| YouTube Channel

अव (ava)

 
शब्दसागरः
English
अव r. 1st. cl. अवति 1. To keep, protect or defend.
2. To please. (The
following meanings, although found in lists of roots, are rarely
used:)
3. To move.
4. To excite affection or be lovely.
5. To
satisfy.
6. To know or apprehend.
7. To enter.
8. To be near.
9. To
own, to have a right.
10. To obey.
11. To act.
12. To desire.
13.
To shine or be splendid.
14. To obtain.
15. To embrace.
16. To
kill or hurt.
17. To take.
18. To be.
19. To grow. In place of 9,
17, and 18. as above, some read
9. To be able.
17. To burn, and
18. To divide or share.
अव ind. A preposition and prefix to words, corresponding to off, from,
down from, out, away, &c. and implying
1. Diminution.
2. Depre-
ciation.
3. Diffusion.
4. Support, resting.
5. Commanding.
6.
Purifying, correcting.
7. Knowledge.
8. Disrespect.
9. Nourishing.
As अवगन्तु To go away
अवज्ञातुं To disrespect
अवतरितुं To come
down, to descend
अवस्थातुं To remain in or on
अवहर्त्तुं To take
off or away
also अवमः a low man
अवाक् reverse, behind
अवकोकिलः
a koil with a bad voice, &c.
Capeller Eng
English
1 अ॑व
adv.
 down, off
mostly as
pref.
 in nouns and verbs,
rarely as
prep.
w.
abl.
2 अ॑व
m.
 favour, protection.
Yates
English
अव
prep. From, off, away.
Wilson
English
अव r. 1st cl. (अवति)
1 To keep, protect or defend.
2 To please. (The following meanings, although found in lists of roots, are
rarely used:)
3 To move.
4 To excite affection or be lovely.
5 To satisfy.
6 To know or apprehend.
7 To enter.
8 To be near.
9 To own, to have a right.
10 To obey.
11 To act.
12 To desire.
13 To shine or be splendid.
14 To obtain.
15 To embrace.
16 To kill or hurt.
17 To take.
18 To be.
19 To grow. In place of 9, 17, and 18 as above, some read
9 To be able.
17 To burn, and
18 To divide or share.
अव ind. A preposition and prefix to words, corresponding to off,
from, down from, out, away, &c. and implying
1 Diminution.
2 Depreciation.
3 Diffusion.
4 Support, resting.
5 Commanding.
6 Purifying, correcting.
7 Knowledge.
8 Disrespect.
9 Nourishing. As अवगन्तुं To go away
अवज्ञातुं To disrespect
अवतरितुं To come down, to descend
अवस्थातुं To remain in or on
अवहर्त्तुं To take off or away
also अवमः a low man
अवाक् reverse,
behind
अवकोकिलः a koïl with a bad voice, &c.
Apte
English
अव [ava],
ind.
 (the initial अ is sometimes dropped, as in पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य
Ku.*
 1.1)
(As a preposition) Away, off, away from, down
कृत्वा मुखान्यवशुचः श्वसनेन शुष्यत्
Bhāg.*
 1.29.29.
(As a prefix to verbs) It expresses (a) determination
अवधृ, अवसो
(b) diffusion, pervasion
अवकॄ-कीर्ण
(c) disrespect
अवज्ञा, अवमन्
(d) littleness
व्रीहीनवहन्ति
(e) support, resting upon
अवलम्ब्
(f. ) purification, अवदात
(g) depreciation, discomfiture
अवहन्ति शत्रून् (पराभवति)
(h) commanding
अवक्लृप्
(i) depression, bending down
अवतृ, अवगाह् (j) knowledge
अवगम्, अवइ.
As the first member of
Tat.
 compounds it means अबक्रुष्ट
अवकोकिलः
=
 अवक्रुष्टः कोकिलया Sk.
अव [ava] ब [b] ध्र [dhra], (ब) ध्र
a.
Ved.
 Not injurious, innoxious, beneficent. See अवध.
अव [ava] ब [b] हित्था [hitthā] त्थम् [ttham], (ब) हित्था त्थम् 1 Dissimulation in general.
Dissimulation or concealment of an internal feeling, regarded as one of the 33 subordinate feelings (व्यभिचारिभाव)
भयगौरवलज्जादेर्हर्षाद्याकारगुप्तिरवहित्था S. D.
or according to R. G. व्रीडादिना निमित्तेन हर्षाद्यनुभावानां गोपनाय जनितो भावविशेषो$वहित्थम्
for ex. see
Ku.*
 6.84, or
Bv.*
 2.8.
अवः [avḥ], Favour
अग्नेरवेण मरुताम्
Rv.*
 1.128.5.
Apte 1890
English
अव ind. (the initial अ is sometimes dropped, as in पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य Ku. 1. 1) 1 (As a preposition) Away, off, away from, down.
2 (As a prefix to verbs) It expresses (a) determination
अवधृ, अवसो
(b) diffusion, pervasion
अवकॄ,
कीर्ण
(c) disrespect
अवज्ञा, अवमन्
(d) littleness
व्रीहीनवहंति
(e) support, resting upon
अवलंब्
(f) purification, अवदात
(g) depreciation, discomfiture
अवहंति शत्रून् (पराभवति)
(h) commanding
अवकॢप्
(i) depression, bending down
अवतॄ, अवगाह्
(j) knowledge
अवगम्, अवै.
3 As the first member of Tat. compounds it means अवक्रुष्ट
अवकोकिलः = अवक्रुष्टः कोकिलया Sk.
Monier Williams Cologne
English
1. अ॑व
m.
 favour,
RV.
 i, 128, 5
(cf. निरव॑त्.)
2. अ॑व
ind.
 (as a prefix to verbs and verbal nouns expresses) off, away, down,
RV.
&c.
(exceptionally as a preposition with
abl.
 ) down from,
AV.
 vii, 55, 1
(for another use of this preposition See अव-कोकिल.)
3. अव (only
gen.
du.
 अवो॑र् with वाम्, ‘of you both’, corresponding to स॑ त्व॑म्, ‘thou’,
&c.
 ), this,
RV.
 vi, 67, 11
vii, 67, 4 and (वा for वाम्), x, 132, 5
अव [Zd. pron. ava
Slav.
 ovo
cf.
 also the syllable, αὐ in αὐ-τός, αὖ, αὖθι,
&c.
Lat.
 au-t, au-tem,
&c.
 ]
Monier Williams 1872
English
1. अव, अस्, आ, अम्, Ved. desiring, loving.
अव 2. अव or sometimes व, ind. (as a pre-
fix to verbs and nouns expresses) off, away, down
implying sometimes depreciation, disrepect, diminu-
tion, &c.
. (As a separable adverb or preposition with abl.)
away, off, away from or down [cf. the Zend pron.
ava, to which corresponds the Slav. ovo, ova, ‘this,
that:’ cf. also the syllable αὐ in αὐ-τός, αὖ, αὖθι,
αὖθις, αὖτις, αὖτε, αὐτάρ
Lat. au-t, au-tem, &c.].
Macdonell
English
अव 1. áva, verbal and nominal prefix off
🞄down
prp. w. ab. down from.
अव 2. áv-a,
m.
 favour, grace.
Benfey
English
अव अव, a prefix. Away, off, down.
I. Combined and compounded with
verbs and their derivatives.
II. Form-
er part of compounded nouns. -- Cf.
αὐ- in αὐερύω, αὖ, αὖτε
Lat. autem,
aut. -- This prefix is based on a pro-
noun अव, which is preserved in the
Zend language, and in the former part
of the compounded pronoun αὐ-τός.
Hindi
Hindi
prrotect
Apte Hindi
Hindi
अव
अव्य* - अव्+अच्
"दूर, परे, फासले पर, नीचे"
अव
अव्य* - -
क्रिया से पूर्व उपसर्ग के रूप में
अव
अव्य* - -
तत्पुरुष समास के प्रथम खण्ड के रुप में इसका अर्थ होता है - अवक्रुष्ट
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಿಸು /ಕಾಪಾಡು
प्रयोगाः - > "प्रत्यक्षाभिः प्रपन्नस्तनुभिरवतु वस्ताभिरष्टाभिरीशः"
उल्लेखाः - > शाकु० १-१
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಚಲಿಸು /ಹೂಗು /ನಡೆ
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಇಚ್ಛಿಸು /ಅಪೇಕ್ಷಿಸು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೀತಿಸು
प्रयोगाः - > "क्षत्रियान्तकरणोऽपि विक्रमस्तेन मामवति नाजिते त्वयि"
उल्लेखाः - > रघु० ११-७५
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ತೃಪ್ತಿ ಪಡು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕೇಳು /ಶ್ರವಣ ಮಾಡು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಗ್ರಹಣ ಮಾಡು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರವೇಶಿಸು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಯಾಚಿಸು /ಬೇಡು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ತಿಳಿ /ಅರಿ
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಮಾಡು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷೆ ಹುಟ್ಟಿಸು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹೊಂದು /ಪಡೆ
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಆಲಿಂಗಿಸು /ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಸಮರ್ಥನಾಗು /ಶಕ್ತಿಹೊಂದು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸಿಸು /ಪೀಡಿಸು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಭಾಗ ಹೊಂದು
अव - रक्षणगतिकान्तिप्रीतितृप्त्यवगमप्रवेशश्रवणसामर्थ्ययाचनक्रियेच्छादीप्त्यवाप्त्यालिङ्गनहिंसादानभागवृद्धिषु (भ्वा० पर० सक० से०) अवति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದು
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಆಲಂಬನ /ಆಶ್ರಯ
प्रयोगाः - > "प्रारम्भेऽस्मिन् स्वामिनो वृद्धिहेतौ दैवेनेत्थं दत्तहस्तावलम्बे"
उल्लेखाः - > रत्ना० १-८
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಪ್ತಿ /ಹರಡುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "हंसीव कृष्ण ते कीर्तिः स्वर्गङ्गामवगाहते"
उल्लेखाः - > चन्द्रा०
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ತಿರಸ್ಕಾರ /ಅನಾದರ
प्रयोगाः - > "अवजानासि मां यस्मादतस्ते न भविष्यति । मत्प्रसूतिमनाराध्य प्रजेति त्वां शशाप सा ॥"
उल्लेखाः - > रघु० १-७७
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನ /ತಿಳುವಳಿಕೆ
प्रयोगाः - > "कृतापराधमिवावगच्छति आत्मानम्"
उल्लेखाः - > कादं०
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಶ್ಚಯ
प्रयोगाः - > अवधारणम्
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕೆಳಮುಖ /ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದು
प्रयोगाः - > "यानाज्जनं परिजनैरवतार्यमाणा राज्ञीर्नरापनयनाकुलसौविदल्लाः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-१७
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಯೋಗ
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಹೀನ /ನಿಕೃಷ್ಟ
प्रयोगाः - > "प्रतिकर्तुं प्रकृष्टस्य नावकृष्टेन युज्यते"
उल्लेखाः - > रामा०
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಶುದ್ಧಿ
प्रयोगाः - > "अवदातः"
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪರಾಭವ /ಅವಮಾನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > शत्रूनवहन्ति
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ರಕ್ಷಣೆ /ಕಾಪಾಡುವುದು
अव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಿರೋಧ
प्रयोगाः - > "पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य स्थितः पृथिव्याः इव मानदण्डः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-१
L R Vaidya
English
ava {% ind. (The initial अ of this preposition is sometimes dropped, पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य (for अवगाह्य) K.S.i.1. Cf. अपि) %} As a prefix to verbal themes, it expresses- (1) disrespect, (e.g. अवज्ञा)
(2) support, resting, (e.g. अवलम्ब्)
(3) purifying, (e.g. अवदात)
(4) littleness, (e.g. अवहन्)
(5) diffusion, (e.g. अवकीर्ण)
(6) determination, (e.g. अवसो)
(7) depression, bending, (e.g. अवनम्)
(8) commanding, (e.g. अवकॢप्)
(9) depreciation, (10) nourishing.As a preposition, it means ‘away, ’ ‘off, ’ ‘away from’ (with abl.).As the first member of an adjectival compound with a noun, it means ‘अवक्रुष्ट’ (called down to), e.g. अवलोकित.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(अव्य.) अव (रक्षणे) + अच् । प्रदिषु अन्यतमः उपसर्गविशेषः । ‘अव ज्ञानावज्ञालम्बशुद्धीषदर्थव्याप्तिपराभवातियोगेषु’ - गण. र । १. ज्ञानार्थे - ‘अवगतोऽर्थः’ २. अवज्ञायाम् - ‘अवजानाति’ ३. आलम्बने - ‘आलम्ब्य यष्टिं गच्छति’ ४. शुद्धौ - ‘अवदातम्’ ५. ईषदर्थे - ‘अवहन्ति - अल्पं हन्ति । [अवधातः - वितुषीकरणार्थम् एकदेशे घातः । ६. व्याप्तौ - अवकीर्णः, अव गाहते ७. परिभवे - ‘अवह्नन्ति शत्रून्’ ८. अतियोगे - ‘अवघातः’ ९. अनादरे - ‘अवजानासि मां यस्मात्’ - रघुः १०. निश्चये - ‘अवधारयति’ ‘अवधारणम्’ ११. निम्नतायाम् - ‘अवनमति’ ‘अवतरति’ [एतादृशेषु अर्थेषु ‘अव’ इत्येतस्य द्योतकता ।] [क्वचित् ‘अव’ इत्यस्य अकारस्य लोपः भवति ‘वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरूपसर्गयोः’ - सि.कौ. ।
(अव्य.) अव (रक्षणे) + अच् । प्रदिषु अन्यतमः उपसर्गविशेषः । ‘अव ज्ञानावज्ञालम्बशुद्धीषदर्थव्याप्तिपराभवातियोगेषु’ - गण. र । १. ज्ञानार्थे - ‘अवगतोऽर्थः’ २. अवज्ञायाम् - ‘अवजानाति’ ३. आलम्बने - ‘आलम्ब्य यष्टिं गच्छति’ ४. शुद्धौ - ‘अवदातम्’ ५. ईषदर्थे - ‘अवहन्ति - अल्पं हन्ति । [अवधातः - वितुषीकरणार्थम् एकदेशे घातः । ६. व्याप्तौ - अवकीर्णः, अव गाहते ७. परिभवे - ‘अवह्नन्ति शत्रून्’ ८. अतियोगे - ‘अवघातः’ ९. अनादरे - ‘अवजानासि मां यस्मात्’ - रघुः १०. निश्चये - ‘अवधारयति’ ‘अवधारणम्’ ११. निम्नतायाम् - ‘अवनमति’ ‘अवतरति’ [एतादृशेषु अर्थेषु ‘अव’ इत्येतस्य द्योतकता ।] [क्वचित् ‘अव’ इत्यस्य अकारस्य लोपः भवति ‘वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरूपसर्गयोः’ - सि.कौ. । ‘पूर्वापरौ तोयनिधी वगाह्य...’ - कुमा० - १.१.]
Bopp
Latin
अव Praep. praef. (ut mihi videtur a stirpe pronominali अ
s. व, sicut एव, इव ab ए, इ
v. gr. comp. 380.) de, ab.
(In lingua zendica 𐬀𐬎𐬎𐬀 est pronomen demonstrati-
vum cui respondet slav. ov Th. ovo hic, ille, fem. ova,
neut. ovo. Huc etiam trahimus gr. αὐ in composito
αὐ-τός et posteriorem partem vocum ἐνταῦϑα, ἐντεῦϑεν
porro αὖ, αὖ-ϑι, αὖ-ϑις, αὖ-τις, αὖ-τε, αὐ-τάϱ, ᴕ̓͂ν
et particulam negativam ᴕ̓
lat. au-t et au-tem, quod
posterius suffixo convenit cum कथम् et इत्थम्
no-
strum au-ch, goth. au-k
v. gr. comp. 377. sq.).
Edgerton Buddhist Hybrid
English
ava, as neg. prefix with nouns (so also in Pali): see ava-kāma-sevā.
Lanman
English
áva, vbl prefix. down
off.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 अव्
मूलधातुः:
 अव
धात्वर्थः:
 रक्षणादिः
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 अवति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
अवँ अव रक्षण, गति, कान्ति, प्रीति, तृप्ति, अवगम, प्रवेश, श्रवण, स्वामी, अर्थ, याचन, क्रिया, इच्छा, दीप्ति, अव्याप्त्या, आलिङ्गन, हिंसा, दान, भाग, वृद्धिषु
- अवति ।अव ऊः, उवौ, उवः । अबिषः । ऊतिः ।। 600 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अव रक्षणे । (यथायथं सकं-अकं-च, भ्वादिं-परं-सेट् ।) गतौ । कान्तौ । स्पृहायामितियावत् । प्रीतौ । तृप्तौ । द्युतौ । शोभायामितियावत् । श्रुतौ । आकर्णने इति यावत् । प्राप्तौ ।श्लेषे । आलिङ्गने इति यावत् । अर्थने । याच्ञा-यामिति यावत् । वेशे । प्रवेशे इति यावत् ।भावे । सत्तायामिति यावत् । वृद्धौ । ग्रहे ।आदाने इति यावत् । बधे । सामर्थ्ये । अवगमे ।कृतौ । करणे इति यावत् । कामे । इच्छोत्पादनेइति यावत् । (इति वोपदेवीयकविकल्पद्रुमःतट्टीका च ॥
) “अव रक्षे गतौ कान्तौ प्रीतौ तृप्तौद्युतौ स्तुतौ । प्राप्तौ श्लेषेऽर्थने वेशे भागे वृद्धौगृहे बधे । सामर्थ्येऽवगमे कामे धृतौ” । ऊन-विंशतिरर्थाः । कान्तिरिच्छा । द्युतिः शोभा ।काम इति ञ्यन्ताद्व्युत्पत्तेरिच्छोत्पादाना इतिभेदः । श्लेष आलिङ्गनं । सामर्थ्यं शक्तिः । रक्षणेप्रसिद्धोऽयं । प्रीतौ तु । “न मामवति सद्वीपारत्नसूरपि मेदिनी” । इति रघुः ॥
अन्यत्र विरल-प्रयोगः । केचित्तु स्तुति-भाग-गृह-काम-धृतीर्नपठित्वा क्रिया-श्रवण-दहन-भावानाहुः । अवति ।इति दुर्गादासः ॥
अव,
व्य,
 (अव + अच् ।) उपसर्गविशेषः । अस्यार्थः ।निश्चयः । असाकल्यं । अनादरः । इति दुर्गादासः ॥
आलम्बनं । विज्ञापनं । व्यापनं । शुद्धिः । अल्पं ।परिभवः । नियोगः । पालनं । इति शब्दरत्ना-वली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अव रक्षणे, गतौ, स्पृहायां, तृप्तौ, शोभायां, श्रबणे, व्याप्तौआलिङ्गने, प्रार्थने, प्रवेशे, सत्तायां, वृद्धौ, ग्रहणे, बधे, सामर्थ्ये, अवगमे, करणे, इच्छोत्पादने च यथायथं
सक०
 अक० च भ्वादि० सेट्
पर०
 । अवति आवीत् ।आव । अघ्यात् । अविता । अवितः अवन् । अविषः । “अवतुवोगिरिसुता शशिभृतः प्रियतमा” उद्भ० । “अरि-समुदयादवतः” नलोदयः । “प्रविष्टीमिनमाविषुः” । य०२३, २९, तत्र तर्पणे “न मामवति सद्वीपा रत्नसूरपिमेदिनी” रघुः । रक्षणे “यदाविथ सखीयतो यदाविथ”ऋ० १, १३१, ५, “आविथ रक्षसि अन्यत्र तर्पयसि” भा०गतौ च आनो “बर्हिः सदताविता” ७, ५९, ६, “अविताआगच्छत्” भा० । भक्षणेच “प्रोथदश्वो न यवसेऽविष्यन्यदा” ।७, ३, २, “अविष्यन् भक्षयिष्यन्” “भा० तृष्वविष्यन्नतसेषुतिष्ठति” १, ४८, २, “अविष्यन् भक्षयिष्यन्” भा० एवमन्या-र्थेषूदाहार्य्यम् ।
अव
अव्य०
 अव--अच् । १ निश्चये, २ व्याप्तौ, ३ अनादरे, ४ असाकल्ये५ आलम्बने, ६ शुद्धौ, ७ परिभवे, ८ नियोगे, ९ निम्नतायां च ।अयं चादिः प्रादिश्च “अव ज्ञानावज्ञालम्बशुद्धीषदर्थव्याप्तिपराभवातियोगेषु” गण० र० ज्ञाने अवगतोऽर्थः । अवज्ञाया-मवजानाति । आलम्बने आलम्ब्य यष्टिं गच्छति शुद्धौअवदातम् । ईषदर्थे अवहन्ति अल्पं हन्ति, व्याप्तौ अव-कीर्ण्णः । परिभवे अवघ्नन्ति । अतियोगे अवघात इत्युदा-हृतञ्च । अनादरे “अवजानासि मां यस्मात्” रघुः अव-मानः । व्याप्तौ अवकाशः असत्यां व्याप्तौ न सर्व्वतः प्रवेशःइति तस्य व्याप्त्यार्थकता । अवगाहते । निश्चये अवस्यतिअवसायः अवधारयति । निम्नतायाम् अवनमति अवतरतिअवक्षिपति अवाचीनः इत्यादिः । असाकल्यमीषदर्थः । ब्रीहीनवहन्ति अवघातश्च वितुषीकरणार्थएकदेशमात्रे घातः न तु सर्व्वावयवे इति असाकल्यद्योत-कता पराभवे शत्रून् अवहन्ति पुराभवतीत्यर्थः नियीगेअवक्लप्तिः “एवेचानियोगे” वा० अनियोगोऽनवक्लप्तिःसि० कौ अवकल्पते । अस्य वातो लोपः वगाहः । “अवा-दयः क्रुष्टाद्यर्थे तृतीयया” वा० उक्तेः क्रोशार्थेऽपि अव-क्रुष्टं कोकिलया अवकोकिलः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
अवँ अव रक्षण, गति, प्रीति, तृप्ति, अवगम, प्रवेश, श्रवण, स्वाम्यर्थ, याचना, क्रिया, इच्छा, दीप्ति, अवाप्त्या, लिङ्गन, हिंसा, दान, भाग, वृद्धिषु
-अष्टादशार्थाः अवति ऊः, उवौ ऊतियूतिजूति (3367) इत्यूतिः साधुः सितनिगमि (उ0 170) इति तुन्-ओतुर्मार्जारः अवतेष्टिलोपश्च (उ0 1141) ओम् अर्तिसृधृधम्यशि (उ02103) इत्यनिः अवनिः इण सिदीङुष्यविभ्यो नक् (तु0 उ0 32) ऊनः अकितॄस्तृतन्त्रिभ्य ईः (उ0 3158) अवीः रजस्वला इन् (दश0 उ0 146) अविः अवटः अविनः 585-595
धातुवृत्तिः
Sanskrit
अवँ अव (अर्थः) रक्षण, गति, कान्ति, प्रीति, तृप्ति, अवगम, प्रवेश, श्रवण, स्वाम्यर्थ, याचना, क्रिया, इच्छा, दीप्ति, अवाप्ति, आलिङ्गन, हिंसा, दान, भाग, वृद्धिषु
( अवति आव आवतुअविता मा भवानवीत् अविविषति आवयति मा भवानविवत् ) क्किपि "ज्वरत्वर''इत्यादिनोठ् (ऊतिः) "ऊतियृति'' इतृयादिना क्तिनि निपात्यते स्त्रियां क्तिनि सिद्धे निपातनमुदात्तार्थम् (अविषः) "अविमह्मोष्टिषच्'' इति टिषचि टित्त्वात् स्त्रियाम् ( अविषी ऊनः ) "इण्सिञ्जिदीङुष्यविभ्यो नक्'' इति नकि कित्त्वादगुणत्म् ( ओम् ) "अवतेष्टिलोपश्च'' इति मन् तस्य चठिलोपः उठ् गुणः, (ओतुः) "सितनः'' इतृयादिना तुनि ऊठि गुणः, (कृष्णोतुः) [ ओत्वोष्ठयोः समासे वा ] इति वा पररूपम् अन्यदा "वृद्धिरेचि'' इति वृद्धिः ( अविः) इन्नितीन् अविरेव(अविकः) "अवेः कः'' इति स्वार्थे कप्रत्ययः ( अवनिः ) "अर्त्तिसृधृघम्यम्यशाविततॄभ्यो ऽनिः'' इत्यनिः, ( अवनी ) कृदिकारत्वात् ङीष् ( अवीः ) "अवितॄस्तॄतन्त्रिभ्यर्हः'' इति ईप्रत्ययः अव्यादय उदात्तेतो जयतिवर्जम् 592
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अव रक्षण गति कान्ति प्रीति तृप्ति अवगम प्रवेश श्रवण”@} {@स्वाम्यर्थ याचन क्रियेच्छा दीप्ति अवाप्ति आलिङ्गन हिंसाऽऽदान भाग वृद्धिषु”@} 2 ‘अव् = रक्षणे गतौ कान्तौ प्रीतौ तृप्तौ द्युतौ श्रुतौ।
प्राप्तौ श्लेषेऽर्थने वेशे भागे वृद्धौ ग्रहे वधे।।
स्वाम्यर्थेऽवगमे कामे कृतौ--’ इति बोपदेवः।
आवकः-विका, आवकः-विका, अविविषकः-षिका
अविता-त्री, आवयिता-त्री, अविविषिता-त्री
अवन् 3 -न्ती, आवयन्-न्ती, अविविषन्-न्ती
अविष्यन्-न्ती-ती, आवयिष्यन्-न्ती-ती, अविविषिष्यन्-न्ती-ती
-- आवयमानः, आवयिष्यमाणः
4 5 ऊः-जनौः, 6 जनावौ-जनावः
-- अवितः-तम्-तवान्, आवितम्, अविविषितम्-तः-तवान्
अवः, आवः, अविविषुः, आविवयिषुः
अवितव्यम्, आवयितव्यम्, अविविषितव्यम्
अवनीयम्, आवनीयम्, अविविषणीयम्
आव्यम्, आव्यम्, अविविष्यम्
ईषदवः, दुरवः, स्ववः
-- -- अव्यमानः, आव्यमानः, अविविष्यमाणः
आवः, आवः, अविविषः
7 ऊतिः, आवना, अविविषा, आविवयिषा
अवितुम्, आवयितुम्, अविविषितुम्
अवनम्, आवनम्, अविविषणम्
अवित्वा, आवयित्वा, अविविषित्वा
समव्य, समाव्य, समविविष्य
आवम् २, अवित्वा २, आवम् २, आवयित्वा २, अविविषम् २
अविविषित्वा २
8 ओम्, अवनी- 9 अवनिः, ओतुः 10 11।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६०० सक। से-पर।)
03
=>
 [[आ। तव विदितविषादो दृष्टकृत्स्नाऽऽमिषादः श्रियमनिशमवन्तं पर्वतं माल्यवन्तम्।। भ। का। १०-१७।]]
04
=>
 [पृष्ठम्००४५+ २४]
05
=>
 [[१। ‘ज्वरत्वर--’ (६-४-२०) इत्युपधावकारयोरूठ्।]]
06
=>
 [[१आ। ‘एत्येधत्यूठ्सु’ (६-१-८९) इति वृद्धिः।]]
07
=>
 [[२। ‘ऊतियूति--’ (३-३-९७) इति क्तिनि उदात्तान्तो निपातितः।]]
08
=>
 [[३। औणादिके मन्प्रत्यये प्रत्ययस्य टिलोपे इडभावे ऊठि गुणे च रूपम्।]]
09
=>
 [[४। औणादिकेऽनिप्रत्यये ‘कृदिकारात्--’ (४-१-४५। ग। सू।) इति डीषि रूपद्वयम्।]]
10
=>
 [[५। औणादिकः तुन् प्रत्ययः, ऊट् गुणः।]]
11
=>
 (बिडालः)
Capeller
German
1. अ॑व ab, herab (oft °— bei Verb. u. Subst.).
Praep.mit Abl. von herab (selten).
2. अ॑व
m.
 Gunst, Huld.
Grassman
German
1. áva, m., Huld [von av].
-ena {128, 5} agnés.
2. áva, ab, herab, als Richtungswort verbunden mit den Verben: aj, 2. as, i, inv, īks, karś, kāś, krand, kram, kṣip, kṣṇu, khād, khyā, gam, 1. gā, 2. gir, glā, cakṣ, car, 1. ci, tan, tar, tsar, dar, dah, 1. dā, diś, duh, 1. dhā, dhāv, 1. dhī, dhū, dhvas, nakṣ, nah, nī, 2. nu, 1. pat, pad, bādh, brū, bhā, bhid, bhṛ, mih, yaj, yas, yā, ramb, 1. rudh, ruh, 1. vā, vī, vyadh, vyā, vraśc, śā, śrath, śvit, sad, 2. sā, si, sṛj, sthā, spaś, spṛ, smi, sras, sru, svan, svar, han, 2. hā, hū. Der selbständige Gebrauch (als Adverb oder Präposition) ist sehr fraglich
in der Stelle {180, 3} scheint es zu adhattam [s. dhā], in {580, 2}: áva divás invatam zu inv, in {388, 8} (nebst sam) zu dem aus dem vorigen Verse zu ergänzenden ajati zu gehören
unklar ist die Bedeutung an den wahrscheinlich verderbten. Stellen {56, 1}, wo vielleicht avatásya (statt áva tásya) zu lesen ist, und {534, 2}.
avá, pron. (Zend ava), dieser. Nur im Gen. du. avós verbunden mit vām, {508, 11}
{583, 4} [Page125] und wol auch {958, 5}, wo avós vām statt avós vā zu lesen sein wird. Der Sinn ist wie in den Verbindungen sá tuám „du, der du ein solcher bist, dich so zeigst“ und ähnlichen.
Burnouf
French
अव अव pfx. (sfx. व) de, mouvement pour éloigner ou
pour abaisser.
Stchoupak
French
अव
préf. marquant descente vers, écartement, notion péjorative.