| YouTube Channel

अवक्रयः (avakrayaH)

 
Apte
English
अवक्रयः [avakrayḥ], 1 Price.
Wages, hire, farm rent.
Letting out to hire, leasing
Y.*
 2.238.
A tax or tribute (to be paid to the king), duty (राजग्राह्यं द्रव्यम् Sk.).
Apte 1890
English
अवक्रयः 1 Price.
2 Wages, hire, farm, rent.
3 Letting out to hire, leasing
Y. 2. 238.
4 A tax or tribute (to be paid to the king), duty ( राजग्राह्यं द्रव्यं Sk.).
Apte Hindi
Hindi
अवक्रयः
पुं*
 - अव+क्री+अच्
मूल्य
अवक्रयः
पुं*
 - अव+क्री+अच्
"मजदूरी, किराया, खेत का भाड़ा"
अवक्रयः
पुं*
 - अव+क्री+अच्
"किराये पर देना, पट्टे पर देना"
अवक्रयः
पुं*
 - अव+क्री+अच्
"कर या राजस्व, शुक्ल"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अवक्रीयते प्रतिरूपदानेन स्वाधीनं क्रियते अनेन - अव + डुक्रीञ् (द्रव्यविनिमये) + अच् । "एरच्" (३.३.५६) । १. मूल्यम् । "मूल्यं वस्नोऽप्यवक्रयः" - अमरः । २. भाटकम् [एतावत्कालमुपभोगार्थं भाण्डवस्त्राश्वादिः मया दीयते, मह्यं च दुश्माभिः एतावत् धनं देयम् इत्येवंविधम्] ३. शुल्कस्थावे देयं धनम् "विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान् दश" - याज्ञ. २.२३८ । ४. वणिग्भिः सर्वकाराय दीयमानः करः । "राजग्राह्यं द्रव्यम्" - सि.कौ ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 करः, अवक्रयः
noun
तद् नियतं धनं यद् सम्पत्तेः भागः तथा च व्यापारादिभ्यः अर्जितात् धनात् शासनेन गृह्यते।
"मुगलकालीनैः शासकैः सामन्तैः च भारतीयप्रजाभ्यः नैके प्रकारकाः कराः अगृह्यन्त। "
Synonyms:
 मूल्यम्, अवक्रयः
noun
क्रयविक्रयार्थे प्रदत्तं धनम्।
"कियत् मूल्यम् अस्य शकटस्य।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अवक्रयः,
पुं,
 (अवक्रीयते प्रतिरूपदानेन स्वाधीनंक्रियतेऽनेन, अव + क्री + अच् ।) क्रयसाधनद्रव्यं ।मूल्यं । इत्यमरः ॥
(राजग्राह्यं द्रव्यं । बणिग्भिःशुक्लस्थाने प्रतिभाण्डमधिपतये देयं !“विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान् दश” ।इति याज्ञवल्क्यः । एतावत्कालमुपयोगार्थं भा-ण्डवस्त्राश्वादिर्म्मया दीयते मह्यं च युष्माभिरेता-बद्धनं देयमित्येवंविधं भाटकं । भाडा इति भाषा ।)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“डुक्रीञ् द्रव्यविनिमये”@} 2 क्रायकः-यिका, 3 क्रापकः-पिका, चिक्रीषकः-षिका, चेक्रीयकः-यिका
4 क्रेता-त्री, क्रापयिता-त्री, चिक्रीषिता-त्री, चेक्रीयिता-त्री
5 कीणन् 6 ती, क्रापयन्-न्ती, चिक्रीषन्-न्ती
-- क्रेष्यन्-न्ती-ती, क्रापयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्रीषिष्यन्-न्ती-ती
-- क्रीणानः, 7 परिक्रीणानः 8 -विक्रीणानः-अवक्रीणानः
क्रापयमाणः, चिक्रीषमाणः, चेक्रीयमाणः
केष्यमाणः, क्रापयिष्यमाणः, चिक्रीषिष्यमाणः, चेक्रीयिष्यमाणः
9 यवक्रीः-यवक्रियौ-यवक्रियः
-- -- क्रीतम्-तः, 10 क्रापितः, चिक्रीषितः, चेक्रीयितः-तवान्, कयः, 11 मांसविक्रयी, 12 सोमविक्रयी, अन्नविक्रयी, 13 धान्यविक्रायः, क्रापः, चिक्रीषुः, चेक्रियः
क्रेतव्यम्, कापयितव्यम्, चिक्रीषितव्यम्, चेक्रीयितव्यम्
क्रयणीयम्, क्रापणीयम्, चिक्रीषणीयम्, चेक्रीयणीयम्
14 क्रय्यम्-क्रेयम्, क्राप्यम्, चिक्रीष्यम्, चेक्रीय्यम्
ईषत्कयः-दुष्क्रयः-सुक्रयः
-- -- क्रीयमाणः, क्राप्यमाणः, चिक्रीष्यमाणः, चेक्रीय्यमाणः
15 16 क्रयः, 17 निष्क्रयः, 18 अवक्रयः, विक्रयः, क्रापः, 19 क्रीत्रिमम्, क्रापः, चिक्रीषः, चेक्रीयः
क्रेतुम्, क्रापयितुम्, चिक्रीषितुम्, चेक्रीयितुम्
विक्रीतिः, क्रापणा, चिक्रीषा, चेक्रीया
परिक्रयणम्, क्रापणम्, चिक्रीषणम्, चेक्रीयणम्
क्रीत्वा, क्रापयित्वा, चिक्रीषित्वा, चेक्रीयित्वा
विक्रीय, विक्राप्य, विचिक्रीष्य, विचेक्रीय्य
क्रायम् २, क्रीत्वा २, क्रापम् २, क्रापयित्वा २, चिक्रीषम् २, चिक्रीषित्वा २, चेक्रीयम् २
चेक्रीयित्वा २
20 इकन् प्रत्यये क्रयिकः इति रूपम्।
पण्यसङ्ग्रहीता = क्रयिकः।]] क्रयिकः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७४)
02
=>
 (९-क्र्यादिः-१४७३। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[७। ‘कीङ्जीनां णौ’ (६-१-४८) इत्यात्वे, ‘अर्तिह्रीव्ली--’ (७-३-३६) इति णौ पुगागमः। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०२८४+ २५]
05
=>
 [[१। ‘क्र्यादिभ्यः श्ना’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। ‘श्नाभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपः। णत्वम्।]]
06
=>
 [[आ। ‘क्रीणन् गुणैर्जनमतिं प्रियरूप ईशः मांसश्रियां प्रमयकृत् सितपीतचेलः।’ धा। का। ३-५।]]
07
=>
 [[२। ‘परिव्यघेभ्यः क्रियः’ (१-३-१८) इत्यात्मनेपदमेव, न तु शता।]]
08
=>
 [[B। ‘कृतेनोपकृतं वायोः परिक्रीणानमुत्थितम्। पित्रा संरक्षितं शक्रात् स मैनाकाद्रिमैक्षत।।’ भ। का। ८-८।]]
09
=>
 [[३। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इति कर्मण्युपपदे क्विप्।]]
10
=>
 [[C। ‘सम्भोगाय परिक्रीतः कर्ताऽस्मि तव नाप्रियम्।।’ भ। का। ८-७८।]]
11
=>
 [[४। ‘कर्मणीनिर्विक्रियः’ (३-२-९३) इत्यत्र ‘कुत्सितग्रहणं कर्तव्यम्’ (वा। ३-२-९३) इति वचनात् कुत्मायामिनिः।]]
12
=>
 [[ड्। ‘मांसविक्रयिणः कर्म व्याधस्यापि विगर्हितम्।’ भ। का। ६-१२९।]]
13
=>
 [[५। कुत्साया अभावे ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यण्।]]
14
=>
 [[६। ‘क्रय्यस्तदर्थे’ (६-१-८२) इति निपातनात् यति अयादेशः। ‘क्रेतारः क्रीणीयु- रिति बुद्ध्या आपणे प्रसारितं द्रव्यम् = क्रय्यम्। क्रेयम् अन्यत्।’ इति सिद्धान्तकौमुदी।]]
15
=>
 [पृष्ठम्०२८५+ २६]
16
=>
 [[१। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे अच्।]]
17
=>
 [[आ। ‘स्वामिनो निष्क्रयं गन्तुमाविष्कृतबलः कपिः। रराज समरे शत्रून् घ्नन् दुष्कृतबहिष्कृतः।।’ भ। का। ९-६१।]]
18
=>
 [[२। ‘आयस्थानेषु वणिगादिभिर्दीयमानः स्वामिग्राह्यो भागः = अवक्रयः। यस्य ‘पिण्डक’ इति प्रसिद्धिः।’ इति माधवधातुवृत्तौ। ‘पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण’ (३-३-११८) इति घः।]]
19
=>
 [[३। ‘ड्वितः क्त्रिः’ (३-३-८८) इति भावे क्त्रिः। ‘क्त्रेर्मम्नित्यम्’ (४-४-२०) इति तेन निर्वृत्तम्-- (४-४-१९) इत्यर्थे मप्। मप्प्रत्ययान्त एव प्रयोज्यः।]]
20
=>
 [[४। औणादिके [द। उ। ३-१६]