अर्य (arya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अर्य्य mfn.
   (-र्य्यः-र्य्या-र्य्यं) Excellent.
	 m.
  (-र्य्यः)
	 1. A master.
	 2. A man of the
third tribe,  the Vaisya.
	 f.
  (-र्य्या)
	 1. A woman of the third tribe.
	 2. The
wife of a Vaisya.
 E.
  ऋ to go,  यत् affix,  and टाप् or ङीप् for the fem. 
ङीप् is affixed,  when the word is fem.  with reference to the male.

Capeller Eng

English

 1 अर्य॑ (अर्य॑) a.
  faithful,  devoted,  pious,  attached,  kind. 

 2 अ॑र्य f.
  आ a man or woman of one of the first three
castes,  esp.
    a Vaiśya. 

Yates

English

 अर्य्य
a. Excellent.
m.
  A master
 a
Vaisya.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अर्य 	-	  arya 	-	 m.
  	-	 vaizya
ऊरव्य 	-	  Uravya 	-	 m.
  	-	 vaizya
ऊरुज 	-	  Uruja 	-	 m.
  	-	 vaizya
भूमिजीविन् 	-	  bhUmijIvin 	-	 m.
  	-	 vaizya
भूमिस्पृश् 	-	  bhUmispRz 	-	 m.
  	-	 vaizya
भूस्पृश् 	-	  bhUspRz 	-	 m.
  	-	 vaizya
वार्त्तावृत्ति 	-	  vArttAvRtti 	-	 m.
  	-	 vaizya
वैश्यजातीय 	-	 vaizyajAtIya 	-	 m.
  	-	 vaizya
वैश्यपुत्र 	-	 vaizyaputra 	-	 m.
  	-	 vaizya
व्यवहरणवहर्तृ 	-	  vyavaharaNavahartR 	-	 m.
  	-	 vaizya
वैश्यकन्या 	-	 vaizyakanyA 	-	 f.
  	-	 vaizya damsel
अर्यवर्य 	-	  aryavarya 	-	 m.
  	-	 vaizya of rank
वैश्यपुत्र 	-	 vaizyaputra 	-	 m.
  	-	  son of a vaizya
अर्या 	-	  aryA 	-	 f.
  	-	  wife of a vaizya
विट्पति 	-	  viTpati 	-	 m.
  	-	  chief of vaizyas
वैश्यध्वंसिन् 	-	 vaizyadhvaMsin 	-	 adj.
  	-	  destroying vaizya
विट्कुल 	-	  viTkula 	-	 n.
  	-	  house of a vaizya
वैश्यघ्न 	-	 vaizyaghna 	-	 m.
  	-	  slayer of a vaizya
शूद्रार्य 	-	  zUdrArya 	-	 m.
  	-	  zUdra and a vaizya
अर्यजारा 	-	  aryajArA 	-	 f.
  	-	  mistress of a vaizya

Wilson

English

 अर्य्य
mfn.
   (-र्य्यः-र्य्या-र्य्यं) Excellent.
m.
  (-र्य्यः)
1 A master.
2 A man of the third tribe,  the Vaiśya.
f.
  (-र्य्यः)
1 A woman of the third tribe.
2 The wife of a Vaiśya.
E.
  ऋ to go,  यत् affix,  and टाप् or ङीप् for the fem. 
 ङीष् is
affixed,  when the word is fem.  with reference to the male.

Apte

English

अर्य [arya],  a.
  [ऋ-यत्]

Excellent,  best.

Respectable.

Attached,  true,  devoted.

Dear,  kind
 Rv.*
  1. 123.1.

र्यः A master,  lord
 अर्यः प्रेम्णा नो तथा वल्लभस्य Śi.*
  18.52
 Śānti.1.18
 तेन वह्येन हन्तासि त्वमर्यं पुरुषाशिनम् Bk.*
  6.51.

A man of the third tribe,  Vaiśya.  cf.
   अर्यः स्वामिवैश्ययोः P.
 III.1.13. cf.
   also... अर्यस्तु बाहुजे,  and स्यादर्यः स्वामिवणिजोः Nm. 

र्या A mistress.

A woman of the Vaiśya tribe.

र्यी The wife of a Vaiśya.  Comp.
   -जारा the mistress of an Ārya.  शूद्रा यदर्यजारा न पोषाय धनायति Vāj.23.3. -पत्नी the wife of a true or legitimate husband
 अर्यपत्नीरुषसश्चकार Rv.*
  7.6.5
1. 43.8. -वर्यः a Vaiśya of rank.

Apte 1890

English

 अर्य a. [ऋ-यत्] 1 Excellent,  best. 
2 Respectable. 
3 Attached,  true,  devoted. 
4 Dear,  kind. 
र्यः 1 A master,  lord
 अर्यः प्रेम्णा नो तथा वल्लभस्य Śi. 18. 52
 Śānti. 1. 18. 
2 A man of the third tribe,  Vaiśya. 
र्या 1 A mistress. 
2 A woman of the Vaiśya tribe. 
र्यी The wife of a Vaiśya. 
Comp. 
जारा the mistress of an Ārya. 
पत्नी the wife of a true or legitimate husband. 
वर्यः a Vaiśya of rank. 

Monier Williams Cologne

English

 1. अर्य॑ mfn.
   (2,  once 3 RV.
   iv,  1,  7) (√ ऋ) kind,  favourable,  RV.
  

 attached to,  true,  devoted,  dear,  RV.
  

 excellent,  L.
 

 अर्य᳡ (अ॑स्),  m.
  a master,  lord,  Naigh.
 
 Pāṇ.
  iii,  1,  103 (cf.   3. अ॑र्य.)

 2. अर्य᳡ mf(आ᳡)n.  (=  1. अर्य॑) kind,  favourable,  RV.
   i,  123,  1.

 3. अ॑र्य m.
  (=  1. अर्य॑) ‘master,  lord’,  a Vaiśya,  VS.
  &c.
  ,  Pāṇ.
  iii,  1,  103

Monier Williams 1872

English

 अर्य अर्य,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. ऋ),  attached to, 
true,  devoted,  dear
 kind
 excellent
 (अस्),  m. a master, 
lord
 an Āryan
 a man of the third tribe,  a Vaiśya
(आ),  f. a woman of the third tribe,  the wife of a
Vaiśya.
—अर्य-जारा,  f.,  Ved. the mistress of an Ār-
yan.
—अर्य-पत्नी,  f.,  Ved. wife of a true,  legitimate
husband.
—अर्य-वर्य,  अस्,  m. a Vaiśya of rank.
—अर्य-श्वेत,  अस्,  m.,  N. of a man.

Macdonell

English

 अर्य 1. ar-yá,  a.
  kind,  devoted
 pious.

 अर्य 2. árya,  m.
  man —,  ā,  f.
  woman of one 🞄of the three upper castes
 man —,  woman of 🞄the third caste.

Benfey

English

 अर्य अर्य,  m.
 ,  f.
  या and यी,  A man
or woman of the third caste,  Daśak. in
Chr. 186,  17.

Apte Hindi

Hindi

अर्य
वि* - ऋ+यत्
"श्रेष्ठ, बढ़िया"

अर्य
वि* - ऋ+यत्
आदरणीय

अर्यः
पुं*
  - ऋ+यत्
"स्वामी, प्रभु"

अर्यः
पुं*
  - ऋ+यत्
"तीसरे वर्ण का व्यक्ति, वैश्य"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अर्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈಶ್ಯ /ಮೂರನೆಯ ವರ್ಣದವನು
अर्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಜಮಾನ /ಸ್ವಾಮಿ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतु) - "यत्" (३-१-१०३)
विस्तारः - > "स्यादर्यः स्वामिवैश्ययोः" - हेम० ।
अर्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ

L R Vaidya

English

 arya {% (I) a. (f. र्या) %} Excellent.

 arya {% (II) m. %} 1. A master
 2. a Vaiśya.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Arya (CII 1),  same as Vaiśya.

Lanman

English

 aryá,  a. faithful
 attached,  kindly,  79^3.
[‘going eagerly to, ’ √ṛ: cf. ā́rya.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. अर्य꣡ *m. Herr,  Gebieter. *f. अर्या Herrin,  Gebieterin.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  स्वामी,  अधिपति,  अधिप,  अधिभू,  अधीश,  अधीश्वर,  अर्य
noun
 
यः केषामपि वस्त्वादीनां अधिकीरान् समाभुनक्ति।
 "स्वामी भृत्यम् अभिक्रुध्यति।"

Synonyms:
  प्रिय,  अभिमत,  अभीष्ट,  अभीप्सित,  अर्य,  परिप्री,  दयित,  मनःप्रिय,  मनःप्रणीत,  मनस्कान्त
adjective
 
यद् रोचते।
 "एतत् मम अतीव प्रियं पुस्तकम् अस्ति। "

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊरव्या ऊरजा विशः ।
-wordlist-
 
अर्य (पुं),  भूमिस्पृश् (पुं),  वैश्य (पुं),  ऊरव्य (पुं),  ऊरज (पुं),  विश् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अर्य
अर्य,  परिवृढ,  स्वामिन्,  प्रभु,  नेतृ,  नायक,  अधिभू,  अधिप,  अधीश,  अधिपति
अर्यः परिवृढः स्वामी प्रभुर्नेता च नायकः ।
अधिभूरधिपः प्रोक्तो ह्यधीशोऽधिपतिस्तथा ॥ ३४३ ॥
verse 2.1.1.343
page 0041

Vedic Reference

English

 Arya. — This word is not common in the older literature,  in
places where the quantity of the first vowel is fixed as short,  except
in a mere adjectival sense. Geldner, ^1 indeed,  contends that no
other sense is anywhere needed
 but Roth^2 and Zimmer^3 agree
in thinking that in several passages of the Vājasaneyi Saṃhitā^4
the word has the same sense as Ārya,  and this appears probable.
Whether it is necessary to ascribe this sense to the word in the
compound arya-patnī^5 applied to the waters set free by Indra, 
is more doubtful. The commentator,  Mahīdhara, ^6 suggests
that the word means a Vaiśya,  not an Ārya generally. This
view is supported by the explanation in the Śatapatha Brāhmaṇa^7
of one of the passages of the Vājasaneyi Saṃhitā.^8 But though
the use of Arya to denote a Vaiśya became common later,  it is
not clear that it was original.
1) Vedische Studien,  3,  96.
2) St. Petersburg Dictionary,  s.v.
3) Altindisches Leben,  214,  215.
4) xiv. 30
 xx. 17
 xxiii. 21
 xxvi. 2.
Cf. also Kāṭhaka Saṃhitā,  xxxviii. 5
Taittirīya Saṃhitā,  vii. 4,  19,  3. In
Atharvaveda,  xix. 32,  8,  an analogous
form occurs,  as contrasted with brāh-
maṇa,  rājanya,  and śūdra
 but even
there Whitney renders it as ‘Āryan.’
Cf. xix. 62,  1
 Rv. viii. 94,  3
 Pischel, 
Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen
Gesellschaft,  40,  125.
5) Rv. vii. 6,  5
 x. 43,  8.
6) On Vājasaneyi Saṃhitā,  xxiii.
30.
7) xiii. 2,  9,  8. Contrast Śāṅkhāyana
Srauta Sūtra,  xvi. 4,  4 et seq.,  where
Arya appears to be taken in the wider
sense.
8) xxiii. 30. Cf. Ludwig,  Translation
of the Rigveda,  3,  212
 Weber,  Indische
Studien,  x. 6
 Oldenberg,  Ṛgveda-
Noten,  1,  126,  363.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अर्य्यः,  पुं,
   (ऋ + यत् ।) स्वामी । वैश्यः । इत्यमरः ॥
श्रेष्ठे त्रि । इति तट्टीकायां भरतः ॥
 (त्रि,  उत्कृष्टः ।न्याय्यः । प्रभुः ।

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अर्य्य त्रि०
  ऋ--यत् । १ स्वामिनि २ वैश्ये पुं स्त्री । स्त्रियां टाप् ।अर्य्या वैश्यजातिस्त्रियां स्वामिन्याञ्च । पत्न्यान्तु ङीप् ।अर्य्यी । वैश्यपत्न्याम् तत्र आनुक् ङीप् चार्य्याणीत्यपि“अर्य्यः स्वामिवैश्ययोः” पा० “अर्थ्यक्षत्रियाभ्यां वा” वार्त्ति० ।अर्य्याणी अर्य्या स्वामिनी वैश्या वा पुंयीगे तु ङीप् सि०कौ० । ३ श्रेष्ठे त्रि०
  । “प्र तत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यःऋ० ७,  १००,  ५,  “सुभद्रमर्य्यभोजनं षिभर्षि” ८,  १,  ३४, अर्य्यते पूज्यते बा० यत् । ४ पूजनीये । “कृष्णादु-दस्थादर्या” ऋ० १,  १२३,  १ । “अर्य्या अरणीयापूजनीया” भा० ।

Capeller

German

 1. अर्य॑ u. अर्य्᳡ freundlich,  hold,  treu, 
fromm. 

 2. अ॑र्य,  f.
  आ Mann,  Frau aus einer der
drei ersten,  bes. der ersten Kaste.

Grassman

German

 aryá,  einmal ({297, 7}) ariá,  a.,  zustrebend,  zugethan [siehe arí],  und zwar theils von der Gesinnung der Götter gegen die Menschen,  theils von der der Menschen gegen die Götter. Also 1〉 gütig,  hold,  von Göttern,  göttlichen Wesen und den die Sänger beschenkenden Opfergebern
 2〉 treu,  ergeben,  fromm (von der Gesinnung gegen die Götter)
 3〉 fromm (von dem Gesange). Da der Nom. s. aryás mit dem G. s.,  N. und A. pl. von arí identisch ist,  so ist an manchen Stellen * die Auslegung zweifelhaft.
-a [V.] 1〉 von Indra {312, 17}
 von Agni {621, 34}.
-ás 1〉 von Indra {33, 3}*
 {81, 6}. _{81, 9}
 {121, 15}*
 {320, 8}
 {537, 5}
 {915, 3}*
 von [Page116] Agni {226, 2}
 {297, 7}
 {298, 12}
 {1017, 1}*
 von Varuna: devás {580, 3}
 {602, 7}
 von Savitar {860, 13}
 {853, 19}(?)
 von Rosse des Pedu {116, 6}
 trasádasyus {639, 36}
 cyávatānas {387, 9}. — 2〉 {214, 15}
 {387, 6}
 {388, 9}
 {488, 9}*
 {616, 5}
 {672, 7}
 {902, 2}. — 3〉 gātús {846, 4}.
-é [L.] 1〉 von Indra {1023, 7}. — 2〉 rúśame {1020, 9} (oder aryás zu lesen ?).
-ā́ [d] 1〉 von Mitra-Varuna {581, 2}.
(-ayā́) {429, 7} scheint falsche Lesart
 dafür tiráś cid aryá ā́ pári [BR.] also aryás zu arí.

 (aryà),  aría (= aryá) a.,  hold.
-ā [f.] (uṣā́s) {123, 1}.

 aryá:
*-ám 1〉 (índram) {653, 14}
-é 2〉 {370, 3}.

Burnouf

French

 अर्य अर्य a. (अरि) Vd. noble,  de race noble. Surnom
d'Agni,  d'Indra,  etc. Np. des populations blanches qui envahissaient
l'Inde au temps du Veda.
		 Cf.  Arie,  Asie,  Arménie
 gr.
Ἀριάδνη,  etc.
 goth. êra
 germ.  ehre,  Ehrmann [Arminius]
 angl.
Ireland
 scandin.  les Ases
 etc. -- F. अर्या et अर्यी।

Stchoupak

French

 अर्य-
 m.
  homme d'une classe supérieure,  Vaiśya 
 maître 
 -आ- f.
 
femme d'un Vaiśya.
°वर्य- m.
  Vaiśya de haut rang.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.