अर्द् (ard)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Yates

English

 अर्द्द् अर्द्दति
r. 1.
a. To ask.

Apte

English

अर्द् [ard],  1 P.
  [अर्दति,  आनार्द,  आर्दीत्,  अर्दितुम्,  अर्दित or अर्ण]

To afflict,  torment
 strike,  hurt,  kill
 रक्षःसहस्राणि चतुर्दशार्दीत् Bk.*
  12.56,  see caus. below.

to beg,  request,  ask
 निर्गलिताम्बुगर्भं शरद्घनं नार्दति चातको$पि R.*
  5.17.

To go,  to move,  be agitated or moved
 be scattered (as dust)
 आर्दन् धन्वानि सरयन्त आपः Rv.*
  4. 17.2
 fly in pieces,  dissolve
 श्लोणया काटमर्दति Av.*
  12.4.3. (The past participle is usually अर्दित,  but अर्ण when the root is preceded by अभि,  नि,  वि,  सम्
 cf.
   अर्देः संनिविभ्यः अभेश्चाविदूर्ये P.
 VII.2.24-5). Caus.
   or 1 P.
 

(a) To afflict,  torment,  distress
 तत एनं महावेगैरर्दयामास तोमरैः Mb.
 
 कामार्दित,  कोप˚,  भय˚ &c.
  (b) To strike,  hurt,  injure,  kill
 येनार्दिदत् दैत्यपुरं पिनाकी Bk.*
  2.42
9.19
 15.9.

To stir up,  rouse,  agitate,  shake vehemently,  make agitated or restless
 अभि क्रन्द स्तनयार्दयोदधिम् Av.*
  4.15.6.

To distort
 अर्दयित्वानिलो वक्त्रमर्दितं जनयत्यतः Suśruta.  With -अति to torment excessively,  fall upon or attack
 अत्यार्दीत् वालिनः पुत्रम् (v. l.  अभ्यार्दीत्) Bk.*
  15.115. -अभि to distress,  afflict,  pain,  oppress
 अभ्यर्दितो वृषलः (शीतेन पीडितः) P.
 VII.2.25 Sk.-नि Ved.
  to stream forth,  flow out. -प्र to overwork,  to work or exert oneself beyond measure
 to cause to flow away. -प्रति to oppress or press hard in return,  assail in raturn,  return an attack. -वि Ved.
  to go or move away
 to oppress,  harass,  pain. -caus. to cause to be scattered or dissolved,  destroy,  annihilate. -सम् caus. to pain greatly,  wound,  distress.

Apte 1890

English

 अर्द् {c1c} P. [अर्दति,  आनर्द,  आर्दीत्,  अर्दितुं,  अर्दित or अर्ण] 1 To afflict,  torment
 strike,  hurt,  kill
 रक्षःसहस्राणि चतुर्दशार्दीत् Bk. 12. 56,  see caus. below. 
2 To beg,  request,  ask
 निर्गलितांबुगर्भं शरद्घनं नार्दति चातकोपि R. 5. 17. 
3 To go. 
4 To move,  be agitated or moved
 be scattered (as dust)
 fly in pieces,  dissolve (Ved.). (The past participle is usually अर्दित,  but अर्ण when the root is preceded by अभि,  नि,  वि,  सं
 cf. P. VII. 2. 24-5). 
Caus. (or {c10c} P.) 1 (a) To afflict,  torment,  distress
 तत एनं महावेगैरर्दयामास तोमरैः Mb.
 कामार्दित,  कोप°,  भय° &c. (b) To strike,  hurt,  injure,  kill
 येनार्दिदत् दैत्यपुरं पिनाकी Bk. 2. 46
 9. 19
 15. 90. 
2 To stir up,  rouse,  agitate,  shake vehemently,  make agitated or restless. 
3 To distort
 अर्दयित्वानिलो वक्त्रमर्दितं जनयत्यतः Suśruta. 
WITH अति to torment excessively,  fall upon or attack
 अत्यार्दीत् वालिनः पुत्रं Bk. 15. 115. 
अभि to distress,  afflict,  pain,  oppress
 अभ्यर्दितो वृषलः (शीतेन पीडितः) P. VII. 2. 25 Sk. 
नि Ved. to stream forth,  flow out. 
प्र to overwork,  to work or exert oneself beyond measure
 to cause to flow away. 
प्रति to oppress or press hard in return,  assail in return,  return an attack. 
वि Ved. to go or move away
 to oppress,  harass,  pain. (
caus.) to cause to be scattered or dissolved,  destroy,  annihilate. 
सं caus. to pain greatly,  wound,  distress. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Monier Williams Cologne

English

 अर्द् Ved.
   cl.
  6. P.
  (Imper. 3. pl.
  ऋदन्तु
 impf.
   3. pl.
  आ॑र्दन्)
to move,  be moved,  be scattered (as dust),  RV.
   iv,  17,  2 and vii,  104,  24. cl.
  1. P.
  अर्दति (अ॑र्दति,  ‘to go,  move’,  Naigh.
 )
to dissolve,  AV.
   xii,  4,  3,  (aor.  आर्दीत्,  Bhaṭṭ.
 ,  perf.  अनर्द,  Pāṇ.
  vii,  4,  71,  Sch.)
to torment,  hurt,  kill,  L.
 
to ask,  beg for (acc.  ),  Ragh.
  v,  17. cl.
  7. ऋणत्ति,  to kill,  Naigh.
  :
Caus.
  अर्दयति (Subj. अर्दयासि,  Imper. 2. sg. अर्दय,  impf.
   आ॑दयत्,  2. sg. अर्द॑यस्
 aor.
  आर्दिदत्,  or [after मा] अर्दयित्,  Pāṇ.
  iii,  1,  51)
to make agitated,  stir up,  shake vehemently,  AV.
   iv,  15,  6 & 11
 vi,  49,  2,  to do harm,  torment,  distress,  MBh.
   &c.
   (generally used in perf.  Pass.
  p.
  अर्दित,  q.v.), 
to strike,  hurt,  kill,  destroy,  RV.
  
 AV.
   &c.
   Desid.
  अर्दिदिषति

 अर्द् [Lat.  ardeo.]

Monier Williams 1872

English

 अर्द् अर्द् cl. 1. P. अर्दति,  आनर्द,  आर्दि-
ष्यति,  आर्दीत्,  अर्दितुम्,  Ved. 3. pl. impv.
ऋअन्तु and cl. 7. P. ऋणत्ति,  to move
 to be moved
to be scattered as dust
 to dissolve
 to go
 to ask, 
beg
 to torment,  hurt,  kill: Caus. अर्दयति,  -यि-
तुम्,  to make agitated or restless
 to stir up,  shake
vehemently
 to distort
 to torment,  distress
 to strike, 
hurt,  kill: Desid. अर्दिदिषति [cf. Lat. ardeo].

Macdonell

English

 अर्द् ARD,  v. ऋद् ṚD.

Benfey

English

 अर्द् अर्द्,  i. 1,  Par.
 1. † To go.
 2.
To beg,  Ragh. 5,  17. i. 1 and 10,  Par.
and Ātm. 
 1. To kill,  Rām.  1,  16,  30.
 2. To hurt
 to wound,  Pañc. 221,  13.
 3. To afflict
 to vex,  Rām.  3,  14,  11
53,  27. -- With the prep. अति अति। To
press violently,  Bhaṭṭ. 15,  115. -- With
अभि अभि। To press
 to afflict,  Rām. 
2,  21,  55
 cf.  अभ्यर्ण्ण। -- With प्रति
प्रति। To press in return,  Rām.  6,  92, 
52. -- With वि वि। To press. अ-व्यर्ण्-
ण। Not pressed,  Bhaṭṭ. 9,  19. -- With
सम् सम्। To wound,  MBh. 3,  761. --
Cf.  perhaps ἀρδ in ἄρδις.

Apte Hindi

Hindi

अर्द्
"भ्वा* पर*, " - -
"दुःख देना, व्यथित करना, प्रहार करना, चोट पहुँचाना, मारना"

अर्द्
"भ्वा* पर*, " - -
"माँगना, प्रार्थना करना, निवेदन करनाक "

अर्द्
भ्वा* पर* - -
"(क)सताना, पीड़ित करना, दुःखाना,   (ख)प्रहार करना, चोट पहुँचाना, घायल करना, वध करना "

L R Vaidya

English

 ard {% (I) vt. or vi. 1P (pp. अर्दित) %} 1. To ask or beg,  शरद्धनं नार्दति चातकोऽपि R.v.17
 2. to go
 3. to be hurt,  to be troubled.

 ard {% (II) vt. 1U (pp. अर्दित) %} To kill,  to hurt,  रक्षः सहस्राणि चतुर्दशार्दीत् Bt.xii.56.With अति-,  1. to kill
 2. to fall upon,  अत्यार्दीद्बालिनः पुत्रं Bt.xv.115.With अभि-,  to press,  to afflict.

 ard {% (III) vt. 10U (pp. अर्दित) %} To hurt,  to kill,  येनार्दिदद्दैत्यपुरं पिनाकी Bt.ii.42.

Bopp

Latin

 अर्द् 1. P. A. vexare. (Haec radix hucusque in part. pass. in
त solum inventa est,  cum praef. आ conjuncta,  for-
mans आर्दित et आर्त abjecto द् secundum gr. 615. Lit-
tera त् formae आर्त secundum gr. 103. duplicari potest, 
igitur primum त् in आर्त्त non pro transformatione eu-
phonica litterae द् accipiendum est. Ubi आर्दित et
आर्त vocem in अ aut आ exeuntem sequuntur,  propter
vocales coalescentes ab अर्दित et अर्त non distingui
possunt
 cum autem आर्त in positionibus non ambiguis
inveniatur,  in ambiguis quoque locis आर्दित et आर्त in-
telligenda esse censeo.) H. 1. 4. 2. 3. 5. N. 8. 24. 12. 106.
108. IN. 5. 44. (Lat. ardeo,  quod fortasse sensum primi-
tivum radicis अर्द् exhibet).

Kridanta Forms

Sanskrit

अर्द् (अ꣡र्दँ꣡ गतौ याचने च - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  अर्दनम्
अनीयर् =  अर्दनीयः - अर्दनीया
ण्वुल् =  अर्दकः - अर्दिका
तुमुँन् =  अर्दितुम्
तव्य =  अर्दितव्यः - अर्दितव्या
तृच् =  अर्दिता - अर्दित्री
क्त्वा =  अर्दित्वा
ल्यप् =  प्रार्द्य
क्तवतुँ =  अर्दितवान् - अर्दितवती
क्त =  अर्दितः - अर्दिता
शतृँ =  अर्दन् - अर्दन्ती

अर्द् (अ꣡र्दँ꣡ हिंसायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  अर्दनम्
अनीयर् =  अर्दनीयः - अर्दनीया
ण्वुल् =  अर्दकः - अर्दिका
तुमुँन् =  अर्दयितुम् / अर्दितुम्
तव्य =  अर्दयितव्यः / अर्दितव्यः - अर्दयितव्या / अर्दितव्या
तृच् =  अर्दयिता / अर्दिता - अर्दयित्री / अर्दित्री
क्त्वा =  अर्दयित्वा / अर्दित्वा
ल्यप् =  प्रार्द्य
क्तवतुँ =  अर्दितवान् - अर्दितवती
क्त =  अर्दितः - अर्दिता
शतृँ =  अर्दयन् / अर्दन् - अर्दयन्ती / अर्दन्ती
शानच् =  अर्दयमानः / अर्दमानः - अर्दयमाना / अर्दमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  अर्द्
मूलधातुः:
   अर्द
धात्वर्थः:
  गतौ, याचने च
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  अर्दति

धातुः:
  अर्द्
मूलधातुः:
   अर्द
धात्वर्थः:
  हिंसायाम्
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  अर्दयति-ते, अर्दति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आधृषीयः

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  उद्वेजय्,  बाध्,  कोपय्,  क्लिश्,  पीडय्,  तोदय्,  व्यथय्,  तापय्,  अर्द्,  अतिबाध्,  अधिबाध्,  परिबाध्,  प्रबाध्,  विबाध्,  मिछ्,  मृच्,  विधृष्,  विहेलय्
verb
 
अन्यकर्तरि पीडानुभूतिविषयकस्य कारणस्य प्रेरणानुकूलः व्यापारः।
 "कृष्णः गोपीः बहु उदवेजयत्।"

Capeller

German

 अर्द्,  अ॑र्दति (ved. auch ऋदति) zerstieben,  aufregen, 
quälen,  beunruhigen.  Caus.
beunruhigen,  quälen,  beunruhigen.  Caus.
beunruhigen,  quälen,  vernichten. 

Grassman

German

 √ard. Erweiterung von ar (3. 4. 8. 9) „in innere Bewegung (der Theile) gerathen“
 zerstieben
 Causativ: 1〉 erschüttern,  aufregen [A.]
 2〉 schlagen,  tödten,  vernichten [A.]. Causativ mit prá,  in Bewegung setzen,  fliessen machen,  mit ví,  zerstieben machen,  vernichten [vgl. lat. ardeo,  dessen Begriff aus dem der innern Erregung entspringt].
Stamm ṛda:
-antu mū́radevās {620, 24}.
Imperf. ā́rda:
-an {313, 2} (dhánvāni).
Stamm d. Caus. ardáya (betont nur {187, 1}
 {1022, 2}
 AV. 4, 15, 6):
-at ví: vṛtrám víparvam {187, 1}.
-as 2〉 vṛtrám {973, 2}
 atithigvám {1022, 2}. — prá: nī́cīs apásas {458, 12}.
-a [1〉 AV. 4, 15, 6 udadhím] 2〉 amítram {684, 10}. — ví: parirā́pas {214, 14}.

 114, 15. 14 v. u.: *

 ard:
*Imperf. des Caus. ā́rdaya (betont nur {930, 10})
-as prá nī́cīs apásas {458, 12}
-at 2〉 vṛtrám {930, 10}.

Burnouf

French

 *अर्द् अर्द्। अर्दामि 1
 p. आनर्द
 pp. अर्दित
a1. आर्दिषम्। Aller,  se mouvoir.
		 Demander qqc. à qqn. ,  2 ac.
		 Aller à,  attaquer,  offenser
 blesser,  vexer. -- Pp. आर्त्त:
क्षुधार्त्त tourmenté par la faim. 
अर्दामि et अर्दे frapper,  tuer.
अर्दयामि 10
 pqp. आर्दिदम्: vexer,  frapper
 a1. Vd.
अर्दयिषम्।

Stchoupak

French

 अर्द्-
 {%ardati 
 ardayati 
 ardita- %} -- inquiéter,  tourmenter 
 mettre à
mal 
 caus. id. 
 a. v. tourmenté,  blessé ou tué.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.