| YouTube Channel

अर्दम् (ardam)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@‘अर्द गतौ याचने च’@} 2 ‘अर्दयेदर्दतेऽर्देर्द्यौ हिंसनेऽर्दति याचने।’ 3 इति देवः।
शाक- टायनस्तु अनुदात्तेतमिमं धातुं मन्यते।
‘यातने च इत्येके’ -इति क्षीरस्वामी।
याचने द्विकर्मकः।
अर्दकः-र्दिका, अर्दकः-र्दिका, अर्दिदिष 4 कः-षिका
अर्दिता-त्री, अर्दयिता-त्री, अर्दिदिषिता-त्री
अर्दन्-न्ती, अर्दयन्-न्ती, अर्दिदिषन्-न्ती
अर्दिष्यन्-न्ती-ती, अर्दयिष्यन्-न्ती-ती, अर्दिदिषिष्यन्-ती-न्ती
-- अर्दयमानः, अर्दयिष्यमाणः
अर्त्-अर्द्-अर्दौ-अर्दः
-- -- समर्ण 5 ः, न्यर्णः, व्य 6र्णः, अभ् 7यर्णः-अभ्यर्दितः 8 9 अर्दितम्-तः-तवान्, अर्दितः, अर्दिदिषितम्-तः-तवान्
अर्दः, जना 10 र्दनः, अर्दः, अर्दिदिषुः, अर्दिदयिषुः
अर्दितव्यम्, अर्दयितव्यम्, अर्दिदिषितव्यम्
अर्दनीयम्, अर्दनीयम्, अर्दिदिषणीयम्
अर्द्यम्, अर्द्यम्, अर्दिदिष्यम्
ईषदर्दः-दुरर्दः-स्वर्दः
-- -- अर्द्यमानः, अर्द्यमानः, अर्दिदिष्यमाणः
अर्दः, अर्दः, अर्दिदिषः
अर्दितुम्
अर्दयितुम्, अर्दिदिषितुम्
11 अर्दा, अर्दना, अर्दिदिषा, अर्दिदयिषा
अर्दित्वा, अर्दयित्वा, अर्दिदिषित्वा
समर्द्य, समर्द्य, समर्दिदिष्य
अर्दम् २, अर्दित्वा २, अर्दम् २, अर्दयित्वा २, अर्दिदिषम् २
अर्दिदिषित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५५-सक। से। पर।)
03
=>
 (१०३)
04
=>
 [[१। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३।) इति रेफस्य द्वित्वनिषेधः।]]
05
=>
 [[१। आ। ‘अर्देस्संनिविभ्यः’ (७-२-२४) इति इण्णिषेधः। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः--’ (८-२-४२) इति नत्वे, णत्वे च रूपम्।]]
06
=>
 [[B। ‘अव्यर्णो गिरिकूटाभान् अभ्यर्णानार्दिदद् द्रुतम्। वृत्तशस्त्रान् महारम्भान् अदान्तांस्त्रिदशैरपि।।’ (भ। का। ९-१९।)]]
07
=>
 [[२। ‘अभेश्चाविदूर्ये’ (७-२-२५) इति इण्णिषेधः।]]
08
=>
 (विदूरे)
09
=>
 [[आ। ‘पलान्यखाद्यानि खदन् बदद्वपुर्गदन्नवाच्यानि रदन् सतां मनः। नदन् मदादर्दित- संक्षयोऽधुना क्षणं खलो नर्दतु गर्दभस्वनैः’ धा। का। १-८।]]
10
=>
 [[३। ‘नन्दिग्रहिपचादिभ्यो--’ (३-१-१३४) इति नन्द्यादित्वात् कर्तरि ल्युः।]]
11
=>
 [पृष्ठम्००३९+ २८]
1 {@‘अर्द हिंसायाम्’@} 2 आधृषीयः।
‘अर्दयेदर्दतेऽर्देद्यौ हिंसनेऽर्दति याचने’ 3 इति देवः।
शाकटायनपक्षे आत्मनेपदी।
अर्दकः-र्दिका, अर्दिदयिषकः-षिका, अर्दकः-र्दिका
4 अर्दयिता-त्री, अर्दिदयिषिता-त्री, अर्दिता-त्री
अर्दयन्-न्ती, अर्दिदयिषन्-न्ती, अर्दन्-न्ती
अर्दयिष्यन्-न्ती-ती, अर्दिदयिषिष्यन्-न्ती-ती, अर्दिष्यन्-न्ती-ती
अर्दयमानः, अर्दिदयिषमाणः, 5 अर्दमानः
अर्दयिष्यमाणः, अर्दिदयिषिष्यमाणः, अर्दिष्यमाणः
अर्त् 6 -अर्द्-अर्दौ-अर्दः
-- -- अर्दितम्-तः, अर्दिदयिषितः, 7 समर्णः-न्यर्णः-व्यर्णः- 8 अभ्यर्णः, अभ्यर्दितः
तवान्
अर्दः, अर्दिदयिषुः, अर्दः, 9 जनार्दनः, अर्दिदिषुः, 10 समर्दी
अर्दयितव्यम्, अर्दिदयिषितव्यम्, अर्दितव्यम्
अर्दनीयम्, अर्दिदयिषणीयम्, अर्दनीयम्
11 12 अर्द्यम्, अर्दिदयिष्यम्, अर्द्यम्
ईषदर्दः, दुरर्दः, स्वर्दः
अर्द्यमानः, अर्दिदयिष्यमाणः, अर्द्यमानः
अर्दः, अर्दिदयिषः, अर्दः
अर्दयितुम्, अर्दिदयिषितुम्, अर्दितुम्
अर्दना, अर्दिदयिषा, अर्दा
अर्दयित्वा, अर्दिदयिषित्वा, अर्दित्वा
समर्द्य, समर्दिदयिष्य, समर्द्य
अर्दम् २, अर्दयित्वा २, अर्दिदयिषम् २, अर्दिदयिषित्वा २, अर्दम् २
अर्दित्वा २
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४१ आ)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८२९। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (१०३)
04
=>
 [[१। णिजभावपक्षे शुद्धाद्धातोस्सनि रूपाणि पूर्वलिखिता (४१) र्दतिवत् ज्ञेयानि।]]
05
=>
 [[२। शाकटायनमते णिजभावपक्षेऽनुदात्तेत्त्वात् शानज् भवति।]]
06
=>
 [[२। आ। ‘वाऽवसाने’ (८-४-५६) इति चर्त्वविकल्पः। ‘रात् सस्य’ (८-२-२४) इति नियमात् संयोगान्तलोपो न।]]
07
=>
 [[३। णिजभावपक्षे ‘अर्देस्संनिविभ्यः’ (७-२-२४) इतीण्णिषेधे, ‘रदाभ्यां--’ (८-२-४२) इति निष्ठानत्वे णत्वम्।]]
08
=>
 [[४। ‘अभेश्चाविदूर्ये’ (७-२-२५) इति निष्ठायामिण्णिषेधः। विदूरे तु ‘अभ्यर्दित’ इत्येव।]]
09
=>
 [[५। णिजभावपक्षे नन्द्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि ल्युः।]]
10
=>
 [[६। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति णिनिः ताच्छील्ये।]]
11
=>
 [पृष्ठम्००४०+ २७]
12
=>
 [[आ। ‘कृष्णोऽविश्रथितारिभीरभिमयन् दोष्णा ग्रथन् भ्रामयन् क्राथ्यं प्रोथितवान् अशीकितमतिं भूमावचीकन्नमुम्। मल्लोऽर्द्यः स च हिंसितः पदमुपासात्सीद्धरेः शुन्धितः तावत् स्वं बलमच्छदं जुषितवान् मुष्ट्या हली मुष्टिकम्।।’ धा। का। ३-५०]]