अलर्क (alarka)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English अलर्क alarka mad dog or one rendered furious
अलर्क alarka fabulous animal
अलर्क alarka like a hog with eight legs
अलर्क alarka crown flower plant [ Calatropis Gigantea - Bot. ]
Wilson
EnglishApte
Englishअलर्कः [alarkḥ], 1 A mad dog or one rendered furious.
A fabulous animal like a hog with eight legs. अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिरिव संवृतम् । रोमभिः सन्निरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः * 12.3.13.
A kind of worm.
of a plant (श्वेतार्क
पांढरी रुई).
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiअलर्कः
वि* - "अलम् अर्क्यते अर्च्यते वा अर्क्+अच्, अच्+घञ् वा शक* पररूपम्"
पागल कुत्ता या मदोन्मत्त व्यक्ति
अलर्कः
वि* - "अलम् अर्क्यते अर्च्यते वा अर्क्+अच्, अच्+घञ् वा शक* पररूपम्"
सफेद मदार
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअलर्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹುಚ್ಚುನಾಯಿ
निष्पत्तिः - > अर्क (स्तवने) - "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > अलम् अर्क्यते
अलर्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಳಿ ಎಳ್ಳಿನ ಗಿಡ
अलर्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಂದಿಯ ಆಕಾರದ ಎಂಟು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಮೃಗ
अलर्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುತ್ರ /ಮಗ
अलर्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಬ್ಬ ರಾಜ
प्रयोगाः - > "अभ्यर्च्य कस्मैचिदुपाश्रिताय वितीर्य विप्राय विलोचने स्वे । अपूरयत्कश्चिदलर्कसञ्ज्ञः प्राज्ञः प्रतिज्ञां प्रथितप्रभावः"
उल्लेखाः - > चं० रा०
अलर्क
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಂಗೆ ಹುಳು /ಕರ್ಣನು ಪರಶುರಾಮನನ್ನು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಅವನ ತೊಡೆಯನ್ನು ಕೊರೆದ ಹುಳು
प्रयोगाः - > "रोमभिः सन्निरुद्धाङ्गमलर्क नाम नामतः"
उल्लेखाः - > भा० शान्ति० ३-१३
Sanskrit Tibetan
Tibetankhyi
१) अलर्क २) कुक्कुर ३) जिह्वाप ४) श्वन् ५)
khyi smyon
अलर्क
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritयुवाजो वर्करोऽवौ तु मेषोर्णायुहुडोरणाः ।
उरभ्रो मेण्ढको वृष्णिरेडको रोमशो हुडुः ॥ १२७६ ॥
संफालः शृङ्गिणो भेडो मेषी तु कुररी रुजा ।
जालकिन्यविला वेण्यथेडिक्कः शिशुवाहकः ॥ १२७७ ॥
पृष्ठशृङ्गो वनाजः स्यादविदुग्धे त्ववेः परम् ।
सोढं दूसं मरीसं च कुक्कुरो वक्रवालधिः ॥ १२७८ ॥
अस्थिभुग्भषणः सारमेयः कौलेयकः शुनः ।
शुनिः श्वानो गृहमृगः कुर्कुरो रात्रिजागरः ॥ १२७९ ॥
रसनालिड्रतपराः कीलशायिव्रणान्दुकाः ।
शालावृको मृगदंशः श्वालर्कस्तु स रोगितः ॥ १२८० ॥
वर्कर (पुं), अवि (पुं), मेष (पुंक्ली), ऊर्णायु (पुं), हुड (पुं), उरण (पुं), उरभ्र (पुं), मेण्ढक (पुं), वृष्णि (पुं), एडक (पुं), रोमश (पुं), हुडु (पुं), सम्फाल (पुं), शृङ्गिण (पुं), भेड (पुं), मेषी (स्त्री), कुररी (स्त्री), रुजा (स्त्री), जालकिनी (स्त्री), अविला (स्त्री), वेणी (स्त्री), ईडिक्क (पुं), शिशुवाहक (पुं), पृष्ठशृङ्ग (पुं), वनाज (पुं), अविदुग्ध (क्ली), अविसोढ (क्ली), अविदूस (क्ली), अविमरीस (क्ली), कुक्कुर (पुं), वक्रवालधि (पुं), अस्थिभुज् (पुं), भषण (पुं), सारमेय (पुं), कौलेयक (पुं), शुन (पुं), शुनि (पुं), श्वान (पुं), गृहमृग (पुं), कुर्कुर (पुं), रात्रिजागर (पुं), रसनालिह् (पुं), रतकील (पुं), रतशायिन् (पुं), रतव्रण (पुं), रतान्दुक (पुं), शालावृक (पुं), मृगदंश (पुं), श्वन् (पुं), अलर्क (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअलर्क
अलर्क
अलर्को रोगितो ज्ञेयः शुनकी सरमोच्यते ॥ २८२ ॥
verse 2.1.1.282
page 0034
Mahabharata
EnglishAlarka^1, a rājarshi. § 267 (Yama-sabhā-v.): II, 8, 329 (among the rājarshis in the palace of Yama).--§ 323b (Dvaitav.): III, 25 (Alarka had renounced his kingdoms and riches, see BR., LIA. I. Anh., xxx f., 2nd ed. xxxiv f.).-§ 760 (Ānuśāsanik.): XIII, 115, 5666 (Rāmāº-Nalaiḥ).-§ 775 (do.): XIII, 166, 7678 (among the principal kings whose names are to be recited at sunset and sunrise).-§ 782 (Brāhmaṇagītā): XIV, 30, 840 (rājarshim), (843), 845, (847), 848, (850), 851, (853), 854, (856), 857, (859), 860, (862), 863, 865, 866. The Pitṛs (of Paraśu-Rāma) said: R.-ṛ. Alarka, having with his bow conquered the whole earth, set his mind on what is subtle
he said: “My mind has become strong
having conquered the mind, one's conquest becomes permanent
I shall shoot sharp-pointed arrows at the mind.” The mind said: “These arrows will never pierce me, but only slay thyself
do thou look out for other arrows with which to destroy me”
and so also with the nose, the tongue, etc. Then he set himself to penances, but failed to obtain fit arrows. He engaged in yoga, and now slew all the senses with one arrow. He complained that he [had lost his time]
in courting sovereignty till now
“there is no happiness higher than yoga.”
Alarka^2, a worm. § 621 (Rājadh.): XII, 3, 87 (bites Karṇa
originally a Rākshasa, who in the Kṛta-age had ravished the spouse of Bhṛgu and been cursed by him).
पुराणम्
Englishअलर्कम् १ / ALARKA(M) I. The name of an insect. It was in the form of this insect that indra went and bore a hole on the leg of karṇa while paraśurāma was sleeping on his lap. The blood that flowed from Karṇa's foot wetted the body of the preceptor.
अलर्क २ / ALARKA II. A king of the states of kāśī and karūṣa. He was a very honest man. Forsaking all riches and his kingdom he accepted Dharmamārga. (Śloka 64, Chapter 115, anuśāsana parva, M.B.). He was a member of the council of yama. He attained salvation by yoga and meditation. (18th Śloka, Chapter 8, Sabhā Parva, M.B.).
Once alarka decided to overcome the five senses. To control them he sent arrows at the mind, nose, tongue, ear, eye, skin and intelligence. But the senses never surrendered to them. Then alarka by sheer dhyāna and yoga brought them under control. (M.B., anuśāsana parva, Chapter 30).
alarka once told a blind brahmin boy to ask for any boon from him. The boy demanded the eyes of alarka. To keep his promise alarka scooped out his eyes and gave them to the blind boy. (rāmāyaṇa, ayodhyā Kāṇḍa, sarga 12, Śloka 43).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअलर्कः, (अलमर्कतेऽर्च्यते वा, अर्क + अच्, अर्च+ घञ् वा ।) क्षिप्तकुक्कुरः । (“आलर्कं विष-मिव सर्व्वतः प्रसुप्तम्” । इति उत्तरचरिते ।)श्वेतार्कवृक्षः । शादा आकन्द इति भाषा ।(अस्य पर्य्यायान्तरं गुणान्तरञ्च यथा --“अलर्को गुणरूपः स्यान्मन्दारो वसुकोपि च ।श्वेतपुष्पः सदापुष्पः सबालार्कः प्रतापसः ॥
रक्तोऽपरोऽर्कनामा स्यादर्कपर्णो विकीरणः ।रक्तपुष्पः शुक्लफलस्तथास्फोटः प्रकीर्त्तितः ॥
अर्कद्वयं सरं वातकुष्ठकण्डूविषव्रणान् ।निहन्ति प्लीहगुल्मार्शःश्लेष्मोदरशकृत्क्रिमीन् ॥
अलर्ककुसुमं वृष्यं लघुदीपनपाचनं ।अरोचकप्रसेकार्शःकासश्वासनिवारणम्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
“दुष्टकर्द्दमसंस्पर्शाः कण्डूक्लेदान्वितान्तराः” ।अङ्गुल्योऽलस मित्याहुः ॥
इति वाभटः ॥
)तत्पर्य्यायः । प्रतापसः २ राजार्कः ३ गणरूपी ४ ।इति रत्नमालामरौ ॥
शूकराकाराष्टपादतीक्ष्ण-दन्तसूच्याकृतिलोमजन्तुविशेषः । दंशनामासुरोभृगुशापात् अयं जन्तुर्भूत्वा कर्णस्योरुं भित्त्वापरशुरामदृष्टिपातात् शापमुक्तः पूर्व्वरूपो बभूव ।इति महाभारते राजधर्म्मे ॥
(“ददर्श रामस्तं चापि कृमिं शूकरसन्निभं ।अष्टपादं तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचीभिरिव संवृतं ॥
रोमभिः संनिरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः ।सोऽब्रवीदहमासं प्राग्दंशो नाम महासुरः ।पुरा देवयुगे तात ! भृगोस्तुल्यवया इव ।सोऽहं भृगोः सुदयितां भार्य्यामपहरं बलात् ॥
महर्षेरभिशापेन कृमिभूतोऽपतं भुवि” ।स्वनामख्यातो नृपतिः ।“शैव्यः शेनकपोतीये स्वमांसं पक्षिणे ददौ ।अलर्कश्चक्षुषी दत्वा जगाम गतिमुत्तमाम्” ॥
इति रामायणे । स्वनामख्यातः काशिराजः, स हिवत्सराजस्य पुत्त्रः सन्नतेश्च पिता, यथा हरिवंशे, --“वत्सपुत्त्रस्त्वलर्कस्तु सन्नतिस्तस्य चात्मजः ।अलर्कः काशिराजस्तु ब्रह्मण्यः सत्यसङ्गरः ॥
षष्टिं वर्षसहस्राणि षष्टिं वर्षशतानि च ।तस्यासीत् सुमहद्राज्यं रूपयौवनशालिनः” ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskritअलर्क अलमर्कतेऽर्च्यते वा अर्क--अच् अर्च--घञ् वा शक० ।१ श्वेतार्कवृक्षे २ क्षिप्तकुक्करे ३ कृमिभेदे च स च भा० शा० प०दर्शितः यथा “अथ कृमिः श्लेष्ममेदोमांसशोणितभीजनः ।दारुणो दारुणस्पर्शः कर्णस्याभ्यासमागतः । स० तस्योरु-मथासाद्य बिभेद रुधिराशनः । न चैनमशकत् क्षेप्तुं हन्तुंवापि गुरोर्भयात् । स दश्यमानस्तु तथा कृमिणा तेनभारत! । गुरोः प्रबोधनाशङ्की तमुपैक्षत सूर्य्यजः । कर्णस्तुवेदनां धैर्य्यादसह्यां विनिगृह्य ताम् । अकम्प्रयन्नव्यथ-यन् धारयामास भार्गवम् । तदास्य रुधिरेणाङ्गं परिस्पृष्टंभृगूद्वहः । तदाऽबुध्यत तेजस्वी सन्त्रस्तश्चेदमब्रवीत् ।अहोऽस्म्यशुचिताम्प्राप्तः किमिदं क्रियते त्वया । कथयस्वभयं त्यक्त्वा याथातथ्यमिदं मम । तस्य कर्ण्णस्तदाचष्टकृमिणा परिभक्षणम् । ददर्श रामस्तं चापि कृमिं शूक-रसन्निभम् । अष्टपादन्तीक्ष्णदंष्ट्रं सूचिभिरिव संवृतम् ।रोमभिः सन्निरुद्धाङ्गमलर्कं नाम नामतः । सं दृष्टमात्रोरामेण कृमिः प्राणानवासृजत् । तस्मिन्नेवासृजि क्लिन्न-स्तदद्भुतमिवाभवत् । ततोऽन्तरीक्षे ददृशे विश्वरूपः कराल-वान् । राक्षसो लोहितग्रीवः कृष्णाङ्गो मेघवाहनः ।स रामं प्राञ्जलिर्भूत्वा बभाषे पूर्णमानसः । स्वस्ति तेभृगुशार्दूल । गमिष्यामि यथागतम् । मोक्षितो नरका-दस्माद्भवता मुनिसत्तम! । भद्रञ्च तेऽस्तु वन्दे त्वां प्रियंमे भवता कृतम् । तमुवाच महाबाहुर्जामदग्न्यः प्रतापवान् ।कस्त्वं कस्माच्च नरकं प्रतिपन्नो ब्रवीहि तत् । सोऽब्रवोद-हमासं प्राग्दंशो नाम महासुरः । पुरा देवयुगे तात!भृगोस्तुल्यवया इव । सोऽहं भृगोः सुदयितां भार्य्या-मपहरं बलात् । महर्षेरभिशापेन कृमिभूतोऽपतं भुवि ।अब्रवीद्धि स मां क्रोधात्तव पूर्व्वपितामहः । मूत्रश्लेष्मा-शनः पाप निरयं प्रतिपत्स्यसे । शापस्यान्तो भवेद्ब्रह्म-न्नित्येवं तमथाब्रुवम् । भविता भार्गवाद्रामादिति माम-ब्रवीद्भृगुः” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.