% m. %} 1. The withholding or failure of rain,  नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह इवान्तरे R.xii.29,  i.62,  x.48
drought,  कृषेव सीतां तदवग्रहक्षताम् K.S.v.61
obstacle,  impediment
a hiatus,  as in धिक् ताञ्च तञ्च मदनञ्च इमाञ्च माञ्च Bhartr.ii.2 (in gram.)
nature
a term of abuse
an elephant’s forehead
a herd of elephants
the sign (ऽ).

Bopp

Latin

 अवग्रह m. (r. ग्रह् prehendere s. अ) contemtio. HIT. 61.
14.

Abhyankara Grammar

English

अवग्रह  (1) separation of a compound word into its component elements as shown in the Pada-Pāṭha of the Vedic Saṁhitās. In the Pada- pāṭha,  individual words are shown separately if they are combined by Saṁdhi rules or by the formation of a compound in the Saṁhitā- pāṭha
 e.g. पुरोहितम् in the Saṁhitā- pāṭha is read as पुरःsहितम्. In writ- ing,  there is observed the practice of placing the sign (ऽ) between the two parts,  about which nothing can be said as to when and how it originated. The Atharva- Prātiśākhya defines अवग्रह as the separation of two padas joined in Saṁhitā. (A. Pr. II.3.25
 II.4.5). In the recital of the pada-pāṭha,  when the word-elements are utter-  ed separately,  there is a momen- tary pause measuring one matra or the time required for the utter- ance of a short vowel. (See for de- tails Vāj. Prāt. Adhāya 5). (2) The word अवग्रह is also used in the sense of the first out of the two words or members that are compounded to- gether. See Kāśikā on P.VIII.4.26
 cf. also तस्य ( इङ्ग्यस्य ) पूर्वपदमवग्रहः यथा देवायत इति देव-यत. Tai. Pr. I. 49. The term अवग्रह is explained in the Mahābhāṣya as 'separation,  or splitting up of a compound word into its constitutent parts
 cf. छन्दस्यानङोवग्रहो दृश्येत पितामह इति ।(M. Bh. on IV.2.36)
 also cf. यद्येवमवग्रहः प्राप्नोति । न लक्षणेन पदकारा अनुवर्त्याः। पदकारैर्नाम लक्षणमनुवर्त्यम् । यथालक्षणं पदं कर्तव्यम् (M. Bh. on III.1.109) where the Bhāṣyakāra has definite- ly stated that the writers of the Padapāṭha have to split up a word according to the rules of Grammar. (3) In recent times,  however,  the word अवग्रह is used in the sense of the sign (ऽ) showing the coale- scence of अ (short or long) with the preceding अ (short or long ) or with the preceding ए or ओ e.g. शिवोऽ र्च्यः,  अत्राऽऽगच्छ. (4) The word is also used in the sense of a pause,  or an interval of time when the consti- tuent elements of a compound word are shown separately
 cf. समासेवग्रहो ह्रस्वसमकालः (V. Pr. V.1). (5) The word is also used in the sense of the absence of Sandhi when the Sandhi is admissible.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अवग्रह m. *Elefantenstirn,  H 31,  21
 44,  9.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वृष्ट्यां वर्षणवर्षे तद्विघ्ने ग्राहग्रहाववात् ।
-wordlist-
 
वृष्टि (स्त्री),  वर्षण (क्ली),  वर्ष (पुंक्ली),  अवग्राह (पुं),  अवग्रह (पुं)

--source--
 
अवग्रहो ललाटं स्यादारक्षः कुम्भयोरधः ।
-wordlist-
 
अवग्रह (पुं),  ललाट (क्ली),  आरक्ष (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अवग्रह
अवग्रह,  ललाट
अवग्रहो ललाटं स्यादारक्षः कुम्भयोरधः ।
verse 2.1.1.218
page 0027

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अवग्रहः,  पुं,
   (अव + ग्रह + घञ् ।) वृष्टिरोधः ।(अनावृष्टिः ।“वृष्टिर्भवति शस्यानामवग्रहविशोषिणाम्” ।“नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह इवान्तरे” ॥
इति रघुवंशे ।) प्रतिबन्धकः । हस्तिललाटं । इतिमेदिनी ॥
 गजसमूहः । इति हारावली ॥
 स्वभावः ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 (यदुक्तं,  --“तौ स्थास्यतस्ते नृपतेर्निदेशेपरस्परावग्रहनिर्विकारौ” ।इति मालविकाग्निमित्रनाटकम् ।) ज्ञानविशेषः ।इति हेमचन्द्रः ॥
 शापः । इत्यमरटीकायां भर-तादयः ॥
 (ग्रहणं । स्वीकारः । हरणं । अपसारणं ।निरोधः । अवरोधः ।“स रोचयामास परैश्च बन्धंप्रसह्य रक्षोभिवरग्रहञ्च” ।इति रामायणे । अवान्तरपदसंज्ञां सूचयितुंपदपाठकाले किञ्चित्कालमवसानम् । अनादरः ।निन्दासूचकवाक्यप्रयोगः ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अवग्र(ग्रा)ह पु०
  अव + ग्रह--घ १ घञ् वा । १ वृष्टिजलप्रतिबन्धे“वृष्टिर्भवति शश्यानामवग्रहविशोषिणाम्” “रावणावग्रह-क्लान्तमिति वागमृतेन सः” । नभोनभस्ययोर्वृष्टिमवग्रह-इवान्तरे” इति च रघुः २ अनावृष्टौ च “वृषव सीतां तदवग्रहक्षताम्” कुमा० । ३ निग्रहे “स्वयं विधाता सुरदैत्यरक्षसा-मनुग्रहावग्रहयोर्यदृच्छया” माघः । व्याकरणोक्तेर्सन्धिरा-हित्यरूपे ४ विच्छेदे “इन्द्र्योसि विशौजाः य० १०,  २८मन्त्रे विडौजा इति प्राप्ते विशौजाश्छान्दन्द्रसमतएव पदकारो नावग्रहं चकार” वेददी० । ५ प्रतिबन्धमात्रे “अव-श्यभव्येष्वनवग्रहग्रहा यथा दिशा धावति वेघसः स्पृहा”नै० । ६ गजसमूहे हारा० ७ गजललाटे मेदि० । ८ स्वभावेत्रिका० अवग्राहस्तु ९ शापे ।

Capeller

German

 अवग्रह m.
  Hemmung,  Beeinträchtigung
Trennung der Wortelemente,  Pause (g).

Burnouf

French

 अवग्रह अवग्रह m.
  (ग्रह्) obstacle,  empêchement.
		 Au
fig. méprise,  erreur
 mépris.
		 Temperament originel.
		 Tmèse,  tg.
		 Front de l'éléphant
 troupe d'éléphants.
अवग्रहण n.
  empêchement.
अवग्राह m.
  mms.
अवग्रहान्तर n.
  intervalle d'une tmèse,  temps qui s'écoule
d'un mot à l'autre dans la tmèse,  tg.

Stchoupak

French

 अव-ग्रह-
 m.
  soif 
 sécheresse 
 obstacle 
 séparation d'éléments
grammaticaux et signe de cette séparation. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.