| YouTube Channel

अर्द्ध (arddha)

 
शब्दसागरः
English
अर्द्ध
mfn.
(-र्द्धः-र्द्धा-र्द्धं) Half, halved.
m.
(-र्द्धः) A part.
n.
(-र्द्धिं) A half.
E.
ऋध
to increase, and घञ्
aff.
Yates
English
अर्द्ध (द्धः)
m.
A part.
a. A half.
Wilson
English
अर्द्ध
mfn.
(-र्द्धः-र्द्धा-र्द्धं) Half, halved.
m.
(-र्द्धं) A
part.
n.
(-र्द्धं) A half.
E.
ऋध to increase, and घञ्
aff.
Bopp
Latin
अर्द्ध, अर्ध
1) Adj. dimidius.
2) n. dimidium, dimidia pars.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अर्द्ध
पु०
ऋध--वृद्धौ भावादौ धञ् वृद्धौ आधारे घञ् ।२ गृहादौ “आतून इन्द्र! वृत्रहन्नस्माकमर्द्धमागहि”यजु० ३३, ६५ “अर्द्धम् निवासदेशम्” वे० दी० अधि +ऋध--अच् वृद्धिप्राप्त्याधारे वायौ “कतमोऽध्यर्द्ध इति”प्रश्ने “योऽयं पवते” इत्युत्तरं दत्त्वा “तदाहुर्यदयमेकैवैषपवतेऽथ कथमध्यर्द्ध” इति प्रश्नेउत्तरम् “यदस्मिन्निदं सर्व्व-मध्यार्ध्रोत् अस्मिनवायौ सति इदं सर्व्वम् अधिकमार्घ्नोतिप्राणः आप्त प्राप्नोति इति तेनाध्यर्द्ध” इति छा० उ० करणेघञ् अवयवरूपे खण्डे अवयवेनेवोपचयात् अवयविनोवृद्धिरिति तस्य तथात्वम् समखण्डवाचित्वे तु
न०
।“अर्द्धं नपुंसकम्” पा० सूत्रेतथैवोक्तेः समीपे अर्धदेव-शब्दे उदा० समांसवाचिनस्तु एकदेशिसमासः अर्धर्च्चःअर्धकायम् अर्धपिप्पली क्षचित् षष्ठीसमासः “एतच्छता-र्द्धमावत्त्य त्रैलोक्यविजयी भवेत्” तन्त्रम् एतत्पूर्व्वकनौशब्दान्ततत्पुरुषात् अच् अर्धनावम खार्य्यास्तुवा अर्धखारम् अर्धखारो खण्डमात्रवाचित्वे षष्ठी-समासः “क्रोशार्धं प्रकृतिपुरस्सरेण गत्वा” रघुः ।अवयवावयविनोर्भेदात् क्वचित् धर्म्मिपरता अर्ध्यतेवर्ध्यते ऋध्--णिच्--कर्म्मणि अच् खण्डितेत्रि० जसि अर्धाः अर्धे