| YouTube Channel

अलर्कः (alarkaH)

 
Apte
English
अलर्कः [alarkḥ], 1 A mad dog or one rendered furious.
A fabulous animal like a hog with eight legs. अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिरिव संवृतम् । रोमभिः सन्निरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः
Mb.
 * 12.3.13.
A kind of worm.
N.
 of a plant (श्वेतार्क
Mar.
 पांढरी रुई).
Apte 1890
English
अलर्कः 1 A mad dog or one rendered furious.
2 A fabulous animal like a hog with eight legs.
3 A kind of worm.
4 N. of a plant (श्वेतार्क).
Apte Hindi
Hindi
अलर्कः
वि* - "अलम् अर्क्यते अर्च्यते वा अर्क्+अच्, अच्+घञ् वा शक* पररूपम्"
पागल कुत्ता या मदोन्मत्त व्यक्ति
अलर्कः
वि* - "अलम् अर्क्यते अर्च्यते वा अर्क्+अच्, अच्+घञ् वा शक* पररूपम्"
सफेद मदार
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अलम् अर्क्यते । अलम्+अर्क(स्तवने)+घञ् । ‘अकर्तरि च०’ ३.३.१९। १.भ्रान्तश्वा, उन्मत्तशुनकः। २.श्वेतार्कः। ३.कृमिभेदः, शूकराकाराष्टापदतीक्ष्णदन्तसूच्याकृतिलोमजन्तुविशेषः। दंशनामासुरः भृगुशापात् अलर्कजन्तुः भूत्वा कर्णस्य ऊरुं भित्वा परशुरामदृष्टिपातात् शापमुक्तः पूर्वरूपं प्राप्नोति । ‘ददर्श रामस्तं चापि कृमिं शूकरसन्निभम् । अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिरिव संवृतम् ॥ रोमभिः सन्निरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः’ महाभा०१२.३.१३। ४.राजभेदः। ‘अपूरयत् कश्चिदलर्कसंज्ञः प्राज्ञः प्रतिज्ञां प्रथितप्रभावः’ चम्पूरा०२.१८। ५.पुत्रः, आत्मजः। (स्त्री) अलर्का । ६.मदालसाख्या अप्सराः। ‘अथात्मजे । मदालसायां श्वेतार्केऽप्यलर्को भ्रान्तशुन्यपि’ नानार्थर०।
(पुं) अलम् अर्क्यते । अलम्+अर्क(स्तवने)+घञ् । ‘अकर्तरि च०’ ३.३.१९। १.भ्रान्तश्वा, उन्मत्तशुनकः। २.श्वेतार्कः। ३.कृमिभेदः, शूकराकाराष्टापदतीक्ष्णदन्तसूच्याकृतिलोमजन्तुविशेषः। दंशनामासुरः भृगुशापात् अलर्कजन्तुः भूत्वा कर्णस्य ऊरुं भित्वा परशुरामदृष्टिपातात् शापमुक्तः पूर्वरूपं प्राप्नोति । ‘ददर्श रामस्तं चापि कृमिं शूकरसन्निभम् । अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिरिव संवृतम् ॥ रोमभिः सन्निरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः’ महाभा०१२.३.१३। ४.राजभेदः। ‘अपूरयत् कश्चिदलर्कसंज्ञः प्राज्ञः प्रतिज्ञां प्रथितप्रभावः’ चम्पूरा०२.१८। ५.पुत्रः, आत्मजः। (स्त्री) अलर्का । ६.मदालसाख्या अप्सराः। ‘अथात्मजे । मदालसायां श्वेतार्केऽप्यलर्को भ्रान्तशुन्यपि’ नानार्थर०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अलर्कः
noun
प्राचीनः दानशीलः राजा।
"याचनायाम् अलर्कः अन्धाय ब्राह्मणाय नेत्रे अयच्छत्।"
Synonyms:
 दुष्टश्वा, अलर्कः
noun
मस्तिष्के दुष्टः सारमेयः।
"सः दुष्टशुना दष्टः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अलर्कः,
पुं,
 (अलमर्कतेऽर्च्यते वा, अर्क + अच्, अर्च+ घञ् वा ।) क्षिप्तकुक्कुरः । (“आलर्कं विष-मिव सर्व्वतः प्रसुप्तम्” । इति उत्तरचरिते ।)श्वेतार्कवृक्षः । शादा आकन्द इति भाषा ।(अस्य पर्य्यायान्तरं गुणान्तरञ्च यथा --“अलर्को गुणरूपः स्यान्मन्दारो वसुकोपि च ।श्वेतपुष्पः सदापुष्पः सबालार्कः प्रतापसः ॥
रक्तोऽपरोऽर्कनामा स्यादर्कपर्णो विकीरणः ।रक्तपुष्पः शुक्लफलस्तथास्फोटः प्रकीर्त्तितः ॥
अर्कद्वयं सरं वातकुष्ठकण्डूविषव्रणान् ।निहन्ति प्लीहगुल्मार्शःश्लेष्मोदरशकृत्क्रिमीन् ॥
अलर्ककुसुमं वृष्यं लघुदीपनपाचनं ।अरोचकप्रसेकार्शःकासश्वासनिवारणम्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
“दुष्टकर्द्दमसंस्पर्शाः कण्डूक्लेदान्वितान्तराः” ।अङ्गुल्योऽलस मित्याहुः ॥
इति वाभटः ॥
)तत्पर्य्यायः । प्रतापसः २ राजार्कः ३ गणरूपी ४ ।इति रत्नमालामरौ ॥
शूकराकाराष्टपादतीक्ष्ण-दन्तसूच्याकृतिलोमजन्तुविशेषः । दंशनामासुरोभृगुशापात् अयं जन्तुर्भूत्वा कर्णस्योरुं भित्त्वापरशुरामदृष्टिपातात् शापमुक्तः पूर्व्वरूपो बभूव ।इति महाभारते राजधर्म्मे ॥
(“ददर्श रामस्तं चापि कृमिं शूकरसन्निभं ।अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिरिव संवृतं ॥
रोमभिः संनिरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः ।सोऽब्रवीदहमासं प्राग्दंशो नाम महासुरः ।पुरा देवयुगे तात ! भृगोस्तुल्यवया इव ।सोऽहं भृगोः सुदयितां भार्य्यामपहरं बलात् ॥
महर्षेरभिशापेन कृमिभूतोऽपतं भुवि” ।स्वनामख्यातो नृपतिः ।“शैव्यः शेनकपोतीये स्वमांसं पक्षिणे ददौ ।अलर्कश्चक्षुषी दत्वा जगाम गतिमुत्तमाम्” ॥
इति रामायणे । स्वनामख्यातः काशिराजः, स हिवत्सराजस्य पुत्त्रः सन्नतेश्च पिता, यथा हरिवंशे, --“वत्सपुत्त्रस्त्वलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः ।अलर्कः काशिराजस्तु ब्रह्मण्यः सत्यसङ्गरः ॥
षष्टिं वर्षसहस्राणि षष्टिं वर्षशतानि च ।तस्यासीत् सुमहद्राज्यं रूपयौवनशालिनः” ।)