| YouTube Channel

अर्यमन् (aryaman)

 
शब्दसागरः
English
अर्य्यमन्
m.
 (-मा)
1. The sun.
2. A class of the Manes or deified proge-
nitors.
3. The asclepias plant.
E.
 ऋ to go, कनिन् Unādi affix, and
माङ् inserted.
Capeller Eng
English
अर्यम॑न्
m.
 intimate, friend,
esp.
 a bridegroom's friend
N.
 of a god.
Yates
English
अर्य्य-मन् (मा) 1.
m.
 The sun.
Spoken Sanskrit
English
अर्यमन् aryaman
m.
 milkweed plant [ Asclepias - Bot. ]
काञ्चनक्षीरी kAJcanakSIrI
f.
 kind of milkweed [ Asclepias - Bot. ]
दुग्धी dugdhI
f.
 kind of milkweed [ Asclepias - Bot. ]
मधुरसा madhurasA
f.
 kind of milkweed [ Asclepias - Bot. ]
काञ्चन kAJcana
m.
 kind of milkweed [ Asclepias - Bot. ]
शम्भु zambhu
m.
 kind of milkweed [ Asclepias - Bot. ]
क्षीरावी kSIrAvI
f.
 variety of milkweed [ Asclepias - Bot. ]
क्षीराविका kSIrAvikA
f.
 variety of milkweed [ Asclepias - Bot. ]
युग्मफलोत्तम yugmaphalottama
m.
 kind of milkweed plant [ Asclepias Rosea - Bot. ]
इन्दुवल्ली induvallI
f.
 Rapunzel climbing milkweed [ Sarcostemma viminale - Bot. ]
गुल्मवल्ली gulmavallI
f.
 Rapunzel climbing milkweed [ Sarcostemma viminale - Bot. ]
अर्यमन् aryaman
m.
 chum [ companion ]
अर्यमन् aryaman
m.
 bosom friend
अर्यमन् aryaman
m.
 sun
अर्यमन् aryaman
m.
 chum [ companion ]
अर्यमन् aryaman
m.
 milkweed plant [ Asclepias - Bot. ]
अर्यमन् aryaman
m.
 play-fellow
अर्यमन् aryaman
m.
 companion
अर्यमन् aryaman
m.
 friend who asks a woman in marriage for another
Wilson
English
अर्य्यमन्
m.
 (-मा)
1 The sun.
2 A class of the Manes or deified progenitors.
3 The asclepias plant.
E.
 ऋ to go, कनिन् Uṇādi affix, and माङ् inserted.
Apte
English
अर्यमन् [aryaman],
m.
 [अर्यं श्रेष्ठं मिमीते
मा-कनिन् निपातोयम्
Uṇ.*
 1. 156]
The Sun. अहं हि पृष्टो$र्यमणो भवद्भिः
Bhāg.*
 1.18. 23
प्रोषितार्यमणं मेरोरन्धकारस्तटीमिव
Śi.*
 2.39
तिमिरमिवार्य- मरश्मिमभिः समग्रम् Śiva. B.3.5.
The head of the Pitṛis or Manes
पितृणामर्यमा चास्मि
Bg.*
 1.2.
The constellation उत्तराफल्गुनी.
N.
 of the arka plant.
One of the Ādityas
शं नो भवत्वर्यमा T. UP.* 1.1.1.
A bosom-friend, play-fellow.
Comp.
 -देवा
N.
 of the 12th lunar mansion.
Apte 1890
English
अर्यमन् m. [अर्यं श्रेष्ठं मिमीते, मा-कनिन् निपातोयं Uṇ. 1. 156] 1 The sun
प्रोषितार्यमणं मेरोरंधकारस्तटीमिव Śi. 2. 39.
2 The head of the Pitṛs or Manes
पितॄणामर्यमा चास्मि Bg. 10. 29.
3 The constellation उत्तराफल्गुनी.
4 N. of the arka plant.
5 One of the Ādityas.
6 A bosom-friend, play-fellow.
Comp.
देवा N. of the 12th lunar mansion.
Monier Williams Cologne
English
अर्यम॑न्
m.
 a bosom friend, play-fellow, companion, (especially) a friend who asks a woman in marriage for another,
RV.
AV.
ŚBr.
TBr.
N.
 of an Āditya (who is commonly invoked together with Varuṇa and Mitra, also with Bhaga, Bṛhaspati, and others
he is supposed to be the chief of the Manes,
Bhag.
&c.
 , the milky way is called his path [अर्यम्णः॑ प॑न्थाः,
TBr.
 ]
he presides over the Nakṣatra Uttaraphalgunī,
VarBṛS.
his name is used to form different male names,
Pāṇ.
 v, 3, 84),
RV.
&c.
the sun,
Śiś.
 ii, 39
the Asclepias plant,
L.
Monier Williams 1872
English
अर्यमन्, आ, m., Ved. a bosom friend, play-fellow,
companion, especially a friend who asks a woman in
marriage for another
N. of an Āditya, who is com-
monly invoked together with Varuṇa and Mitra
N.
of the chief of the manes
the sun
the Asclepias
plant.
—अर्यम-दत्त, अस्, m., N. of a man.
—अर्यम-देवा, f., N. of the twelfth lunar mansion.
Macdonell
English
अर्यमन् arya-mán,
m.
 intimate, comrade
🞄N. of one of the Ādityas, chief of the Pitṛis
🞄groomsman
sun.
Benfey
English
अर्यमन् अर्यमन्,
m.
1. The name
of a deity, Rām. 2, 25, 8.
2. The chief
of the Pitṛs, or Manes, Bhag. 10, 29.
Apte Hindi
Hindi
अर्यमन्
पुं*
 - अर्यं श्रेष्ठं मिमीते-मा+कनिन् नि*
सूर्य
अर्यमन्
पुं*
 - अर्यं श्रेष्ठं मिमीते-मा+कनिन् नि*
पितरों के प्रधान
अर्यमन्
पुं*
 - अर्यं श्रेष्ठं मिमीते-मा+कनिन् नि*
मदार का पौधा।
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अर्यमन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > अर्य + माङ् (माने) - "कनिः" (उ० १-१५७)
प्रयोगाः - > "अर्यमप्रभृतिभिश्च संहतैः"
उल्लेखाः - > याद० १७-६९
अर्यमन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬ
अर्यमन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಿತೃದೇವತೆ
विस्तारः - > "सूरसूर्यार्यमादित्यद्वादशात्मदिवाकराः" - अम० । "अर्यमा तु पुमान् सूर्ये पितृदेवान्तरेऽपि च" - मेदि० ।
अर्यमन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಕವೃಕ್ಷ /ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ
अर्यमन्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯದೇವತಾಕವಾದ ಉತ್ತರ ಫಲ್ಗುನೀ ನಕ್ಷತ್ರ
L R Vaidya
English
aryaman {% m. %} 1. The sun
2. a name of the arka plant
3. the head of the pitṛis, पितॄणामर्यमा चास्मि Bg.x.29.
Bopp
Latin
अर्यमन् m. (nom. irr. v. gr. 226.)
1) sol.
2) nom. propr.
unus e majoribus, defunctis, manibus. BH. 10. 29.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
भानु
पु
भानु, स्वर्भानु, अर्यमन्
शैलोऽद्रिरंशुमानद्रिर्भानुः स्वर्भानुरर्यमा ।
verse 3.1.1.9
page 0014
Lanman
English
aryamán [426a], m. bosom-friend, esp. a
bridegroom's friend, παρανύμφιος
Aryaman,
name of an Aditya (invoked at the
wedding, and often with play upon the
appellative mg of the word). [aryá.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
अर्यमन् 4. die Sonne, Śiś. 2, 39
MBh. 7, 1, 21
Vikramāṅkac. 15, 16. [Śrīk. 10, 2. 19
XVI, 23.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
आदित्यः सवितार्यमा खरसहस्रोष्णांशुरंशू रवि-
र्मार्तण्डस्तरणिर्गभस्तिररुणो भानुर्नभोऽहर्मणिः ।
सूर्योऽर्कः किरणो भगो ग्रहपुषः पूषा पतङ्गः खगो
मार्ताण्डो यमुनाकृतान्तजनकः प्रद्योतनस्तापनः ॥ ९५ ॥
p{0008}
ब्रध्नो हंसश्चित्रभानुर्विवस्वान्सूरस्त्वष्टा द्वादशात्मा च हेलिः ।
मित्रो ध्वान्तारातिरब्जांशुहस्तश्चक्राब्जाहर्बान्धवः सप्तसप्तिः ॥ ९६ ॥
दिवादिनाहर्दिवसप्रभाविभाभासः करः स्यान्मिहिरो विरोचनः ।
ग्रहाब्जिनीगोद्युपतिर्विकर्तनो हरिः शुचीनौ गगनाद्ध्वजाध्वगौ ॥ ९७ ॥
हरिदश्वो जगत्कर्मसाक्षी भास्वान्विभावसुः ।
त्रयीतनुर्जगच्चक्षुस्तपनोऽरुणसारथिः ॥ ९८ ॥
-wordlist-
आदित्य (पुं), सवितृ (पुं), अर्यमन् (पुं), खरांशु (पुं), सहस्रांशु (पुं), उष्णांशु (पुं), अंशु (पुं), रवि (पुं), मार्तण्ड (पुं), तरणि (पुं), गभस्ति (पुं), अरुण (पुं), भानु (पुं), नभोमणि (पुं), अहर्मणि (पुं), सूर्य (पुं), अर्क (पुं), किरण (पुं), भग (पुं), ग्रहपुष (पुं), पूषन् (पुं), पतङ्ग (पुं), खग (पुं), मार्ताण्ड (पुं), यमुनाजनक (पुं), कृतान्तजनक (पुं), प्रद्योतन (पुं), तापन (पुं), ब्रध्न (पुं), हंस (पुं), चित्रभानु (पुं), विवस्वत् (पुं), सूर (पुं), त्वष्टृ (पुं), द्वादशात्मन् (पुं), हेलि (पुं), मित्र (पुं), ध्वान्ताराति (पुं), अब्जहस्त (पुं), अंशुहस्त (पुं), चक्रबान्धव (पुं), अब्जबान्धव (पुं), अहर्बान्धव (पुं), सप्तसप्ति (पुं), दिवाकर (पुं), दिनकर (पुं), अहस्कर (पुं), दिवसकर (पुं), प्रभाकर (पुं), विभाकर (पुं), भास्कर (पुं), मिहिर (पुं), विरोचन (पुं), ग्रहपति (पुं), अब्जिनीपति (पुं), गोपति (पुं), द्युपति (पुं), विकर्तन (पुं), हरि (पुं), शुचि (पुं), इन (पुं), गगनध्वज (पुं), गगनाध्वग (पुं), हरिदश्व (पुं), जगत्साक्षिन् (पुं), कर्मसाक्षिन् (पुं), भास्वत् (पुं), विभावसु (पुं), त्रयीतनु (पुं), जगच्चक्षुस् (पुं), तपन (पुं), अरुणसारथि (पुं)
नाममाला
Sanskrit
तरणि, तपन, भानु, ब्रध्न, पूषन्, अर्यमन्, रवि, तिग्म, पतङ्ग, द्युमणि, मार्तण्ड, अर्क, ग्रहाधिप, इन, सूर्य, तमोऽरि, ध्वान्तारि, तिमिरारि, विरोचन
तरणिस्तपनो भानुर्ब्रध्नः पूषाऽर्यमा रविः ।
तिग्मः पतङ्गो द्युमणिर्मार्तण्डोऽर्को ग्रहाधिपः ॥ ४९ ॥
इनः सूर्यस्तमोध्वान्ततिमिरारिर्विरोचनः ।
verse 0.1.1.49
page 0026
Mahabharata
English
Aryaman^1 (“comrade who negociates wedding”), one of the Ādityas. § 88 (Aṃśāvat.): I, 65, 2523.--§ 191 (Arjuna): I, 123, 4822 (came to the birth of Arjuna).--§ 258 (Khāṇḍavadah.): I, 227, 8267 (attacked Kṛshṇa and Arjuna with a bludgeon furnished with sharp spikes).--§ 266 (Śakrasabhāv.): II, 7, 302 (in the palace of Indra).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 34, 1233 (Kṛshṇa said: Pitṝṇām Aryamā cāsmi, i.e. the Sun?).--§ 615u (Skanda): IX, 45, 2507.--§ 615 (Baladevat.): IX, 54, 3049 (on the Yamunā Indra, Agni, and A. in days of yore had obtained great happiness).--§ 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7581 (an Āditya).--§ 730 (Ānuśāsan.): XIII, 18, 1368 (has sprung from Śiva).--§ 770 (do.): XIII, 151, 7093 (an Āditya).
Aryaman^2 = the Sun: III, 146 (Dhaumya's enumeration).-§ 630 (Rājadh.): XII, 26, 776 (dakshiṇena ca panthānam Aryamṇo ye divaṃ gatāḥ|etān kriyāvatāṃ lokān uktavān pūrvam apy ahaṃ).--§ 665 (Mokshadh.): XII, 208, 7576 (enumerated by Bhīshma among the Prajāpatis
A. and his sons were leaders and creators of all creatures).
Aryaman^3 = Śiva (1000 names^2).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अर्य्यमन्
पु०
 अर्य्यं श्रेष्ठं मिमीते मा--कनिन् । १ सूर्य्ये, तद्देवताके २ उत्तरफल्गुनीनक्षत्रे, ३ अर्कदृक्षे, ४ पितॄणांराजनि “पितॄणामर्य्यमा चास्मि” गीता । द्वादशा-दित्यमध्ये ५ आदित्यभेदे च । “धातार्य्यमा च मित्रश्चवरुणोऽंशुर्भगस्तया । इन्द्रोविवस्वान् पूषा च पर्जुन्यो-दशमः स्मृतः । ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्योजधन्यजः इति विष्णुध०
पु०
 एत एव कश्यपाददित्यांजाताः । भारते तु “अदित्यां द्वादशादित्याः सम्भूताभुवनेश्वराः । ये राजन्नामतस्तांस्ते कीर्त्तयिष्यामिभारत । धाता मित्रोऽर्यमा शक्रः वरुणस्त्वंशुरेव च ।भगोविवस्वान् पूषा च सविता दशमःस्मृतः एकादशस्तया त्वष्टा द्वादषोविष्णुरुच्यते” । कल्पभेदान्नामभेदइत्यविरोधः । तद्रूपम् ध्यानशब्दे वक्ष्यते । “यथानरोऽर्य्यमणोमरुतः कबन्धिनः” ऋ० ५५४, ८ ।“अर्य्यम्णे स्वाहेति तदेनमस्य सर्वस्यार्य्यमणं करोतिशत० ब्रा० ।
Capeller
German
अर्यम॑न् (Busenfreund, Gefährte)
N. eines
Gottes.
Grassman
German
aryamán, m., [von arya] 1〉 Busenfreund
insbesondere 2〉 der Freund des Bräutigams, Brautwerber, oft(*) in die folgende Bedeutung hinüberspielend
3〉 Aryaman, Eigenname eines Aditi-sohnes, am häufigsten mit Mitra und Varuna oder 4〉 mit einem von ihnen
oder 5〉 mit Bhaga, Bṛihaspati u. s. w.
seltner 6〉 allein genannt.
-an [V.] 3〉 {218, 5}. _{218, 6}. _{218, 8}
{421, 1}
{575, 1}
{576, 1}
{639, 35}
{676, 4}
{952, 2}. — 4〉 {692, 4}.
-ā́ 1〉 {139, 7}*. — 2〉 {357, 2}*
_{911, 23}. _{911, 36}*. _{911, 43}*. — 3〉 {26, 4}
{36, 4}
{40, 5}
{41, 1}
{79, 3}
{90, 1}. _{90, 9}
{136, 3}. _{136, 5}
{141, 9}
{162, 1}
{186, 2}
{192, 4}
{218, 1}. _{218, 2}
{229, 9}
{351, 10}
{395, 2}
{400, 5}
{421, 3}
{554, 4}
{556, 2}. _{556, 4}
{567, 2}
{576, 4}. _{576, 5}. _{576, 9}
{578, 6}
{582, 11}. _{582, 12}
{598, 10}
{609, 7}
{638, 3}
{639, 16}
{645, 13}
{646, 11}
{647, 17}
{648, 2}
{651, 13}
{676, 2}
{692, 2}
{703, 5}
{776, 24}
{862, 1}
{890, 5}
{891, 1}. _{891, 9}
{918, 6}
{919, 4}
{952, 1}. _{952, 3}—_{952, 7}
{167, 8} [mit -u]. — 4〉 {44, 13}
{91, 3}
{107, 3}
{288, 18}
{351, 4}
{493, 11}
{582, 4} (mit Mitra, Savitar und Bhaga)
{666, 4}. — 5〉 {326, 24}
{551, 2}
{793, 5}
{857, 4}
{967, 2}. 6〉 {383, 1}.
-áṇam 1〉 {174, 6}
{943, 6}. — 2〉 {894, 2}. — 3〉 {89, 3}
{136, 6}
{298, 4}
{491, 1}
{492, 3}
{555, 5}
{582, 7}
{887, 17}
{915, 9}. — 4〉 {489, 14}. — 5〉 {967, 5}. — 6〉 {552, 4}.
-ṇé 3〉 {578, 2}
{710, 5}.
-(ṇé) zu lesen áṇe 5〉 {299, 5}.
-ṇás [G.] 2〉 dúriān {866, 12}. — 3〉 stómam {41, 7}
sā́danam {136, 2}
mātā́ {667, 9}
ávas {1011, 1}. — 4〉 {105, 6} pathā́.
-áṇas [N. p.] 1〉 {408, 8}.
aryamán:
-an 3〉 {638, 21}
-ā́ 3〉 {167, 8} (‿u)
{218, 7}
{580, 1}
-áṇā [du.] 5〉 {820, 14}.
Burnouf
French
अर्यमन् अर्यमन्
m.
 le Soleil.
Np. d'un des Ancêtres.
Un des ādityas dans le Veda. -- Ac. pl. अर्यम्नस्।
Stchoupak
French
अर्यमन्-
m.
n.
 d'un Āditya
soleil.