| YouTube Channel

अर्धलक्ष्मीहरि (ardhalakSmIhari)

 
Monier Williams Cologne
English
अर्ध—लक्ष्मी-हरि
m.
 ‘half Lakṣmī and half Hari’, one of the forms of Viṣṇu,
L.
 (cf. अर्ध-नारीणातेश्वर above).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अर्द्धलक्ष्मीहरिः,
पुं,
 (अर्द्धं लक्ष्म्या आकारे, अर्द्धंच हरेः, तादृशो हरिः ।) विष्णुः । यथा ।गौतमीये, --“ऋषिः प्रजापतिश्छन्दो गायत्त्री देवता पुनः ।अर्द्धलक्ष्मीहरिः प्रोक्तः श्रीवीजेन षडङ्गकं” ॥
अस्य मन्त्रादि यथा, --“तारं नमः पदं ब्रूयान्नरौ दीर्घसमन्वितौ ।पवनोणायमन्त्रोऽयं प्रोक्ती वस्वक्षरः परः” ॥
अस्य पूजाप्रयोगः । प्रातःकृत्यादिस्नानान्तं कर्म्मकृत्वा पूजामण्डपमागत्य वैष्णवाचमनं कुर्य्यात् ।तद्यथा गौतमीये, --“केशवाद्यैस्त्रिभिः पीत्वा द्वाभ्यां प्रक्षालयेत् करौ ।द्वाभ्यामोष्ठौ द्विरुन्मृज्य द्वाभ्यां मृज्यान्मुखं ततः ॥
एकेन हस्तं प्रक्षाल्य पादावपि तथैकतः ।संप्रोक्ष्यैकेन मूर्द्धानं ततः सङ्कर्षणादिभिः ॥
आस्यनासाक्षिकर्णांश्च नाभ्युरस्कं भुजौ क्रमात् ।स्पृशेदेवं भवेदाचमनञ्च वैष्णवान्वये ॥
एवमाचमनं कृत्वा साक्षान्नारायणो भवेत्” ॥
केशवादयस्तु केशव-नारायण-माधव-गोविन्द-विष्णु-मधुसूदन-त्रिविक्रम-वामन-श्रीधर-हृषी-केश-पद्मनाभ-दामोदर-सङ्कर्षण-वासुदेव-प्रद्युम्ना-निरुद्ध-पुरुषोत्तमाधोक्षज-नृसिंहाच्युत-जनार्द्दनो-पेन्द्र-हरिविष्णवः ॥
वाक्यन्तु ओम् केशवाय नमः ।इत्यादि । तथा च ।“सचतुर्थिनमोऽन्तैश्च नामभिर्व्विन्यसेत् सुधीः”ततः सामान्यार्ध्यादिमातृकान्यासान्तं कर्म्म वि-धाय केशवकीत्यादिन्यासं कुर्य्यात् । अस्य ऋष्यादि-न्यासः । शिरसि प्रजापतये ऋषये नमः । मुखेगायत्रीच्छन्दसे नमः । हृदि अर्द्धलक्ष्मीहरयेदेवतायै नमः । ततः कराङ्गन्यासौ । श्रीं अङ्गु-ष्ठाभ्यां नमः । इत्यादि । श्रीं हृदयाय नमः ।इत्यादि । तथा च गौतमीये ।“ऋषिः प्रजापतिश्छन्दो गायत्री देवता पुनः ।अर्द्धलक्ष्मीहरिः प्रोक्तः श्रीवीजेन षडङ्गकं” ॥
ततो ध्यानं ।“उद्यत्प्रद्योतनशतरुचिं तप्तहेमावदातंपार्श्वद्वन्द्वे जलधिसुतया विश्वधात्र्या च जुष्टं ।नानारत्नोल्लसितविविधाकल्पमापीतवस्त्रं, विष्णुं वन्दे दरकमलकौमोदकीचक्रपाणिं” ॥
इत्यादि । इति तन्त्रसारः ॥