| YouTube Channel

अर्ज (arja)

 
शब्दसागरः
English
अर्ज r. 1st cl. (-अर्जति) To earn, to gain or acquire, (commonly used with
उप prefixed.) 10th cl. (अर्जयति)
1. The same, and: 2. To work or
manufacture.
3. To make or prepare. This root and its derivatives
are also read अर्ज्ज, &c. doubling the consonant after र.
Wilson
English
अर्ज r. 1st cl. (अर्जति) To earn, to gain or acquire, (commonly used
with उप prefixed.) 10th cl. (अर्जयति)
1 The same, and:
2 To work or manufacture.
3 To make or prepare. This root and its derivatives are also read अर्ज्ज,
&c. doubling the consonant after र.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 अर्ज्
मूलधातुः:
 अर्ज
धात्वर्थः:
 अर्जने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 अर्जति
धातुः:
 अर्ज्
मूलधातुः:
 अर्ज
धात्वर्थः:
 प्रतियत्ने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 अर्जयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
अर्जँ अर्ज
मानकरूपान्तरम् - षर्जँ
षर्ज अर्जने
- अर्जति । आनर्ज । स्वर्गः । ऋजुः (42) । अर्जिजिषति । सर्जति । सिसर्जिषति । सिषर्जयिषति ।। 221, 222 ।।
अर्जँ अर्ज प्रतियत्ने
- अर्जयति आर्जिजत् अन्यत्रार्जति 186
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अर्ज्ज, अर्ज्जने । (भ्वादि -- परं -- सकं सेट् ।) इतिकविकल्पद्रुमः ॥
अर्ज्जनमलब्धस्य लाभः । यश-श्चार्ज्जति यः स्थिरमिति हलायुधः । इतिदुर्गादासः ॥
अर्ज्ज, क संस्कारे (चुरादि -- उभं -- सकं -- सेट् ।)इति कविकल्पद्रुमः ॥
क अर्ज्जयति किमपिलोकः संस्करोतीत्यर्थः । प्रतियत्ने प्राञ्चः । अर्ज्जयति धनं परिजनः । इति रमानाथः । इतिदुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अर्ज प्रतियत्ने भ्वादि०
पर०
सक०
 सेट् । अर्ज्जति, आर्ज्जीत्आनर्ज अर्जकः अर्जितः अर्जितवान् अर्जित्वा उपार्ज्यअर्जन् । “अर्जकोद्व्यंशमाहारेत् । दाय० स्मृ० “न तत्पुत्रै-र्भजेत्सार्द्धमकामः स्वयमर्जितम्” मनुः । “आनर्जु-र्नृभुजोऽस्त्राणि” भट्टिः ।
अर्ज्ज संस्कारे चुरा०
उभ०
सक०
 सेट् । अर्ज्जयति ते आर्जि-जत् त । “अनुपघ्नन् पितृद्रव्यं श्रमेण यदुपार्ज्जयेत्”स्मृतिः “परस्वान्यर्जयन्नारीरन्यदीयाः परामृशन्”भट्टिः । अर्ज्जयितुम् अर्ज्जयित्वा ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
अर्जँ अर्ज
मानकरूपान्तरम् - सर्जँ
सर्ज अर्जने
- अर्जति आनर्ज अर्जिजिषति अर्जिदृशिकम्यमि (उ0 128) इत्युः-ऋजुः अर्जेर्णिलुक् च (उ0 358 ) इत्युनन्-अर्जुनः अर्जेरृज च (दश0 911) इतीषन् ऋजीषम् पिष्टपचनम् सर्जति सर्जिका कृषिचमितनिधनिसर्जिखर्जिभ्य ऊः (उ0 182) सर्जूः 219, 220
अर्जँ अर्ज प्रतियत्ने
- (अर्थविवरणम्) प्रतियत्नः संस्कारः
अर्जयति भ्वादौ अर्ज सर्ज अर्जने (1138) -अर्जति 191
धातुवृत्तिः
Sanskrit
अर्जँ अर्ज
मानकरूपान्तरम् - षर्जँ
षर्ज (अर्थः) अर्जने
( आनर्ज अर्जितेत्यादि अर्जिजिषति अर्जयति आर्जिजत् स्वर्गः ) वार्त्तिककारमते न्यङ्क्वादित्वात् कुत्वम् ( ऋजुः ) "अर्जिदृश्'' इत्यादिना कुप्रत्ययः, ऋजादेशश्च अर्ज प्रयत्न इति चुरादौ ( सर्जति ससर्ज सर्जिता सिसर्जिषति ) "स्तौतिण्योरेव'' इतिनियमान्न षत्वम् ( सासर्ज्यते सासर्क्तीत्यादि सर्जयति अससर्जत् ) 223
अर्जँ अर्ज (अर्थः) प्रतियत्ने
( अर्जयति ) द्रव्यमर्जयतीत्यादिप्रयोगदर्शनादयमर्थान्तरेऽपि 190
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@‘अर्ज अर्जने’@} 2 पूजार्थक-भौवादिकार्चति 3 वद्रूपाणि सर्वाण्यप्यस्य ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३८)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२२४-सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (३६)
1 {@‘अर्ज प्रतियन्ते’@} 2 ‘प्रतियत्नेऽर्जयेदर्जेरर्जतीत्यर्जने पदम्’ इति 3 देवः।
प्रतियत्नः = गुणाधानमिति कौमुदी।
अर्जकः-र्जिका, अर्जिजयिषकः-षिका
अर्जयिता-त्री, अर्जिजयिषिता-त्री
अर्जयन्-न्ती, अर्जिजयिषन्-न्ती, अर्जयिष्यन्-न्ती-ती, अर्जिजयिषिष्यन्-न्ती-ती
अर्जयमानः, अर्जिजयिषमाणः
अर्जयिष्यमाणः, अर्जिजयिषिष्यमाणः
अर्जितम्, तः, अर्जिजयिषितम्-तः-तवान्
अर्जः, अर्जिजयिषुः
अर्जयितव्यम्, अर्जिजयिषितव्यम्
अर्जनीयम्, अर्जिजयिषणीयम्
अर्ज्यम्, अर्जिजयिष्यम्
ईषदर्जः-दुरर्जः-स्वर्जः
अर्ज्यमानः, अर्जिजयिष्यमाणः
अर्जः, अर्जिजयिषः
अर्जयितुम्, अर्जिजयिषितुम्
अर्जना, अर्जिजयिषा
अर्जनम्, अर्जिजयिषणम्
अर्जयित्वा, अर्जिजयिषित्वा
समर्ज्य, समर्जिजयिष्य
अर्जम् २, अर्जयित्वा २, अर्जिजिषम् २
अर्जिजयिषित्वा २
4 अर्जुनः
5
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३९)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१७२६-सक। से। उभ।)
03
=>
 (६३)
04
=>
 [[१। औणादिकः उनन् प्रत्ययो णिलुक् च। वृक्षः पार्थश्च।]]
05
=>
 [पृष्ठम्००३७+ ३५]