अलङ्कारः (alaGkAraH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiअलङ्कारः
वि* - अलम्+कृ+घञ्
"सजावट, सजाने या अलंकृत करने की क्रिया "
अलङ्कारः
वि* - अलम्+कृ+घञ्
आभूषण
अलङ्कारः
वि* - अलम्+कृ+घञ्
अलंकार
अलङ्कारः
वि* - अलम्+कृ+घञ्
काव्य के गुण दोष बताने बाला शास्त्र ।
Wordnet
Sanskrit अलङ्कारः, विभूषणम्
अलङ्कर्तुं यत् प्रयुज्यते।
"अलङ्कारैः मूर्तिम् अलङ्करोतु।"
आभूषणम्, भूषणम्, विभूषणम्, अलङ्कारः, आभरणम्
मानवनिर्मितानि तानि वस्तूनि येन कस्यापि शोभा वर्धते।
"स्त्रिभ्यः आभूषणानि रोच्यन्ते।"
अलङ्कारः
काव्येषु प्रयुक्ता वैचित्र्योत्पादिका चमत्कृतिपूर्णा वर्णनस्य पद्धतिः।
"अलङ्कारः द्विप्रकारकः शब्दालङ्कारः अर्थालङ्कारः च।"
अमरकोशः
SanskritWord: अलङ्कारः
Root: अलङ्कारः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ hot
⇒ warm
⇒ sharp
⇒ onion
⇒ acrid
⇒ active
⇒ ardent
⇒ warmth
⇒ pungent
⇒ impetuous
⇒ passionate
⇒ hot season
Shloka(s):
3|3|142|1 ► उष्णोऽपि घर्मचेष्टालङ्कारे भ्रान्तौ च विभ्रमः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|142|1 ⇢ उष्णः (उष्ण) (पुं) ⇒ hot, warm, sharp, onion, acrid, active, ardent, warmth, pungent, impetuous, passionate, hot season
Related word(s):
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअलङ्कारः, (अलम् + कृ + भावे घञ् ।) भूषणं ।तत्पर्य्यायः । आभरणं २ परिष्कारः ३ विभूषणं४ मण्डनं ५ । इत्यमरः ॥
अलङ्क्रिया ६ भूषा ७अलङ्करणं ८ । इति शब्दरत्नावली । कलापः ९इति जटाधरः ॥
* ॥
अथालङ्कारयुक्तिः । तद्धा-रणदिनमुच्यते ।“रेवत्यश्विधनिष्ठासु हस्तादिष्वपि पञ्चसु ।गुरुशुक्रबुधस्याह्नि वस्त्रालङ्कारधारणं ॥
अनिष्टेष्वपि निर्दिष्टं बस्त्रालङ्कारधारणम् ।उद्वाहे राजसम्माने ब्राह्मणानाञ्च सम्मते ॥
शिरस्त्रं मुकुटं हारः कुण्डलञ्चाङ्गदन्तथा ।कङ्कणं बालकञ्चैव मेखलाष्टाविति क्रमात् ॥
प्रधानभूषणान्येषु यथासंख्यानि निश्चयः ।पद्मरागश्च वज्रञ्च विजयो गोविदास्तथा ॥
मुक्ता वैदूर्य्यनीलञ्च तथा मरकतं क्रमात् ।आदित्यादिदशाजानां सर्व्वसम्पत्तिदायकाः ॥
सुवर्णेनापि घटना सर्व्वेषामुपयुज्यते ।प्रधानभूषणेष्वेवमप्रधाने न निर्णयः ॥
प्रधानभूषणं प्रायः शिरसो ह्यभिधीयते ।तस्य प्रधानभूषत्वादित्याह भृगुनन्दनः ॥
सुखदा मणयः शुद्धा दुःखदा दोषशालिनः ।अतो मणीनां वक्ष्यामि लक्षणानि यथाकम” ॥
इति युक्तिकल्पतरुः ॥
* ॥
मणिविशेषाणां लक्ष-णानि तत्तच्छन्दे द्रष्टव्यानि ॥
* ॥
काव्यालङ्कारः ।स द्विविधः । शब्दालङ्कारः १ । अर्थालङ्कारश्च २ ।तस्य लक्षणं । काव्यशोभाकरधर्म्मः । इति काव्या-दर्शः ॥
वैचित्र्यमलङ्कार इत्यलङ्कारसामान्यलक्षणं ।अथालङ्कारनामानिअक्रमातिशयोक्तिः -- १अतद्गुणः -- २अत्यन्तातिशयोक्तिः -- ३अत्युक्तिः -- ४अधिकं -- ५अनन्वयः -- ६अनुकूलं -- ७अनुगुणः -- ८अनुज्ञा -- ९अनुप्रासः -- १०अनुप्रासस्तु पञ्चविधः । एकस्य लक्षणोदाहरणेउक्ते ।अपरेयथा, वृत्त्यनुप्रासः --श्रत्यनुप्रासः --अन्त्यानुप्रासः --लाटानुप्रासः --अनुमानं -- ११अन्योन्यं -- १२अपह्नवातिशयोक्तिः -- १३अप्रस्तुतप्रशंसा -- १४अभिधाहेतुः -- १५अर्थान्तरन्यासः -- १६अर्थापत्तिः -- १७वैचित्र्यञ्च भङ्गीविशेषः प्रतीतिसाक्षिकः । इतिकाव्यप्रकाशटीकायां महेश्वरः ॥
अङ्गदादिवत्शब्दार्थशोभातिशयजनको रसाद्युपकारकोऽस्थि-रधर्म्मः । इति साहित्यदर्पणं ॥
अस्य विवरणंदण्डि-काव्यप्रकाश-साहित्यदर्पणालङ्कारकौस्तुभ-तल्लक्षणानि“अक्रमातिशयोक्तिः स्यात् सहत्वे हेतुकार्य्ययोः । १“सङ्गतानुगुणासङ्गीकारमाहुरतद्गुणं” । २“अत्यन्तातिशयोक्तिस्तु कार्य्ये हेतुप्रशक्तिजे” । ३“अत्युक्तिरद्भुतातथ्यशौर्य्यौदार्य्यादिवर्णनं” । ४“अधिक पृथुलाधारादाधेयाधिक्यवर्णनं” । ५“उपमानोपमेयत्वं यदेकस्यैव वस्तुनः” । ६“अनुकूलं प्रातिकूल्यमनुकूलानुबन्धि चेत् । ७“प्राक्सिद्धः स्वगुणोत्कर्षोऽनुगुणः परसन्निधेः” । ८“दोषस्याभ्यर्थनानुज्ञा तत्रैव गुणदर्शनात्” । ९“अनुप्रासः शब्दसाम्यं वैषम्येऽपि स्वरस्य यत्” । १०“अनेकस्यैकधा साम्यसकृद्वाप्यनेकधा ।एकस्य सकृदप्येष वृत्त्यनुप्रास इष्यते” ॥
“उच्चार्य्यत्वाद्यदेकत्र स्थाने तालुरदादिके” ।सादृश्यं व्यञ्जनस्यैतत् श्रुत्यनुप्रास उच्यते ॥
व्यञ्जनञ्चेद्यथावस्थं सहाद्येन स्वरेण तु ।आवर्त्त्यतेऽन्त्ययोज्यत्वादनुप्रासः स एव तत्” ।“शब्दार्थयोः पौनरुक्तं भेदे तात्पर्य्यमात्रतः ।लाटानुप्रास इत्युक्तः” ॥
“अनुमानन्तु विच्छित्त्या ज्ञानं साध्यस्य साध-नात्” । ११“अन्योन्यं नाम यत्र स्यादुपकारः परस्परं” । १२“रूपकातिशयोक्तिः स्यान्निगीर्य्याध्यवसानतः ।यदापह्नुतिगर्भत्वं सैव सापह्नवा मता” । १३“अप्रस्तुतप्रशंसा स्यात् सा यत्र प्रस्तुताश्रया” । १४“अभेदेनाभिधाहेतुर्हेतोर्हेतुमता सह” । १५“उक्तिरर्थान्तरन्यासः स्यात् सामान्यविशेषयोः” । १६“दण्डापूपिकयान्यार्थागमोऽर्थापत्तिरिष्यते ।क्वचित् प्राकरणिकादप्राकरणिकार्थस्यापतर्न ।क्वचित् अप्राकरणिकात् प्राकरणिकार्थस्येति द्वौभेदौ” । १७चन्द्रालोकोज्ज्वल-नीलमणि-काव्यचन्द्रिका-कुबल-यानन्द-सरस्वतीकण्ठाभरणादिग्रन्थेषु ज्ञेयं । अल-ङ्काराणां मध्ये ये ये प्रसिद्धास्तेषां नामलक्षणोदा-हरणानि चन्द्रालोकधृतानि तदतिरिक्तानि सा-हित्यदर्पणोक्तानि च लिख्यन्ते ॥
तदुदाहरणानि“आलिङ्गन्ति समं देव ज्यां शराश्च परांश्चते” ॥
१“चिरं रागिणि मच्चित्तेनिहितापि न रज्यसि” ॥
२“यास्यामीत्युदिते तन्व्या बलयोऽभवदूर्म्मिका” ॥
३“त्वयि दातरि राजेन्द्र याचकाः कल्पशाखिनः” ॥
४“ब्रह्माण्डानि जले यत्र तत्र मान्ति न ते गुणाः” ॥
५“इन्दुरिवेन्दुः श्रीमानित्यादौ तदनन्वयः” ॥
६“कुपितासि यदा तन्वि निधाय करजक्षतं ।बधान भुजपाशाभ्यां कण्ठमस्य दृढं तदा” ॥
७“नीलोत्पलानि दधते कटाक्षैरतिनोलतां” ॥
८“मय्येव जीर्णतां यातु यत्त्वयैव कृतं हरे ।नरः प्रत्युपकारार्थी विपत्तिमभिकाङ्क्षति” ॥
९“आदाय वकुलगन्धानन्धीकुर्व्वन् पदे पदे भ्रमरान् ।अयमेति मन्दमन्दं कावेरीवारिपावनः पवनः” ॥
१०“उन्मीलन्मधुगन्धलूब्धमधुपव्याधूतचूताङ्कुरक्रीडत्-कोकिलकाकलीकलकलैरुद्गीर्णकर्णज्वराः ।नीयन्ते पथिकैः कथं कथमपि ध्यानावधानक्षण-प्राप्तप्राणसमासमागमरसोल्लासैरमी वासराः” ॥
“दृशा दग्धं मनसिजं जीवयन्ति दृशैव याः ।विरूपाक्षस्य जयिनीस्ताः स्तुमो वामलोचनाः” ॥
“केशः काशस्तवकविकाशः कायः प्रकटितकरभ-विलासः । चक्षुर्दग्धवराटककल्पं त्यजति न चेतःकाममनल्पं” ॥
“स्मेरराजीवनयने नयने किं निमीलिते ।पश्य निर्जितकन्दर्पं कन्दर्पवशगं प्रियं” ॥
“जानीमहेऽस्याः किल सारसाक्ष्या विराजतेऽन्तः-प्रियवक्त्रचन्द्रः । तत्कान्तिजालैः प्रसृतैस्त्वदङ्गेष्वा-पाण्डुता कुट्मलताक्षिपद्मे” ॥
११“त्रियामा शशिना भाति शशी भाति त्रिया-मया” ॥
१२“त्वत्सूक्तिषु सुधा, राजन् भ्रान्ताः पश्यन्ति तांविधौ” ॥
१३“एकः कृती स कृत्येषु योऽन्यं शक्रान्न याचते” ॥
१४“तारुन्यविलासः । इत्यत्र वशीकरणहेतुर्नायिका-वशीकरणत्वेनोक्ता । विलासहासयोस्त्वध्यवसाय-मूलोऽयमलङ्कारः” ॥
१५“हनूमानब्धिमतरत् दुस्तरं किं महात्मनां ॥
गुणवद्वस्तुसंसर्गात् याति स्वल्पोऽपि गौरवं ।पुष्पमालानुषङ्गेण सूत्रं शिरसि धार्य्यते” ॥
१६“हारोऽयं हरिणाक्षीणां लुठति स्तनमण्डलें ।मुक्तानामप्यवस्थेयं के वयं स्मरकिङ्कराः” ॥
“विललाप सवाष्पगद्गदं सहजामप्यपहाय धी-रतां । अतितप्तमयोऽपि मार्द्दवं भजते कैव कथाशरीरिणां” ॥
१७अथालङ्कारनामानिअल्पं -- १८अवज्ञालङ्कृतिः -- १९असङ्गतिः -- २०तस्य त्रीणि लक्षणानि ।असदर्थनिदर्शना -- २१असम्भवः -- २२आवृत्तिदीपकं -- २३तत् त्रिविधं । पदावृत्तिः । अर्थावृत्तिः । उभया-वृत्तिः ।आक्षेपः -- २४अस्य त्रीणि लक्षणानि लक्ष्याणि च ।उत्प्रेक्षा -- २५सा वस्तुहेतुफलात्मतागोचरत्वेन त्रिविधावस्तूत्प्रेक्षा । हेतूत्प्रेक्षा । फलोत्प्रेक्षा । तत्राद्याउक्तविषया अनुक्तविषया चेति द्विविधा । परेहेतुफलोत्प्रेक्षे सिद्धासिद्धविषयतया प्रत्येकं द्वि-विधे । एवमुत्प्रेक्षा षड्विधा ।उत्तरं -- २६उदात्तं -- २७उपमा -- २८उपमेयोपमा -- २९उल्लासः -- ३०उल्लखः -- ३१लक्षणभेदेन स द्विविधः ।एकावली -- ३२कारकदीपकं -- ३३कारणमाला -- ३४सा पूर्व्वपूर्व्वपदार्थानां कारणत्ववर्णनेन एवमुत्त-रोत्तरपदार्थानां कारणत्ववर्णनेन च द्विधा ।काव्यलिङ्गं -- ३५काव्यार्थापत्तिः -- ३६कैतवापह्नुतिः -- ३७गूढोक्तिः -- ३८चपलातिशयोक्तिः -- ३९चित्रं -- ४०तल्लक्षणानि“अल्पन्तु सूक्ष्मादाधेयाद्यदाधारस्य सूक्ष्मता” । १८“ताभ्यां तौ यदि न स्यातामवज्ञालङ्कृतिस्तुसा” । १९“विरुद्धभिन्नदेशत्वं कार्य्यहेत्वोरसङ्गतिः ।अन्यत्र करणीयस्य ततोऽन्यत्र कृतिश्च सा ॥
अन्यत् कर्त्तुं प्रवृत्तस्य तद्विरुद्धकृतिश्च सा” । २०“अपरांबोधनं प्राहुः क्रिययासत्सदर्थयोः” । अस्यार्थः ।कस्यचित् किञ्चित् क्रियाविशिष्टस्य स्वक्रियया-परान् प्रति असतः सतो वार्थस्य बोधनंवर्णनं । २१“असम्भवोत्थनिष्पत्तेरसम्भाव्यत्ववर्णनं” । २२“त्रिविधं दीपकावृत्तौ भवेदावृत्तिदीपकं” । २३“आक्षेपः स्वयमुक्तस्य प्रतिषेधो विचारणात् ।निषेधाभास आक्षेपं बुधाः केचन मन्वते ॥
आक्षेपोऽन्यो व्रिधौ व्यक्ते निषेधेच तिरोहिते” । २४“सम्भावनाः स्युरुत्प्रेक्षा वस्तुहेतुफलात्मता ।उक्तानुक्तास्पदाद्यात्र सिद्धासिद्धास्पदे परे” । २५“किञ्चिदाकूतसहितं स्याद्गूढोत्तरमुत्तरं” । २६“उदात्तमृद्धिरचितं श्लाघ्यमाल्योपलक्षणं” । २७“उपमा यत्र सादृश्यलक्ष्मीरुल्लसति द्वयोः” । २८“पर्य्यायेण द्वयोस्तच्चेदुपमेयोपमा मता” । २९“एकस्य गुणदोषाभ्यामुल्लासोऽन्यस्य तौ यदि” । ३०“बहुभिर्बहुधोल्लेखादेकस्योल्लेख ईष्यते ।एकोनबहुधोल्लेखोऽप्यसौ विषयभेदतः” । ३१“गृहीतमुक्तरीत्यार्थश्रेणीरेकावली मता” । ३२“क्रमिकैकगतानान्तु गुम्फः कारकदीपकं” । ३३“गुम्फः कारणमाला स्याद्यथा प्रक्रान्तकारणैः” । ३४“समर्थनीयस्यार्थस्य काव्यलिङ्गं समर्थनं” । ३५“कैमुत्येनार्थसंसिद्धिः काव्यार्थापत्तिरिष्यते” । ३६“कैतवापह्नुतिर्व्यक्ते व्याजाद्यैर्निह्नवे पदैः” । ३७“गूढोक्तिरन्योद्देश्या गीर्यदन्यं प्रति कथ्यते” । ३८“चपलातिशयोक्तिस्तत्पौर्ब्बापर्य्यव्यतिक्रमः” । ३९“पद्माद्याकारहेतुत्वे वर्णानां चित्रमुच्यते” । ४०तदुदाहरणानि“मणिमालोर्म्मिका तेऽद्य करे जपवटायते” ॥
१८“स्वल्पमेवाम्बु लभते पान्थः प्राप्यापि सागरं ।मीलन्ति यदि पद्मानि का हानिरमृतद्युतेः” ॥
१९“विषं जलधरैः पीतं मूर्च्छिता पथिकाङ्गना ।अपारिजातां वसुधां चिकीर्षन् द्यां तथाकृथाः ।गोत्रोद्धारप्रवृत्तो हि गोत्रोद्धारं पुराकरोः” ॥
२०“नश्येद्राजविरोधीति क्षीणं चन्द्रोदये पुनः” ॥
२१“को वेद गोपशिशुकः शैलमुत्पाटयिष्यति” ॥
२२“वर्षत्यम्बुदमालेयं वर्षत्येषा च शर्व्वरी ॥
उन्मीलन्ति कदम्बानि स्फुटन्ति कुटजोद्गमाः ।माद्यन्ति चातकास्तृप्ता माद्यन्ति च शिखाबलाः” ॥
२३“चन्द्र सन्दर्शयात्मानमथवास्ति प्रियामुखं ।नायं दूति तनोस्तापस्तस्याः कालानलोपमः ।गच्छ गच्छसि चेत्कान्त तत्रैव स्याज्जनिर्म्मम” ॥
२४“धूमस्तोमं तमः शङ्के कोकीविरहलक्षणं ।लिम्पतीव तमोऽङ्गानि वर्षतीवाञ्जनं नभः ॥
रक्तौ तवाङ्घ्री मृदुलौ भुवि विक्षेपणाद्ध्रुवं ।तन्मुखाभेच्छया नूनं पद्मैर्व्वैरायते शशी ॥
मध्यः किं कुचयोर्धृत्यै बद्धः कनकदामभिः ।प्रायोऽब्जं त्वत्पदेनैक्यं प्राप्तुं तोये तपस्यति” ॥
२५“यत्रासौ वेतसी पान्थ तत्रेयं सुतरां सरित्” ॥
२६“सासौ यत्राभवद्युद्धं तव धूर्ज्जटिनाऽर्ज्जुनः” ॥
२७“हंसीव भूपतेः क्रीर्त्तिः स्वर्णदीमवगाहते” ॥
२८“धर्म्मोऽर्थ इव पूर्णश्रीरर्थो धर्म्म इव त्वयि” ॥
२९“अपि मां पावयेत् साध्वी स्नात्वेतीच्छति जाह्नवी ॥
काठिन्यं कुचयोर्दृष्टं वाञ्छन्त्यः पादपद्मयोः ।निम्दन्ति विश्वधातारं त्वद्धाटीष्वरियोषितः ॥
तदभाग्यं धनस्यैव यन्नाश्रयति सज्जनं ॥
लाभोऽयमेव भूपाल सेवकानां न चेद्बधः” ॥
३०“स्त्रीभिः कामोऽर्थिभिः स्वद्रुः कालः शत्रुभिरैक्षि सः ।गुरुर्वचस्यर्जुनोऽयं कीर्त्तौ भीष्मः शरासने” ॥
३१“नेत्रे कर्णान्तविश्रान्ते कर्णौ दोःस्तम्भशासनौ ।दोःस्तम्भौ जानुपर्य्यन्तप्रलम्बनमनोहरौ ।जानुनी रत्नमुकुराकारे तस्य महीभुजः” ॥
३२“गच्छत्या गच्छति पुनः पान्थः पश्यति पृच्छति” ॥
३३“नयेन श्रीः श्रिया त्यागस्त्यागेन विपुलं यशः ॥
भवन्ति नरकाः पापाः पापं दारिद्र्यसम्भवं ।दारिद्र्यमप्रदानेन तस्माद्द्वानपरो भव” ॥
३४“जितोऽसि मन्द कन्दर्प मच्चित्तेऽस्ति त्रिलोचनः” ॥
३५“स जितन्त्वन्मुखेनेन्दुः का वार्त्ता सरसीरुहां” ॥
३६“निर्यान्ति स्मरनाराचा बालादृक्पातकैतवात्” ॥
३७“वृषापेहि परक्षेत्रादायाति क्षेत्ररक्षकः” ॥
३८“अग्रे मानो गतः पश्चादनुनीता प्रियेण सा” ॥
३९“मारमासुषमा चारुरुचा मारबधूत्तमा ।मात्तधूर्त्ततमावासा सा वामा मेऽस्तु मारमा” ॥
४०अथालङ्कारनामानिचित्रकाव्यमनेकविधं यथा । पद्म-च्छत्र-धनुः-खड्ग-नागपाश-कवाट-नौका-बन्धाः । अश्वगति-त्रिपदी-गोमूत्रिकादयः ।छेकापह्नुतिः -- ४१तद्गुणः -- ४२तुल्ययोगिता -- ४३सा त्रिधा ।प्रथमा यथा --द्वितीया यथा --तृतीया यथा --दीपकं -- ४४दृष्टान्तः -- ४५निदर्शना -- ४६सा त्रिधा ।निरुक्तिः -- ४७परिकरः -- ४८परिकराङ्कुरः -- ४९परिणामः -- ५०परिवृत्तिः -- ५१परिसंख्या -- ५२पर्य्यस्तापह्नुतिः -- ५३पर्य्यायः -- ५४स द्विविधः ।पर्य्यायोक्तं -- ५५तत् द्विविधं ।पिहितं -- ५६पुनरुक्तवदाभासः -- ५७पूर्व्वरूपः -- ५८स द्विविधः ।प्रतिवस्तूपमा -- ५९प्रतिषेधः -- ६०प्रतीपं -- ६१तल्लक्षणभेदेन पञ्चविधं । न तु नामभेदेन ।प्रत्यनीकं -- ६२प्रस्तुताङ्कुरः -- ६३प्रहर्षणं -- ६४तत् त्रिविधं ।प्रौढोक्तिः -- ६५भाविकं -- ६६भाषासमावेशः -- ६७तल्लक्षणानि“छेकापह्नुतिरन्यस्य शङ्कातस्तस्य निह्नवे” । ४१“तद्गणः स्वगुणत्यागादन्यदीयगुणग्रहः” । ४२“वर्ण्यानामितरेषां वा धर्म्मैक्यं तुल्ययोगिता” ।“हिताहिते वृत्तितौल्यमपरा तुल्ययोगिता ।गुणोत्कृष्टेः समीकृत्य वचोऽन्या तुल्ययोगिता” । ४३“वदन्ति वर्ण्यावर्ण्यानां धर्म्मैक्यं दीपकं बुधाः” । ४४“चेद्विम्बप्रतिविम्बत्वं दृष्टान्तस्तदलङ्कृतिः” । ४५“वाक्यार्थयोः सदृशयोरैक्यारोपो निदर्शना ।पदार्थगर्भामप्यन्ये वदन्त्यन्यां निदर्शनां ॥
अपरां बोधनं प्राहुः क्रिययासत्सदर्थयोः” । ४६“निरुक्तिर्योगतो नाम्नामन्यार्थत्वप्रकल्पनं” । ४७“अलङ्कारः परिकरः साभिप्रायविशेषणे” । ४८“साभिप्रायविशेष्यश्चेद्भवेत् परिकराङ्कुरः” । ४९“परिणामः क्रियार्थश्चेद्विषयी विषयात्मना” । ५०“परिवृत्तिर्व्विनिमयो न्यूनाभ्यधिकयोर्म्मिथः” । ५१“परिसंख्या निषिध्यैकमेकस्मिन् वस्तुयन्त्रणं” । ५२“अन्यत्र तस्यारोपार्थः पर्य्यस्तापह्नुतिस्तु सा” । ५३“पर्य्यायो यदि पर्य्यायेणैकस्यानेकसंश्रयः ।“एकस्मिन् यस्यनेकं वा पर्य्यायः सोऽपि सम्मतः” ॥
५४“पर्य्यायोक्तं तु गम्यश्चेद्वचोभङ्ग्यान्तराश्रयः ।पर्य्यायोक्तं तदप्याहुर्यद्व्याजेनेष्टसाधनं” ॥
५५“पिहितं परवृत्तान्तज्ञातुः साकूतचेष्टितं” । ५६“आपाततो यदर्थ स्य पौनरुक्तावभाषणं ।पुनरुक्तवदाभासः स भिन्नाकारशब्दगः” ॥
५७“पुनः स्वगुणसंप्राप्तिः पूर्व्वरूपमुदाहृतं ।पूर्व्वावस्थानुवृत्तिश्च विकृते सति वस्तुनि” ॥
५८“वाक्ययोरेकसामान्ये प्रतिवस्तूपमा मता” । ५९“प्रतिषेधः प्रसिद्धस्य निषेधस्यानुकीर्त्तनं” । ६०“प्रतीपमुपमानस्याप्युपमेयत्वकल्पनं ।अन्योपमेयलाभेन वर्ण्यस्यानादरश्च तत् ॥
वर्ण्योपमानलाभेन तथान्यस्याप्यनादरः ।वर्ण्येनान्यस्योपमाया अनिष्पत्तिर्वचश्च तत् ॥
प्रतीपमुपमानस्य कैमर्थ्यमपि मन्वते” । ६१“प्रत्यनीकं बलवतः शत्रोः पक्षे पराक्रमः” । ६२“प्रस्तुतेनं प्रस्तुतस्य द्योतने प्रस्तुताङ्कुरः” । ६३“उत्कण्ठितार्थसंसिद्धिर्व्विना यत्नं प्रहर्षणं ।वाञ्छितादधिकार्थस्य संसिद्धिश्च प्रहर्षणं ॥
यत्नादुपायसिद्धार्थात् साक्षाल्लाभः फलस्य तत्” ॥
६४“प्रौढोक्तिरुत्कर्षहेतौ तद्धेतुत्वप्रकल्पनं” । ६५“भाविकं भूतभाव्यर्थसाक्षात्कारस्य वर्णनं” । ६६“शब्दैरेकविधैरव भाषासु विविधास्वपि ।वाक्यं यत्र भवेत् सोऽयं भाषासम इतीष्यते” ॥
६७तदुदाहरणानि“प्रजल्पन् मत्पदे लग्नः कान्तः किं न हि नूपुरः” ॥
४१“पद्मरागायते नासामौक्तिकं तेऽधरत्विषा” ॥
४२“सङ्कुचन्ति सरोजानि स्वैरिणीवदनानि च ।त्वदङ्गमार्दवे दृष्टे कस्य चित्ते न भासते ।मालतीशशभृल्लेखा कदलीनां कठोरता ॥
प्रदीयते पराभूतिर्मित्रशात्रवयोस्त्वया ॥
लोकपालो यमः पाशी श्रीदः शक्रो भवानपि” ॥
४३“मदेन भाति कलभः प्रतापेन महीपतिः” ॥
४४“त्त्वमेव कीर्त्तिमान्राजन् विधुरेव हि कन्तिमान्” ॥
४५“या दातुः सौम्यता सेयं पूर्णेन्दोरकलङ्कता ॥
त्वन्नेत्रयुगलं धत्ते लीलां नीलाम्बुजन्मनोः ॥
नश्यद्राजविरोधीति क्षीणं चन्द्रोदये तमः” ॥
४६“ईदृशैश्चरितैर्जाने सत्यं दोषाकरो भवान्” ॥
४७“सुधांशुकलितोत्तंसस्तापं हरतु वः शिवः” ॥
४८“चतुर्णां पुरुषार्थानां दाता देवश्चतुर्भुजः” ॥
४९“प्रसन्नेन दृगब्जेन वीक्षते मदिरेक्षणा” ॥
५०“ययावेकं शरं मुक्त्वा कटाक्षान् स रिपुस्त्रियाः” ॥
५१“स्नहक्षयः प्रदीपेषु न स्वान्तेषु नतभ्रुवां” ॥
५२“नायं सुधांशुः किं तर्हि सुधांशुः प्रेयसीमुखं” ॥
५३“पद्मं मुक्त्वा गता चन्द्रं कामिनीवदनप्रभा ॥
अधुना पुलिनं तत्र यत्र स्रोतः पुराजनि” ॥
५४नमस्तस्मै कृतो येन मुधा राहुबधूकुचौ ॥
यामि चूतलतां द्रष्टुं युवाभ्यामास्यतामिह” ॥
५५“प्रिये गृहागते प्रातः कान्ता तल्पमकल्पयत्” ॥
५६“भुजङ्गकुण्डलीव्यक्तशशिशुभ्रांशुशीतगुः ।जगन्त्यपि सदा पायादव्याच्चेतोहरः शिवः” ॥
५७हरकण्ठांशुलिप्तोऽपि शेषस्त्वकृशशासितः ॥
दीपे निर्व्वापितेऽप्यासीत् काञ्चीरत्नैर्मुहर्मुहुः” ॥
५८“तापेन भ्राजते सूर्य्यः शूरश्चापेन राजते” ॥
५९“न द्यूतमेतत् कितवाक्रीडनं निशितैः शरैः” ॥
६०“तल्लोचनसमं पद्मं तद्वक्त्रसदृशो विधुः ।अलं गर्व्वेण ते वक्त्रकान्त्या चन्द्रो भवादृशः ।कः क्रौर्य्यदर्पस्ते मृत्यो त्वत्तुल्याः सन्ति हि स्त्रियः ।मिथ्यावादो हि मुग्धाक्षि त्वन्मुखाभं किलाम्बुजं ।दृष्टं चेद्वदनं तस्याः किं पद्मेन किमिन्दना” ॥
६१“जैत्रनेत्रानुगौ कर्णवुत्पलाभ्यामधःकृतौ” ॥
६२“किं भृङ्ग सत्यां मालत्यां केतक्या कण्टकस्थया” ॥
६३“तामेव ध्यायते तस्मै विसृष्टा सैव दूतिका ॥
दीपमुद्दीपयेद्यावत्तावदभ्युदितो रविः ॥
निध्यञ्जनौषधीमूलं खनतासादितो निधिः” ॥
६४“कचाः कलिन्दजातीरतमालस्तोममेचकाः” ॥
६५“अहं विलोकयेऽद्यापि युध्यन्तेऽत्र सुरासुराः” ॥
६६“गुञ्जन्मणिमञ्जीरे कलगम्भीरे विहारसरसीतीरे ।विरसासि केलिकीरे किमालि धीरे च गन्धसार-समीरे” ॥
६७अथालङ्कारनामानिभेदकातिशयोक्तिः -- ६८भ्रान्तापह्नुतिः -- ६९भ्रान्तिमान् -- ७०मालादीपकं -- ७१मिथ्याध्यवसितिः -- ७२मीलितं -- ७३मुद्रा -- ७४यथासंख्यं -- ७५यमकं -- ७६युक्तिः -- ७७रत्नावली -- ७८रूपकं -- ७९तत् द्विविधं । अभेदरूपकं । ताद्रूप्यरूपकञ्च ।तच्च समन्यूनाधिक्यकथनद्वारा प्रत्येकं त्रिविधं ।समाभेदरूपकं । न्यूनाभेदरूपकं । अधिकाभेद-रूपकं । समताद्रूप्यरूपकं । न्यूनताद्रूप्यरूपकं ।अधिकताद्रूप्यरूपकं । एतेन षड्विधं ।रूपकातिशोक्तिः -- ८०ललितं -- ८१लुप्तोपमा -- ८२सा चाष्टधा । वाचकलुप्ता । धर्म्मलुप्ता । उपमान-लुप्ता । धर्म्मवाचकलुप्ता । वाचकोपमेयलुप्ता ।वाचकोपमानलुप्ता । धर्म्मोपमानलुप्ता । धर्म्मो-पमानवाचकलुप्ता ।लेशः -- ८३लोकोक्तिः -- ८४वक्रोक्तिः -- ८५विकल्पः -- ८६विकस्वरः -- ८७विचित्रं -- ८८विधिः -- ८९विनोक्तिः -- ९०लक्षणभेदेन सा द्विविधा ।विभावना -- ९१अस्या लक्षणाण्युदाहरणानि च षट् ।विरोधः -- ९२स दशधा ।तल्लक्षणानि“भेदकातिशयोक्तिः स्यात् तस्यैवान्यत्वकल्पनं” । ६८“भ्रान्तापह्नुतिरन्यस्य शङ्कायां भ्रान्तिवारणे” । ६९“स्यात् स्मृतिर्भ्रान्तिसन्देहैस्तदङ्कालङ्कृतित्रयं” । ७०“दीपकैकावलीयोगान्मालादीपकमुच्यते” । ७१“किञ्चिन्मिथ्यात्वसिद्ध्यर्थं मिथ्यार्थान्तरकल्पनं” । ७२“मीलितं यदि सादृश्याद्भेद एव न दृश्यते” । ७३“सूच्यार्थसूचनं मुद्रा प्रकृतार्थपरैः पदैः” । ७४“यथासंख्यं क्रमेणैव क्रमिकाणां समन्वयः” । ७५“सत्यर्थे पृथगर्थायाः स्वरव्यञ्जनसंहतेः ।क्रमेण तेनैवावृत्तिर्यमकं विनिगद्यते” । ७६“युक्तिः पराभिसन्धानं क्रियया मर्म्मगुप्तये” । ७७“क्रमिकाप्रकृतार्थानां न्यासं रत्नावलीं तिदुः” । ७८“विषय्यभेदताद्रूप्यरञ्जनं विषयश्च यत्” ।“रूपकं तत् त्रिधाधिक्यन्यनत्वानुभयोक्तिभिः” ॥
७९“रूपकातिशयोक्तिः स्यात् निगीर्य्याध्यवसानतः” ।अस्यार्थः । विषयसम्बन्धेन उल्लेखनं विना विषयि-वाचकशब्देन ग्रहणं विषयनिगरणं तत्पूर्व्वकंविषयस्य विषयिरूपतया अध्यवसानं तस्मिन्सति रूपकातिशयोक्तिः” । ८०“प्रस्तुते वर्ण्यवाक्यार्थप्रतिविम्बस्य वर्णनं” । ८१“वर्ण्योपमानधर्म्माणामुपमावाचकस्य च ।एकद्वित्र्यनुपादानात् भिन्ना लुप्तोपमाष्टधा” ॥
८२“लेशः स्याद्दोषगुणयोर्गुणदोषत्वकल्पनं” । ८३“लोकप्रवादानुकृतिं लोकोक्तिरिति कथ्यते” । ८४“वक्रोक्तिः श्लेषकाकुभ्यामपूर्व्वार्थप्रकल्पनं” । ८५“विरोधे तुल्यबलयोर्व्विकल्पालङ्कृतिर्म्मता” । ८६“यस्मिन् विशेषसामान्यविशेषाः स विकस्वरः” । ८७“विचित्रं तत्प्रयत्नश्चेत् विपरीतफलेच्छया” । ८८“सिद्धस्यैव विधानं यत्तामाहुर्व्विध्यलङ्कृतिं” । ८९“विनोक्तिः स्याद्विना किञ्चित् प्रस्तुतं हीनमुच्यते ।तच्चेत् किञ्चिद्विना रम्यं विनोक्तिः सापि कथ्यते” ॥
९०“विभावना विनापि स्यात्कारणं कार्य्यजन्म चेत् ।हेतूनामसमग्रत्वे कार्य्योत्पत्तिश्च सा मता ॥
कर्य्योत्पत्तिस्तृतीया स्यात् सत्यपि प्रतिबन्धके ।अकारणात् कार्य्यजन्म चतुर्था स्याद्विभावना ॥
विरुद्धात् कार्य्यसम्पत्तिर्दृष्टा काचिद्विभावना ।कार्य्यात् कारणजन्मापि दृष्टा काचिद्विभावना” ॥
९१“जातिश्चतुर्भिर्ज्जात्याद्यैर्गुणो गुणादिभिस्त्रिभिः ।क्रियाक्रियाद्रव्याभ्यां यत् द्रव्यं द्रव्येण वा मिथः ।विरुद्धमिव भासेत विरोधोऽसौ दशाकृतिः” ॥
९२तदुदाहरणानि“अन्यदेवास्य गाम्भीर्य्यमन्यद्धैर्य्यञ्च भूपतेः” ॥
६८“तापं करोति सोत्कम्पं ज्वरः किन्नु सखे स्मरः” ॥
६९“अयं प्रमत्तो मधुपस्त्वन्मुखं वेत्ति पङ्कजं” ॥
७०“स्मरेण हृदये तस्यास्तेन त्वयि कृता स्थितिः” ॥
७१“मिथ्याध्यवसितिर्व्वेश्यां वशयेत् खस्रजं वहन्” ॥
७२“रसो नालक्षि लाक्षायाश्चरणे सहजारुणे” ॥
७३“नितम्बगुर्व्वी तरुणी दृग्युग्मविपुला च सा” ॥
७४“शत्रुं मित्रं विपत्तिञ्च जय रञ्जय भञ्जय” ॥
७५“नवपलाशपलाशवनं पुरःस्फुटपरागपरागतपङ्कजं ।मृदुलतान्तलतान्तमलोकयत् स सुरभिं सुरभिं सु-मनोभरैः” ॥
७६“त्वामालिखन्तिदृष्ट्वान्यां धनुः पौष्पंकरेऽलिखत्” ॥
७७“चतुरास्यः पतिर्लक्ष्म्याः सर्व्वज्ञस्त्वं महीपते” ॥
७८“अयं हि धूर्ज्जटिः साक्षाद्येन दग्धाः पुरः क्षणात् ।अयमास्ते विना शम्भुस्तार्त्तीयैकं विलोचनं ॥
शम्भुर्व्विश्वमवत्यद्य स्वीकृत्य समदृष्टितां ।अस्या मुखेन्दुना लब्धे नेत्रानन्दे किमिन्दुना ॥
साध्वीयमपरा लक्ष्मीरसुधासागरोत्थिता ।अयं कलङ्किनश्चन्द्रान्मुखचन्द्रोऽतिरिच्यते” ॥
७९पश्य नीलोत्पलद्वन्द्वान्निःसरन्ति सिताः शराः” ॥
८०“ललितं निर्गते नीरे सेतुमेषा चिकीर्षति” ॥
८१“तडिद्गौरीन्दुतुल्यास्या कर्पूरन्ती दृशोर्म्मम ।कान्त्या स्मरवधूयन्ती दृष्टा तन्वी रहो मया ॥
यत् त्वया मेलनं तत्र लाभो मे यश्च तद्रतेः ।तदेतत् काकतालीयमवितर्क्कितसम्भवं” ॥
८२“अखिलेषु विहङ्गेषु हन्त स्वच्छन्दचारिषु ।“शुक पञ्जरबन्धस्ते मधुराणां गिरां फलं” ॥
८३“सहस्व कतिचिन्मासान्मीलयित्वा विलोचने” ॥
८४“मुञ्च मानं दिनं प्राप्तं नेह नान्दी हरान्तिके” ॥
८५“सद्यः शिरांसि चापान् वा नमयन्तु महीभुजः” ॥
८६“स न जिग्ये महान्तो हि दुर्द्दशाः सागरा इव” ॥
८७“नमन्ति सन्तस्त्रैलोक्यादपि लब्धुं समुन्नतिं” ॥
८८“पञ्चमोदञ्चने काले कोकिलः कोकिलोऽभवत्” ॥
८९“विद्या हृद्यापि सा विद्या विना विनयसम्पदं ।विना खलैर्व्विभात्येषा राजेन्द्र भवतः सभा” ॥
९०“अपलाक्षारसासिक्तं रक्तं ते चरणद्वयं ।अस्त्रैरतीक्ष्णकठिनैर्ज्जगज्जयति मन्मथः ॥
नरेन्द्रानेव ते राजन् दशत्यसिभुजङ्गमः ।शङ्खाद्वीणानिनादोऽयमुदेति महदद्भुतः ॥
शीताङ्गकिरणास्तन्वीं हन्त सन्तापयन्ति तां ।यशःपयोराशिरभूत् करकल्पतरोस्तव” ॥
९१“तव विरहे मलयमरुद्दावानलः शशिरुचोऽपिशोषमणिः । हृदयमनिरुतमपि भिन्ते नलिनी-दलमपि निदाघरविरस्याः ॥
सन्ततमुषलासङ्गा-द्बहुतरगृहकर्म्मघटनाया नृपते । द्विजषत्नीनांअथालङ्कारनामानिविरोधामाषः -- ९३विवृतोक्तिः -- ९४विशेषः -- ९५स त्रिविधः ।विशेषोक्तिः -- ९६विषमं -- ९७तत् त्रिविधं ।विषादनं -- ९८व्याघातः -- ९९स द्विविधः ।व्याजनिन्दा -- १००व्याजस्तुतिः -- १०१स द्विविधः ।व्याजोक्तिः -- १०२व्यतिरेकः -- १०३शुद्धापह्नुतिः -- १०४श्लेषः -- १०५स च त्रिविधः । प्रकृतानेकावषयः १ अप्रकृता-नेकविषयः २ प्रकृताप्रकृतानेकविषयः ३ ।सदर्थनिदर्शना -- १०६सन्देहः -- १०७समं -- १०८तत् त्रिविधं ।समाधिः -- १०९समासोक्तिः -- ११०समुच्चयः -- १११स द्विविधः ।सम्बन्धातिशयोक्तिः -- ११२लक्षणभेदेन सा द्विधा ।सम्भावनं -- ११३सहोक्तिः -- ११४सामान्यं -- ११५सारः -- ११६सूक्ष्मं -- ११७न्तोकोक्तिः -- ११८स्वभावोक्तिः -- ११९तल्लक्षणानि“आभाषत्वं विरोधस्य विरोधाभाष इष्यते” । ९३“विवृतोक्तिः श्लेषगुप्तं कविनाविष्कृतं यदि” । ९४“विशेषः ख्यातमाधारं विनाप्याधेयवर्णनं ।विशेषः सोऽपि यद्येकं वस्त्वनेकत्र वर्ण्यते ॥
किञ्चिदारम्भतोऽशक्यवस्त्वन्तरकृतिश्च सः” । ९५“कार्य्याजनिर्विशेषोक्तिः सति पुष्कलकारणे” । ९६“विषमं वर्ण्यते यत्र घटनाननुरूपयोः ।विरूपकार्य्यस्योत्पत्तिरपरं विषमं मतं ॥
अनिष्टस्याप्यवाप्तिश्चेत्तदिष्टार्थसमुद्यमात्” । ९७“इष्यमाणविरुद्धार्थसंप्राप्तिश्च विषादनं” । ९८“स्याद्व्याघातोऽन्यथाकारि तथाकारि क्रियेत चेत् ।सौकार्य्येण निबद्धापि क्रियाकार्य्यविरोधिनः” । ९९“निन्दाया निन्दया व्यक्तिर्व्याजनिन्देति गोयते” । १००“उक्तिर्व्याजस्तुतिर्निन्दास्तुतिभ्यांस्तुतिनिन्दयोः” । १०१“व्याजोक्तिरन्यहेतूक्त्या यदाकारस्य गोपनं” । १०२“व्यतिरेको विशेषश्चेदुपमानोपमेययोः” । १०३“शुद्धापह्नुतिरन्यस्यारोपार्थो धर्म्मनिह्नवः” । १०४“नानार्थसंश्रयः श्लेषो वर्ण्यावर्ण्योभयाश्रयः” । १०५“विभावनं समृद्धानां फलं सुहृदनुग्रहः” । १०६“स्यात् स्मृतिभ्रान्तिसन्देहैस्तदङ्कालङ्कृतित्रयं” । १०७“समं स्याद्वर्णनं यत्र द्वयोरप्यनुरूपयोः ।सारूप्यमपि कार्य्यस्य कारणेन समं विदुः ।विना यत्नेन तत्सिद्धिर्यदर्थः कर्त्तुमुद्यमः” । १०८“समाधिः कार्य्यसौकर्य्यं कारणान्तरसन्निधेः” । १०९“समासोक्तिः परिस्फूर्त्तिः प्रस्तुते प्रस्तुतस्य चेत्” । ११०“बहूनां युगपद्भाजां भावगुम्फः समुच्चयः ।अहं प्रथमिकाभाजामेककार्य्यान्वयोऽपि सः” । १११“सम्बन्धातिशयोक्तिः स्यादयोगे योगकल्पनं ।योगेप्ययोगसम्वन्धातिशयोक्तिरितीर्य्यते” । ११२“सम्भावनं यदीदं स्यादित्यूहोऽन्यस्य सिद्धये” । ११३“सहोक्तिः सहभावश्चेद्भासते जनरञ्जनः” । ११४“सामान्यं प्रकृतस्यान्यतादात्म्यं सदृशैर्गुणैः” । ११५“उत्तरोत्तरमुत्कर्षः सार इत्यभिधीयते” । ११६“सूक्ष्मं पराशयाभिज्ञे तरसाकूतचेष्टितं” । ११७“स्तोकोक्तिर्यत्र लोकोक्तेः स्यादर्थान्तरगर्भिता” । ११८“स्वभावोक्तिः स्वभावस्य जात्यादिस्थस्य वर्णनं” । ११९तदुदाहरणानि ।कठिनाः सति भवति कराः सरोजकुमाराः ॥
अजस्य गृह्णतो जन्म निरीहस्य हतद्विषः । स्व-पतो जागरूकस्य याथार्थ्यं वेद कस्तव ॥
वल्लभोत्-सङ्गसङ्गेन विना हरिणचक्षुषः । राकाविभावरी-जानिर्व्विषज्वालाकुलो भवेत् ॥
नयनयुगासेचनकंमानसवृत्त्यापि दुष्प्रापं । रूपमिदं मदिराक्ष्यामदयति हृदयं दुनोति च मे” ॥
९२“विनापि तन्वि हारेण वक्षोजौ तव हारिणौ” ॥
९३“वृषापेहि परक्षेत्रादिति वक्ति स सूचनं” ॥
९४“गते सूर्य्येऽपि द्वीपस्थास्तमश्छिन्दन्ति तत्कराः ।अन्तर्वहिः पुरः पश्चात् सर्व्वदिश्यपि सैव मे ॥
त्वां पश्यता मया लब्धं कल्पवृक्षनिरीक्षणं” ॥
९५“हृदि स्नेहक्षयो नाभूत् स्मरदीपे ज्वलत्यपि” ॥
९६“क्वेयं शिरीषमृद्वङ्गी क्व तादृङ्मदनज्वरः ।कीर्त्तिं प्रसूते धवलां श्यामा तव कृपाणिका ॥
भक्षाशया हि मञ्जूषां दृष्ट्याखुस्तेन भक्षितः” ॥
९७“दीपमुद्दीपयेद्यावत्तावन्निर्व्वाण एव सः” ॥
९८“यैर्जगत् प्रीयते हन्ति तैरेव कुसुमैः स्मरः ।दया चेद्बाल इति मय्यपरित्यज्य एव ते” ॥
९९“विधे स निन्द्यो यस्ते प्रागेकमेवाहरच्छिरः” ॥
१००“कः स्वर्धुनि विवेकस्ते नयसे पापिनो दिवं ॥
साधु दूति पुनः साधु कर्त्तब्यं किमतः परं ।यन्मदर्थे विलूनासि दन्तैरपि नखैरपि” ॥
१०१“सखि पश्य गृहारामपरागैरस्मि धूसरा” ॥
१०२“शैला इवोन्नताः सन्तु किन्तु प्रकृतिकोमलाः” ॥
१०३“नायं सुधांशुः किं तर्हि व्योमगङ्गासरोरुहं” ॥
१०४“सर्व्वतो माधवः पायात् स यो गङ्गामदीधरत् ॥
अब्जेन त्वन्मुखं तुल्यं हरिणा हतशक्तिना ।उच्चरद्भूरिकोलालः शुशुभे वाहिनीपतिः” ॥
१०५“उदयन्नेव सविता पद्मेष्वर्पयति त्विषं” ॥
१०६“पङ्कजं वा सुधांशुर्व्वेत्यस्माकन्तु न निर्णयः” ॥
१०७“स्वानुरूपं कृतं पठ्महारेण कुचमण्डलं ॥
नीचप्ररमता लक्ष्मि जलजायास्तवोचिता ॥
युक्तो वारणलाभोऽयं भूपतेर्वारणार्थिनः” ॥
१०८“उत्कण्ठिता च कुलटा जगामास्तञ्च भानुमान्” ॥
१०९“अयमैन्द्रीमुखं पश्य रक्तश्चुम्बति चन्द्रमाः” ॥
११०“नश्यन्ति पश्चात् पश्यन्ति भ्रश्यन्ति च तव द्विषः ॥
लं शीलं वयो विद्या धनञ्च मदयत्यमुं” ॥
१११“सौधाग्राणि पुरस्यास्य स्पृशन्ति विधुमण्डलं ।त्वयि दातरि राजेन्द्र स्वर्द्रुमान्नाद्रियामहे” ॥
११२“यदि शेषोऽभवद्वक्ता कथिताः स्युर्गुणास्तव” ॥
११३“दिगन्तमगमत्तस्य कीर्त्तिः प्रत्यर्थिभिः सह” ॥
११४“मल्लिकाचितधम्मिल्लाश्चारुचन्दनचर्च्चिताः ।अविभाव्याः सुखं यान्ति चन्द्रिका अभिसारिकाः” ॥
११५“मधुरं मधु पीयूषं तस्मात् तस्मात् कवेर्वचः” ॥
११६“मयि पश्यति सा केशैः सीमन्तमणिमावृणोत्” ॥
११७“भुजङ्ग एव जानीते भुजङ्गाचरणं सखे” ॥
११८“कुरङ्गैरन्तराङ्गाक्षैः स्तब्धकर्णैः समीक्ष्यते” ॥
११९अथालङ्कारनामानिस्मतिमान् -- १२०हेतुः -- १२१स द्विविधः ।हेत्वपह्नुतिः -- १२२
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.