अर्शस् (arzas)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English अर्शस् arzas hemorrhoids
अर्शस् arzas piles
Apte
Englishअर्शस् [arśas], [ऋ-असुन् व्याधौ शुट् च 4.195] Piles
नाशयित्री बलासस्यार्शस$उपचितामसि Vāj.12.97. -घ्न destroying piles.
(घ्नः) of the plant शुरण (Mar. सुरण), so called because it is said to cure piles.
one part of buttermilk with three parts of water.
(घ्नी) of the plant Curculigo Archioides Lin. (Mar. देव़डंगरी).
the marking nut plant (भल्लातक). -युज् afflicted with piles. -हित curing piles. (-तः) the marking nut plant
(Mar. बिब्बा).
Apte 1890
Englishअर्शस् n. [ऋ-असुन् व्याधौ शुट् च Uṇ. 4. 195] Piles.
Comp.
घ्न a. destroying piles. (
घ्नः) {1} N. of the plant शुरण, so called because it is said to cure piles. {2} one part of buttermilk with three parts of water. (
घ्नी) {1} N. of the plant Curculigo Archioides Lin. {2} the marking nut plant (भल्लातक).
युज् a. afflicted with piles.
हित a. curing piles. (
तः) the marking nut plant.
Monier Williams 1872
Englishअर्शस्, अस्, n. piles, hemorrhoids.
—अर्शो-घ्न,
अस्, ई, अम्, destroying the hemorrhoids
(अस्), m., N.
of the plant Amorphophallus Campanulatus Blume
one part of buttermilk with three parts of water
(ई), f., N. of the plant Curculigo Archioides Lin.
—अर्शो-युज्, क्, क्, क्, afflicted with hemorrhoids.
—अर्शो-रोग, अस्, m. the hemorrhoids.
—अर्शोरोग-
युत अस्, आ, अम्, or अर्शोरोगिन्, ई, इणी, इ, afflicted
with hemorrhoids, having hemorrhoids.
—अर्शो-हित,
अस्, m. the marking nut plant, Semecarpus Anacardium.
Apte Hindi
Hindiअर्शस्
- ऋ+असुन् व्याधौ शुट् च
बवासीर।
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअर्शस्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "असुन्" (उ० ४-१९५)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritशोथस्तु श्वयथुः शोफे दुर्नामार्शो गुदाङ्कुरः ॥ ४६८ ॥
शोथ (पुं), श्वयथु (पुं), शोफ (पुं), दुर्नामन् (पुं), अर्शस् (क्ली), गुदाङ्कुर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअर्शस्
अर्शस्, गुदकीलक
केशघ्नमिन्द्रलुप्तं स्यादर्शश्च गुदकीलकः ।
verse 2.1.1.605
page 0068
Vedic Reference
Englishवाचस्पत्यम्
Sanskritअर्श(र्स)स् ऋ--असुन् शुठ् (सुठ् दन्तादिरित्यन्ये) ।बलिकाकारे गुह्यस्थरोगभेदे यथाह सुश्रुतः “षड-र्शंसि भवन्ति वातपित्तकफशोणितसन्निपातैः सहजानिचेति ॥
तत्रानात्मवतां यथोक्तैः प्रकोपणैर्ब्धिरुद्धाध्यशन-स्त्रीप्रसङ्गोत्कटुकासनपृष्ठयानवेगविधारणादिभिर्व्विशेषैः प्रकुपिता दोषा एकशो द्विशः समस्ताः शोणितसहिता वायथोक्तं प्रसृताः प्रधानधमनीरनुप्रपद्याऽधोगत्वा गुदमा-गम्य प्रदुष्य बलीर्म्मांसप्ररोहान् जनयन्ति विशेषतोमन्दा-ग्नेस्तथा तृणकाष्ठोपललोष्ट्रवस्त्रादिभिः शीतोदकसंस्पर्श-नाद्वा कन्दाः परिवृद्धिमासादयन्ति तान्यर्शांसीत्याचक्षते ॥
तत्र स्थूलान्द्रप्रतिबद्धमर्द्ध पञ्चाङ्गुलं गुदमाहुस्तस्मिन् बलय-स्तिस्रोऽध्यर्द्धाङ्गुलान्तरभूताः प्रवाहणी विसर्ज्जनी संवरणीचेति । चतुरङ्गुलायताः सर्वास्तिर्य्यगेकाङ्गुलोच्छ्रिताः ॥
शङ्खा-वर्त्तनिभाश्चापि उपर्य्युपरि संस्थिताः । गजतालुनिभाश्चापिवर्णतः सम्प्रकीर्त्तिताः ॥
रोमान्तेभ्यो यवाध्यर्द्धं गुदौष्ठःपरिकीर्त्तितः ॥
प्रथमा तु गुदौष्ठादङ्गुलमात्रे । तेषान्तुभविष्यतां पूर्व्वरूपाणि, अन्ने न श्रद्धा कृच्छ्रात्पक्तिरम्लीकासक्थिसदनमाटोपः कार्श्यमुद्गारबाहुल्यमक्ष्णोश्च श्वयथुरन्द्र-कूजनं गुदपरिकर्त्तनमाशङ्का पाण्डुरोगग्रहणी दोषशो-षणं कासश्वासौभ्रमस्तन्द्रा निद्रेन्द्रियदौर्ब्बल्यञ्च । जाते-ष्वेतानि रूपाणि प्रव्यक्ततराणि भवन्ति ॥
तत्र मारुतात्प-रिशुष्कारुणवर्णानि विषममध्यानि कदम्बपुष्पतुण्डिकेरी-नाडीमुखसूचीमुखाकृतीनि च भवन्ति । तैरुपहतः सशूलंसंहतमुपवेश्यते कटीपृष्ठपार्श्व मेढ्रगुदनाभिप्रदेशेषु चास्यवेदना गुल्माष्ठोलाप्लीहोदराणि चास्य तन्निमित्तान्येवभवन्ति, कृष्णत्वङ्नखनयनदशनवदनमूत्रपुरीषश्च पुरुषोभवति । पित्तान्नीलाग्राणि तनूनि विसप्र्पीणि पीतावभासानियकृत्प्रकाशानि शुकजिह्वासंस्थानानि यवमध्यानि जलौ-कोवक्त्रसदृशानि प्रक्लिन्नानि च भवन्ति तैरुपहतः सरुधिर-मतिसार्य्यते ज्वरदाहपिपासासूर्च्छाश्चोपद्रवा भवन्ति, पीतत्वङ्नखनयनदशनवदनमूत्रपुरीषश्च पुरुषो भवति ।श्लेष्मजानि श्वेतानि महामूलानि स्थिराणि वृत्तानिस्निग्धानि पाण्डूनि करीरपनसास्थिगोस्तनाकाराणि नभिद्यन्ते न स्रवन्ति कण्डूबहुलानि च भवन्ति तैरुपहतःसश्लेष्माणमनल्पं मांसधावनप्रकाशमतिसार्य्येत शोफशीतज्वरारोचकाविपाकशिरोगौरवाणि चास्य तन्निमित्तान्येवभवन्ति, शुक्लत्वङ्नस्वनयनदशनवदनमूत्रपुरीषश्च पुरुषोभवति ॥
रक्तजानि न्यग्रोधप्ररोहविद्रुमकाकणन्तिकाफलसदृ-शानि पित्तलक्षणानि च यदावगाढपुरीषप्रपीडितानिभवन्ति तदात्यर्थं दुष्टमनल्पमसृक् सहसा विसृजन्ति तस्यैवा-तिप्रवृत्तौ शोणितातियोगोपद्रवा भवन्ति ॥
सन्निपातजानिसर्व्वदोषलक्षणयुक्तानि ॥
सहजानि दुष्टशोणितशुक्रनिमि-त्तानि तेषां दोषत एव प्रसाधनं कर्त्तव्य विशेषतश्चात्रदुर्दर्शनानि परुषाणि पाण्डूनि दारुणान्यन्तर्मुखानितैरुपद्रुतः कृशोऽल्पभुक् सिरासन्ततगात्रोऽल्पप्रजःक्षीणरेताः क्षामस्वरः क्रोधनोऽल्पाग्निर्ध्राणशिरोऽक्षिश्रवण-रोगवान् सततमन्द्रकूजाटोपहृदयोपलेपारोचकप्रभृतिभिःपीड्यते ॥
” “अर्श आद्या महारोगा अतिपापाद्भवन्तिहि” । शाता० स्मृ० । पृषो० सलोपः । अर्शमप्यत्र ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.