| YouTube Channel

अलसः (alasaH)

 
Hindi
Hindi
आलसी
E Bharati Sampat
Sanskrit
(वि) न लसति व्याप्रियते । लस(श्लेषणे)+अच् । ‘नन्दिग्रहि०’ ३.१.१३४। १.आलस्ययुक्तः, मन्दः। ‘श्रोणीभारादलसगमना’ मेघः८२। २.क्रियाजडः, अवश्यकर्तव्येषु अप्रवृत्तिशीलः। ‘अव्यसायिनमलसं दैवपरं साहसाच्च परिहीनम् । प्रमदेव वृद्धपतिं नेच्छत्युपगृहीतुं लक्ष्मीः’ हितो०। २. मन्दगमनः। ४. श्रान्तः। ‘अलसपदमनोरमं प्रकृत्या’ किरा०१०.६०। ५.क्रियाद्वेषी, खिन्नः। ‘गमनमलसं शून्या दृष्टिः’ मालती १.२०। (पुं) ६.पादरोगभेदः। ‘दुष्टकर्दमसंस्पर्शाः कण्डूक्लेदान्वितान्तराः। अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः’ वाग्भटः। ७.वृक्षविशेषः, द्रुभेदः। (स्त्री) अलसा । हंसपदीलता । ‘अलसा हंसपद्यां ना पादरोगद्रुभेदयोः’ मेदिनी ।
(वि) न लसति व्याप्रियते । लस(श्लेषणे)+अच् । ‘नन्दिग्रहि०’ ३.१.१३४। १.आलस्ययुक्तः, मन्दः। ‘श्रोणीभारादलसगमना’ मेघः८२। २.क्रियाजडः, अवश्यकर्तव्येषु अप्रवृत्तिशीलः। ‘अव्यसायिनमलसं दैवपरं साहसाच्च परिहीनम् । प्रमदेव वृद्धपतिं नेच्छत्युपगृहीतुं लक्ष्मीः’ हितो०। २. मन्दगमनः। ४. श्रान्तः। ‘अलसपदमनोरमं प्रकृत्या’ किरा०१०.६०। ५.क्रियाद्वेषी, खिन्नः। ‘गमनमलसं शून्या दृष्टिः’ मालती १.२०। (पुं) ६.पादरोगभेदः। ‘दुष्टकर्दमसंस्पर्शाः कण्डूक्लेदान्वितान्तराः। अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः’ वाग्भटः। ७.वृक्षविशेषः, द्रुभेदः। (स्त्री) अलसा । हंसपदीलता । ‘अलसा हंसपद्यां ना पादरोगद्रुभेदयोः’ मेदिनी ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अलसः
noun
एकः विषधरः जीवः।
"अलसः बालकम् अदशत्।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अलसः
Root: अलस
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ idle
⇒ slow
⇒ lazy
⇒ dull
⇒ heavy
⇒ faint
⇒ tired
⇒ drowsy
⇒ inactive
⇒ indolent
⇒ tympanitis
⇒ without energy
⇒ sore or ulcer between the toes
Shloka(s):
2|10|18|2 ► मान्दस्तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः॥ (शूद्रवर्गः)
3|3|141|2 ► स्तोमः स्तोत्रेऽध्वरे वृन्दे जिह्मास्तु कुटिलेऽलसे॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|193|1 ► मन्दस्वच्छन्दयोः स्वैरः शुभ्रमुद्दीप्तशुक्लयोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|10|18|2 ⇢ मन्दः (मन्द) (पुं) ⇒ bad, low, ill, sick, weak, fool, slow, dull, idle, lazy, tardy, silly, blunt, slack, faint, wicked, slight, stupid, feeble, gentle, little, drunken, foolish, languid, unhappy, inactive, apathetic, miserable, loitering, leisurely, phlegmatic, dull-witted, sluggish in, indulgent to, planet Saturn, indifferent to, end of the world, weak i.e. tolerant, moving slowly or softly, stupid or slow elephant, addicted to intoxication, apsis of a planet's course or its anomalistic motion
➠ 2|10|18|2 ⇢ तुन्दपरिमृजः (तुन्दपरिमृज) (पुं)
➠ 2|10|18|2 ⇢ आलस्यः (आलस्य) (पुं)
➠ 2|10|18|2 ⇢ शीतकः (शीतक) (पुं) ⇒ cool, lazy, cooler, healthy, lazy man, scorpion, shivering, cold season, sluggish. idle, any cold thing, feeling of cold, happy or contented man, clover herb [Marsilea Dentata - Bot.]
➠ 2|10|18|2 ⇢ अलसः (अलस) (पुं) ⇒ idle, slow, lazy, dull, heavy, faint, tired, drowsy, inactive, indolent, tympanitis, without energy, sore or ulcer between the toes
➠ 2|10|18|2 ⇢ अनुष्णः (अनुष्ण) (पुं)
➠ 3|3|141|2 ⇢ जिह्मः (जिह्म) (पुं) ⇒ slow, foul, lazy, false, dulled, curved, zigzag, crooked, oblique, tortuous, slanting, squinting, deceitful, dishonest, miss the aim, morally crooked, to go irregularly, transverse. athwart, turn off from the right way
➠ 3|3|193|1 ⇢ स्वैरः (स्वैर) (पुं) ⇒ wilful, optional, voluntary, self-willed, independent, unrestrained, doing what one likes, going where one likes, walking slowly or cautiously
➠ 3|3|193|1 ⇢ (स्वैर) (स्त्री) ⇒ wilful, optional, voluntary, self-willed, independent, unrestrained, doing what one likes, going where one likes, walking slowly or cautiously
➠ 3|3|193|1 ⇢ स्वैरम् (स्वैर) (नपुं) ⇒ wilful, optional, voluntary, self-willed, independent, unrestrained, doing what one likes, going where one likes, walking slowly or cautiously
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ शूद्रः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अलसः, त्रि, (न लसति व्याप्रियते, लस + अच् ।)आलस्ययुक्तः । आल्स्या इति भाषा । तत्पर्य्यायः ।मन्दः २ तुन्दपरिमृजः ३ आलस्यः ४ शीतकः ५अनुष्णः ६ । इत्यमरः ॥
शीतलः ७ कुण्ठः ८ मुख-निरीक्षकः ९ । इति शब्दरत्नावली ॥
(क्रिया-मन्दः । क्रियाजडः । अवश्यकर्त्तव्येषु अप्रवृत्ति-शीलः । “अव्यवसायिनमलसं दैवपरं साहसाच्चपरिहीनं । प्रमदेव वृद्धपतिं नेच्छत्युपगृहीतुंलक्ष्मीः” । इति हितोपदेशे ।)
अलसः,
पुं,
 (लस + अच्, ततो नञ्समासः ।) वृक्ष-विशेषः । पादरोगभेदः । इति मेदिनी ॥
पाँकुइइति भाषा । तस्य निदानरूपे ।“क्लिन्नाङ्गल्यन्तरौ पादौ कण्डूदाहरुजान्वितौ ।दुष्टकर्द्दमसंस्पर्शादलसं तं विभावयेत्” ॥
अलसं कादई इति लोके । अथ तस्य चिकित्सा ।“पादौ सित्कारनालेन लेपनं त्वलसे हितं ।पटोलकुनटीनिम्बरोचनामरिचैस्तिलैः ॥
क्षुद्रास्वरससिद्धेन कटुतैलेन लेपयेत् ।ततः कासीसकुनटीतिलचूर्णैर्व्विचूर्णयेत्” ॥
अवधूलयेत् ।“करञ्जवीजं रजनी कासीसं पद्मकं मधु ।रोचना हरितालञ्च लेपोऽयमलसे हितः” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
(“टुष्टकर्द्दमसंस्पर्शाः कण्डू-क्लेदान्वितान्तराः । अङ्गुल्योऽलसमित्याहुः” ॥
इति वाभटः ॥
)