| YouTube Channel

अर्धनारीश्वर (ardhanArIzvara)

 
Monier Williams Cologne
English
अर्ध—नारीश or अर्ध—नारीश्वर,
m.
 ‘the lord who is half female (and half male)’, a form of
Śiva.
Hindi
Hindi
शिव और एक के रूप में अपनी शक्ति एकजुट
Apte Hindi
Hindi
अर्धनारीश्वरः
पुं*
 अर्ध-नारीश्वरः -
शिव का एक रूप
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अर्धनारीश्वर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಧಪಾರ್ವತಿಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಈಶ್ವರನ ದೇಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಒಂದು ರೂಪ
व्युत्पत्तिः - > अर्धनारीयुक्तः ईश्वरः
L R Vaidya
English
arDa-nArISvara {% m. %} that form of Śiva in which he appears half male and half female.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
अर्धनारीश्वर lexicographer. Quoted by Cāritravardhana
on Raghuvaṃśa.
Indian Epigraphical Glossary
English
Ardhanārīśvara (CII 4), a form of Śiva, in which
the bodies of Śiva and Pārvatī are combined into one.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अर्द्धनारीश्वरः,
पुं,
 (अर्द्धाङ्गे या नारी तस्या ईश्वरः ।)उमामहेश्वरः । स च शिवः । यथा विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“अष्टमी नवमीयुक्ता नवमी चाष्टमीयुता ।अर्द्धनारीश्वरप्राया उमामाहेश्वरी तिथिः” ॥
इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
अपि च ।“अजेशः सर्व्वसोमेशस्तथा लाङ्गुलिदारुकौ ।अर्द्धनारीश्वरश्चोमाकान्तश्चाषाढिदण्डिनौ” ॥
इति तन्त्रसारे शिवमन्त्रे श्रीकण्ठादिन्यासः ॥
* ॥
अस्य मन्त्रादिकं यथा, --“अग्निसंवर्त्तकादित्यरानिलौ षष्ठविन्दुमत् ।चिन्तामणिरिति ख्यातं वीजं सर्व्वसमृद्धिदं” ॥
अग्नीरेफः । संवर्त्तकः क्षकारः । आदित्योमकारः । र रेफः । अनिलो यकारः । औ स्वरूपं ।षष्ठस्वर ऊकारः ॥
प्रपञ्चसारे । “अनलकयमरेफ-प्राणसत्यान्तवामश्रुतिहिमरुचिखण्डैर्मण्डितो म-न्त्रराजः” । इति वचनात् रेफ एव न तु वकारः ।रꣳ क्षꣳ मꣳ रꣳ यꣳ औꣳ ऊꣳ । इतिमन्त्रः । अस्य पूजा प्रातःकृत्यादिशैवोक्तपीठमन्वन्तंविन्यस्य ऋष्यादिन्यासं कुर्य्यात् । यथा शिरसिकश्यपाय ऋषये नमः । मुखेऽनुष्टुप्छन्दसे नमः ।हृदि अर्द्धनारीश्वराय देवतायै नमः । ततःकराङ्गन्यासौ कुर्य्यात् । रं अङ्गुष्ठाभ्यां नमः । कंतर्जनीभ्यां स्वाहा । षं मध्यमाभ्यां वषट् । मंअनामिकाभ्यां हुँ । रं कनिष्ठाभ्यां वौषट् । यंकरतलपृष्ठाभ्यां फट् । एवं हृदयादिषु । तथा चनिबन्धे । “रेफादिव्यञ्जनैः षड्भिः कुर्य्यादङ्गानिषट् क्रमात्” । ततो ध्यानं ।“नीलप्रबालरुचिरं विलसत्त्रिनेत्रंपाशारुणोत्पलकपालकशूलहस्तं ।अर्द्धाम्बिकेशमनिशं प्रविभक्तभूषंबालेन्दुबद्धमुकुटं प्रणमामि रूपं” ॥
एवं ध्यात्वा मानसैः संपूज्यार्घ्यस्थापनं कृत्वाशैवोक्तपीठपूजां विधाय पुनर्ध्यात्वावाहनादिपञ्च-पुष्पाञ्जलिदानपर्य्यन्तं विधाय आवरणपूजामार-भेत । यथा । केशरेष्वग्न्यादिकोणेषु मध्ये दिक्षुच रं इत्यादिना षडङ्गानि पूजयेत् । ततः पत्रेषुपूर्व्ववत् वृषभादीन् पूजयेत् । पत्राग्रेषु पूर्व्वादितःब्राह्मीं माहेश्वरीं कौमारीं वैष्णवीं वाराहींइन्द्राणीं चामुण्डां महालक्ष्मीञ्च पूजयेत् । तद्वहि-रिन्द्रादीन् वज्रादींश्च संपूज्य धूपादिविसर्जनान्तंकर्म्म समापयेत् ॥
अस्य पुरस्करणं लक्षजपः ।तथा च ।“लक्षमेकं जपेन्मन्त्रमित्थं मन्त्री विचिन्तयन् ।अयुतं मधुरासिक्तैर्ज्जुहुयात्तिलतण्डुलैः” ॥
इति तन्त्रसारः ॥