अर्ह् (arh)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 अर्ह् अ॑र्हति (अर्हते) deserve,  merit,  have a right or be
worthy to (acc.  or inf.
  ),  be liable to,  capable of (acc. )
 dare,  be
obliged or able to (inf.  ). C.
  अर्हयति honour or present with
(instr.  ).

Apte

English

अर्ह् [arh],  1 P.
  [अर्हति,  अर्हितुम्,  अर्हित] (epic A.
  as रावणो नार्हते पूजाम् Rām. )

To deserve,  merit,  be worthy of (with acc.
  or inf.
  )
 किमिव नायुष्मानमरेश्वरान्नार्हति Ś.*
  7
 so दण्डम्,  प्रायश्चित्तम्,  वधम् &c.
 

To have a right to,  be entitled to,  be allowed to do anything (with acc.
 )
 ननु गर्भः पित्र्यं रिक्थमर्हति Ś.*
  6
 न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति Ms.*
  9.3
 also with inf.
   न स तल्लब्धुमर्हति Ms.*
  8.147
11.7, 18.

To be obliged or required to do a thing,  oft
 . implying duty or obligation
 नान्यत्स्त्री दातुमर्हति Y.*
  2.49
 इमां प्रसादयितुमर्हसि R.*
  1.88.

To be fit or deserve to be done
 अर्थना मयि भवद्भिः कर्तुमर्हति N.*
  5.112
 Dk.*
  137.

To be equal to,  be worth,  न ते गात्राण्युपचारमर्हन्ति Ś.*
  3. 17 are not equal to
 सर्वे ते जपयज्ञस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् Ms.*
  2.86
3.131.

To be able,  translatable by,  'can'
 न मे वचनमन्यथा भवितुमर्हति Ś.*
  4
 विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति Bg.*
  2.17
 अनुद्योगेन तैलानि तिलेभ्यो नाप्तुमर्हति H. Pr.3 cannot get.

To worship,  honour
 seecaus. below.

(Used with inf.
   in the second pers.
  and sometimes in the third) अर्ह् represents a mild form of command,  advice or courteous request,  and may be translated by 'pray',  'deign',  'be pleased to',  will be pleased to'
 द्वित्राण्यहान्यर्हसि सोढुमर्हन् R.*
  5.25 pray wait &c.
  नार्हसि मे प्रणयं विहन्तुम् 2.58
 तं सन्तः श्रोतुमर्हन्ति 1. 1 will be pleased or be good enough to listen to it
 Ku.*
  6.32
 Ms.*
  1.2
 Bg.*
  1.16, 2.17
 R.*
  1.72
 1.88
3.46. Caus.
   or 1 P.
  To honour,  worship. राजार्जिहत्तं मधुपर्कपाणिः Bk.*
  1.17
 Ms.*
  3.3.119.

Apte 1890

English

 अर्ह् {c1c} P. [अर्हति,  अर्हितुं,  आनर्ह,  अर्हित] (epic A. as रावणो नार्हते पूजां Rām.) 1 To deserve,  merit,  be worthy of (with acc. or inf.)
 किमिव नायुष्मानमरेश्वरान्नार्हति Ś. 7
 so दंडं,  प्रायश्चित्तं,  वधं &c. 
2 To have a right to,  be entitled to,  be allowed to do any thing (with acc.)
 ननु गर्भः पित्र्यं रिक्थमर्हति Ś. 6
 न स्त्री स्वातंत्र्यमर्हति Ms. 9. 3
 also with inf.
 न स तल्लब्धुमर्हति Ms. 8. 147
 11. 7,  18. 
3 To be obliged or required to do a thing,  oft. implying duty or obligation
 नान्यत्स्त्री दातुमर्हति Y. 2. 49
 इमां प्रसादयितुमर्हसि R. 1. 88. 
4 To be fit or deserve to be done
 अर्थना मयि भवद्भिः कर्तुमर्हति N. 5. 112
 Dk. 137. 
5 To be equal to
 be worth,  न ते गात्राण्युपचारमर्हंति Ś. 3. 18 are not equal to
 सर्वे ते जपयज्ञस्य कलां नार्हंति षोडशीं Ms. 2. 86
 3. 131. 
6 To be able,  translateable by ‘can’
 न मे वचनमन्यथा भवितुमर्हति Ś. 4
 विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति Bg. 2. 17
 अनुद्योगेन तैलानि तिलेभ्यो नाप्तुमर्हति H. Pr. 30 cannot get. 
7 To worship,  honour
 see caus. below. 
8 (Used with inf. in the second pers. and sometimes in the third) अर्ह् represents a mild form of command,  advice or courteous request,  and may be translated by ‘pray’,  ‘deign’,  ‘be pleased to’,  ‘will be pleased to’
 द्वित्राण्यहान्यर्हसि सोढुमर्हन् R. 5. 25 pray wait &c
 नार्हसि मे प्रणयं विहंतुं 2. 58
 तं संतः श्रोतुमर्हंति 1. 10 will be pleased or be good enough to listen to it
 Ku. 6. 32
 Ms. 1. 2
 Bg. 10. 16,  2. 17
 R. 1. 72
 1. 88
 3. 46. 
Caus. or {c10c} P. To honour,  worship
 राजार्जिहत्तं मधुपर्कपाणिः Bk. 1. 17
 Ms. 3. 3,  119. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 अर्ह् cl.
  1. P.
  अ॑र्हति,  rarely Ā. अर्हते [MBh.   iii,  1580
 R.
 ],  (p.  अ॑र्कत् [see below]
 Ved.
   Inf.
   अर्ह॑से [RV.   x,  77,  1]
 perf.  3. pl.
  आनर्हुः,  Pāṇ.
  vi,  1,  39,  Sch.,  but Ved.
   आनृहुः [cf.   आनृचुः॑,  √ अर्च्] Pāṇ.
  vi,  1,  36)
to deserve,  merit,  be worthy of,  to have a claim to,  be entitled to (acc.  ),  to be allowed to do anything (Inf.  )
to be obliged or required to do anything (acc.  )
to be worth,  counterbalance,  to be able
 (अर्हसि,  2. sg. with an Inf.
   is often used as a softened form of Imper.
 e.g. दातुम् अर्हसि,  ‘be pleased to give’
 श्रोतुम् अर्हसि,  ‘deign to listen’,  for शृणु) :
Caus.
  (Opt. अर्हयेत्,  Mn.
   iii,  3 and 119
 aor.
 ,  आर्जिहत्,  Bhaṭṭ.
 )
to honour. Desid.
  अर्जिहिषति [cf.   Gk. ἄρχω].

Monier Williams 1872

English

 अर्ह् अर्ह्,  cl. 1. P.,  ep. A. अर्हति,  -ते, 
आनर्ह,  अर्हिष्यति,  आर्हीत्,  अर्हितुम्, 
Ved. अर्हसे,  to deserve,  merit,  be worthy
 to have
a claim to anything,  to be entitled to (with acc.)
to be allowed to do anything (with inf.)
 to be
obliged or required to do anything (with acc.)
 to be
worthy
 to be worth
 to counterbalance
 to be able
(the 2nd pers. pres. of अर्ह् with an infinitive is often
used as a softened form of imperative
 e. g. दातुम्
अर्हसि,  ‘be pleased to give
’ श्रोतुम् अर्हसि,  ‘deign
to listen, ’ for शृणु): Caus. अर्हयति (aor. आर्जिहत्), 
-यितुम्,  to honour: Desid. अर्जिहिषति [cf. Gr. ἄρχω].

Macdonell

English

 अर्ह् ARH,  Ⅰ. P. (Ā.) árha,  claim
 deserve
 be 🞄liable to,  incur
 be bound to,  be capable of 🞄(ac.)
 have a right,  be obliged,  be able to (inf. )
 🞄be worth,  be equal to (ac.)
 the 2nd pers. sg. 🞄is equivalent to a polite imperative = please to,  🞄pray
 deign to
 cs. arhaya,  honour with (in. ). 🞄abhi,  cs. pp. arhita,  highly honoured.

Benfey

English

 अर्ह् अर्ह् (ह् for घ्,  cf.  अर्घ्),  i,  1, 
Par. (in epic poetry also Ātm. ,  Hiḍ. 1, 
36).
 1. To deserve,  with the acc., 
Man.  2,  208 (मानम्,  honour)
 Man.  8, 
323 (वधम्,  death)
 8,  194 (दण्डम्,  a
fine)
 8,  267 (शतम्॥।दण्डम्,  a fine
of hundred पणस्)
 8,  139 (पञ्चकं
शतम्,  with ellipsis of दण्ड,  he must
pay five in the hundred).
 2. To be
entitled to,  with the inf. ,  Man.  8,  147.
 3. To be obliged to,  with the acc.,  Śāk.
d. 66
 with the inf. ,  Man.  8,  155
 Naiṣ.
5,  112 (कर्तुम् अर्हति,  must be done).
 4. To undergo,  Man.  8,  145
 Rām.  6, 
103,  20.
 5. To be worthy,  to be equal
to,  with the acc.,  Man.  3,  131.
 6. To
be able,  with the inf. ,  Bhag. 2,  17.
 7.
i. 1,  and i. 10,  Par. To worship or to
honour.
 8. The second persons of i. 1, 
joined with an inf.  represent a respect-
ful form of the imperative,  वक्तुम्
अर्हसि,  Say (literally,  Be pleased to say, 
cf.  the Lat. dignor,  with the inf. ),  Man. 
1,  3. -- With the prep. अभि अभि,  अ-
भ्यर्हित। Fit,  suitable.

Apte Hindi

Hindi

अर्ह्
"भ्वा* पर* , , , " - -
"अधिकारी होना,  योग्य होना"

अर्ह्
"भ्वा* पर* , , , " - -
"अधिकार रखना, अधिकारी बनना"

अर्ह्
"भ्वा* पर* , , , " - -
"योग्य होना, पात्र बनना"

अर्ह्
"भ्वा* पर* , , , " - -
"समान होना,  योग्य होना"

अर्ह्
"भ्वा* पर* , , , " - -
"योग्य होना,  अनुवाद  ‘सकता’"

अर्ह्
"भ्वा* पर* , , , " - -
"पूजा करना,  सम्मान करना "

अर्ह्
भ्वा* पर*  - -
"कृपा करना,  अनुग्रह करना,  प्रसन्न होना"

अर्ह्
भ्वा* पर*  - -
"सम्मान करना,  पूजा करना"

L R Vaidya

English

 arh {% (I) vt. or vi. 1P (In epic poetry used in the Atm. also) (pp. अर्हित) %} 1. To deserve,  to merit,  किमिव नामायुष्मानमरेश्वरान्नार्हति Sak.vii. or रावणो नार्हते पूजाम् Ram.
to be entitled to,  ननु गर्भः पित्र्यं रिक्थमर्हति Sak.vi. or न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति M.ix.3
to undergo
to be equal to,  न ते गात्राण्युपचारमर्हन्ति Sak.iii.
to worship,  to honour
to deserve to be done,  Na.v.112. (The second person of this root joined with an infinitive represents a mild form of command,  request or advice,  e.g. कर्तुमर्हसि ‘Be pleased to do, ’ द्वित्राण्यहान्यर्हसि सोढुमर्हन् R.v.35).

 arh {% (II) vt. 10U (pp. अर्हित) %} To worship,  to honour,  राजार्जिहत्तं मधुपर्कपाणिः Bt.i.17.

Bopp

Latin

 अर्ह् 1. P.
1) honorare,  colere,  v. अर्हण.
2) aequare,  pa-
rem esse. MAN. 3. 131.
3) dignum esse,  c. acc. rei.
H. 1. 36. N. 16. 24.
4) convenire,  decere,  c. nominat.
pers. quam decet. DR. 3. 2.
5) posse. BH. 2. 17. HIT. 6. 11.
6) Saepissime temp. praes. hujus rad. ut verbum auxi-
liare in constructione cum infinitivo adhibetur,  ad roga-
tionem exprimendam,  ubi Germanorum müssen maxime
respondet. IN. 5. 41. 44. H. 4. 3. 6. BR. 2. 21. BH. 2. 26. --
Metri causa in ATM. usurpatur. H. 1. 36. (Littera ह् hu-
jus radicis ex घ् orta esse videtur,  cf. अर्घ् et gr. ἄϱχω
quod fortasse primitivum conservavit sensum,  ita ut
अर्ह् ab origine significaverit primum esse,  in prin-
cipio esse.)

Lanman

English

 √arh (árhati,  -te
 arháyati). deserve
have a right to
 w. inf.,  be able
 w. inf., 
as a weak imperative,  7^17
 caus. give a
right to,  presént with.

Kridanta Forms

Sanskrit

अर्ह् (अ꣡र्हँ꣡ पूजायाम् - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  अर्हणम्
अनीयर् =  अर्हणीयः - अर्हणीया
ण्वुल् =  अर्हकः - अर्हिका
तुमुँन् =  अर्हितुम्
तव्य =  अर्हितव्यः - अर्हितव्या
तृच् =  अर्हिता - अर्हित्री
क्त्वा =  अर्हित्वा
ल्यप् =  प्रार्ह्य
क्तवतुँ =  अर्हितवान् - अर्हितवती
क्त =  अर्हितः - अर्हिता
शतृँ =  अर्हन् - अर्हन्ती

अर्ह् (अ꣡र्हँ꣡ पूजायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  अर्हणम्
अनीयर् =  अर्हणीयः - अर्हणीया
ण्वुल् =  अर्हकः - अर्हिका
तुमुँन् =  अर्हयितुम्
तव्य =  अर्हयितव्यः - अर्हयितव्या
तृच् =  अर्हयिता - अर्हयित्री
क्त्वा =  अर्हयित्वा
ल्यप् =  प्रार्ह्य
क्तवतुँ =  अर्हितवान् - अर्हितवती
क्त =  अर्हितः - अर्हिता
शतृँ =  अर्हयन् - अर्हयन्ती
शानच् =  अर्हयमाणः - अर्हयमाणा

अर्ह् (अ꣡र्हँ꣡ पूजायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  अर्हणम्
अनीयर् =  अर्हणीयः - अर्हणीया
ण्वुल् =  अर्हकः - अर्हिका
तुमुँन् =  अर्हयितुम् / अर्हितुम्
तव्य =  अर्हयितव्यः / अर्हितव्यः - अर्हयितव्या / अर्हितव्या
तृच् =  अर्हयिता / अर्हिता - अर्हयित्री / अर्हित्री
क्त्वा =  अर्हयित्वा / अर्हित्वा
ल्यप् =  प्रार्ह्य
क्तवतुँ =  अर्हितवान् - अर्हितवती
क्त =  अर्हितः - अर्हिता
शतृँ =  अर्हयन् / अर्हन् - अर्हयन्ती / अर्हन्ती
शानच् =  अर्हयमाणः / अर्हमाणः - अर्हयमाणा / अर्हमाणा

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  अर्ह्
मूलधातुः:
   अर्ह
धात्वर्थः:
  पूजायाम्
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  अर्हति

धातुः:
  अर्ह्
मूलधातुः:
   अर्ह
धात्वर्थः:
  पूजायाम्
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  अर्हयति-ते, अर्हति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आधृषीयः

Capeller

German

 अर्ह्,  अर्हति (अर्हते) verdienen (Gutes u. Böses), 
wert sein,  verpflichtet sein,  fähig sein
zu (Acc.)
 dürfen,  müssen,  können (Inf. )
Caus. अर्हयति verehren. 

Grassman

German

 √arh,  ursprünglich argh (S. argha),  gr. ἄρχω [Cu. 〔165〕]. Der sinnliche Grundbegriff ist vielleicht „glänzen“,  wenn anders die Glosse des Hesychius ἄρχειν λάμπειν Geltung hat. Dann würde unsere Wurzel mit ar (aruṣa),  arc,  arj zusammenhängen und aus ar erweitert [Page121] sein (vgl. für den Bedeutungsübergang arcita und arhita „geehrt“). Im RV 1〉 etwas [A.] verdienen,  d. h. Ansprüche oder Recht darauf haben
 2〉 etwas [A.] aufwiegen,  d. h. ebenso viel werth sein
 3〉 mit dem Acc. des Inf. können,  vermögen. Oft,  namentlich beim Part.,  ist das Object aus dem Zusammenhange zu ergänzen.
Mit áti,  vorzüglich werth sein.
prá,  an Werth übertreffen [A.].
Stamm árha (die ersten sechs Stellen tonlos):
-asi 1〉 sómānām pītím {134, 6}. — 3〉 dā́tum {433, 10}.
-ati 1〉 pītím asya {205, 2}
 vā́dhūyam {911, 34}.
-athas 1〉 sutā́nām pītím {405, 6}
 {343, 2}.
-ati 2〉 śatám savā́n {984, 2}.
-āmasi 3〉 pramíyam {351, 7}.
-anti 2〉 marútas {640, 18}.
-āt áti {214, 15}.
-an 2〉 dā́nam {534, 22}.
Perf. (ohne Redupl.) arh:
-hire prá ródasī {918, 11}.
Part. árhat:
-n 1〉 {194, 3}. — 2〉 {194, 1}
 {224, 10}
 {828, 2}
 {925, 7}.
-te 1〉 {94, 1}.
-ntā 1〉 {440, 5}.
-ntas 1〉 {361, 2}
 {406, 5}.
Inf. arhás:
-áse 2〉 brahmā́ṇam {903, 1}.

Burnouf

French

 *अर्ह् अर्ह्। अर्हामि 1,  et अर्हे
 p. आनर्ह
pp. अर्हित
 a1. आर्हिषम्। Honorer
 rendre un culte
 ac.
Etre digne,  mériter
 ac.
		 Egaler
 ac.
		 Avoir droit à qqc.
Pouvoir,  être capable de,  inf. 
		 Pouvoir bien,  devoir
 en ce sens,  ce
mot s'emploie pour exprimer la demande,  la prière: अर्हसि,  देव, 
सोढुम्,  ô dieu,  veuille être propice.
		 Cf.  अर्घ् et
अर्च्।
अर्हयामि c.
 pqp. आर्जिहम्: honorer
 offrir
 donner en
présent.

Stchoupak

French

 अर्ह्-
 {%arhati -te 
 arhayati %} -- mériter,  avoir droit 
 être astreint, 
devoir 
 pouvoir,  être capable 
 valoir 
 अर्हसि (suivi d'inf. ) veuille, 
daigne 
 caus. honorer 
 अर्हन्त्- respectable 
 n.
  d'un roi 
 d'un dignitaire
bouddhique 
 अर्हत्तम- sup. très digne 
 अर्हत्त्व- nt. état d'arhat.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.