| YouTube Channel

अर्च् (arc)

 
Yates
English
अर्च् अर्चति ते 1.
c. To worship.
Apte
English
अर्च् [arc], 1
U.
 (अर्चति-ते, आनर्च, आर्चित्, अर्चितुम, अर्चित)
(a) To adore worship, salute, welcome with respect
प्रणम्य चानर्च विशालमस्याः शृङ्गान्तरं द्वारमिवार्थसिद्धेः
R.*
 2.21, 1.6, 9
4.84, 12.89
Ms.*
 3.93
आर्चिद् द्विजातीन् परमार्थविन्दान्
Bk.*
 1.15, 14.63
17.5
यस्यार्चत्यसौ शासनम्
Mv.*
 1.29 honours, respectfully obeys. (b) To honour, i. e. decorate, adorn
स्वकुसुमैरर्चन्ति गोदावरीम्
U.*
 2.9.
To praise (Ved. )
To shine. 1
P.
 or
Caus.
To honour, adore, worhip
स्वर्गौकसामर्चितमर्चयित्वा
Ku.*
 1.59.
To praise.
To cause to shine
हर्यन्नुषसमर्चयः
Rv.*
 3.44.2. -Desid. [अर्चिचिषति] To wish to worship
-With अनु to congratulate, hail with joy.
प्र to praise, sing praises of.
to honour, worship
प्रानर्चुरर्च्या जगदर्चनीयम्
Bk.*
 2.2
-caus. to honour.
सम् to worship, adore.
to fix, settle, establish.
Apte 1890
English
अर्च् {c1c} U. (अर्चति-ते, आनर्च, आर्चीत्, अर्चितुं, अर्चित) 1 (a) To adore worship, salute, welcome with respect
R. 2. 21, 1. 6, 90
4. 84, 12. 89
Ms. 3. 93
आर्चीद् द्विजातीन् परमार्थविंदान् Bk. 1. 15, 14. 63
17. 5
यस्यार्चत्यसौ शासनं Mv. 1. 29 honours, respectfully obeys. (b) To honour, i. e. decorate, adorn
U. 2. 9.
2 To praise (Ved.).
3 To shine.
{c10c} P. or Caus. 1 To honour, adore, worship
स्वर्गौकसामर्चितमर्चयित्वा Ku. 1. 59.
2 To praise.
3 To cause to shine.
Desid. [अर्चिचिषति] To wish to worship
WITH अनु to congratulate, hail with joy.
प्र {1} to praise, sing praises of. {2} to honour, worship
प्रानर्चुरर्च्या जगदर्चनीयं Bk. 2. 20
(
caus.) to honour.
सं {1} to worship, adore. {2} to fix, settle, establish.
Monier Williams Cologne
English
1. अर्च्
cl.
 1.
P.
 अ॑र्चति (Subj. अ॑र्चात्
impf.
 आ॑र्चत्
aor.
 आर्चीत्,
Bhaṭṭ.
perf. आनर्च, 3.
pl.
 आनर्चुः [MBh. iii, 988,
&c.
 ], but
Ved.
 आनृचुः॑ [RV. ]
perf. Ā. (Pass. ) आनर्चे [Bhaṭṭ. ], but
Ved.
 स॑म् आनृचे [RV. i, 160, 4]
fut.
p.
 अर्चिष्यत् [Mn. iv, 251]
ind.
p.
 अर्च्य [Mn.
&c.
cf.
Pāṇ.
 vii, 1, 38, Sch.] or अर्चित्वा [R. iii, 77, 15]
Ved.
Inf.
 ऋच॑से [RV. vi, 39, 5 & vii, 61, 6]) to shine, be brilliant,
RV.
to praise, sing (also used of the roaring of the Maruts, and of a bull [RV. iv, 16, 3]),
RV.
AV.
ŚBr.
 , to praise anything to another (dat. ), recommend,
RV.
to honour or treat with respect,
MBh.
&c.
to adorn,
VarBṛS.
 : exceptionally Ā. (1.
pl.
 अर्चामहे)
to honour,
MBh.
 ii, 1383:
Caus.
 (2. sg. अर्चयस्) to cause to shine,
RV.
 iii, 44, 2. Ā.
P.
 to honour or treat with respect,
Mn.
MBh.
&c.
 :
Desid.
 अर्चिचिषति, to wish to honour,
Pāṇ.
 vi, 1, 3, Sch.
Ved.
Pass.
 ऋच्यते (p. ऋच्य॑मान)
to be praised,
RV.
2. अ॑र्च्
m.
 (instr. अर्चा॑) fn. shining, brilliant [Gmn. ],
RV.
 vi, 34, 4.
Monier Williams 1872
English
अर्च् अर्च्, cl. 1. P. अर्चति, आनर्च, अर्चिष्-
यति, आर्चीत्, अर्चितुम्, to shine
to praise
to honour or treat with respect, to worship
to salute:
Caus. अर्चयति, -ते, -यितुम्, to cause to shine
to
praise
to honour
worship, salute: Desid. अर्चिचिषति,
to wish to honour: Ved. Pass. ऋच्यते।
Macdonell
English
अर्च् ARC, v. ऋच् ṚC.
Benfey
English
अर्च् अर्च्, i. 1 and 10, Par. and
Ātm.
1. To beam, Chr. 291, 2 = Rigv.
i. 85, 2
to shine, Chr. 294, 3 = Rigv. i.
92, 3.
2. To worship, to honour, Man.
3, 93. To offer respectfully, Man. 4,
235. अन्-अर्चित, Given without due
honour, Man. 4, 213. -- With the prep.
अभि अभि, To worship, Man. 8, 391.
अभ्यर्चित, with gen. Rājat. 5, 101. --
With समभि सम्-अभि, To worship,
Yājñ, 1, 179. -- With प्रति प्रति, Causal.
To return a respectful salutation, with
acc. Rām. 2, 71, 31. -- With सम् सम्,
To honour, Rām. 2, 3, 48.
Apte Hindi
Hindi
अर्च्
"भ्वा* उभ* , , " - ", "
"(क) पूजा करना, अभिवादन करना, सत्कार करना, (ख) सम्मान करना अर्थात् अलंकृत करना, सजाना"
अर्च्
चु* पर* या भ्वा* उभ* - -
"स्तुति करना, सम्मान करना, अलंकृत करना, पूजा करना"
L R Vaidya
English
arc {% (I) vt. 1U (pp. अर्चित) %} 1. To praise
2. to worship, आर्चीद्द्विजातीन् परमार्थविन्दान् Bt.i.15, xiv.68, xvii.5, R.i.6, 90, ii.21, xii.89
3. to salute.With अभि-, to worship, स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः Bg.xviii.46, Bt.i.24.With प्र-, to worship, प्रानर्चुरर्च्या जगदर्चनीयम् Bt.ii.20.
arc {% (II) vt. 10U (pp. अर्चित) %} To honour, to worship.
Bopp
Latin
अर्च् 1. P. A. 10. P. honorare, venerari, colere. IN. 3. 1. 4.
3. 5. N. 18. 19.
c. अभि i. q. simpl. BH. 18. 19.
Lanman
English
√arc, see √ṛc.
Kridanta Forms
Sanskrit
अर्च् (अ꣡र्चँ꣡ पूजायाम् - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = अर्चनम्
अनीयर् = अर्चनीयः - अर्चनीया
ण्वुल् = अर्चकः - अर्चिका
तुमुँन् = अर्चितुम्
तव्य = अर्चितव्यः - अर्चितव्या
तृच् = अर्चिता - अर्चित्री
क्त्वा = अर्चित्वा
ल्यप् = प्रार्च्य
क्तवतुँ = अर्चितवान् - अर्चितवती
क्त = अर्चितः - अर्चिता
शतृँ = अर्चन् - अर्चन्ती
अर्च् (अ꣡र्चँ꣡ पूजायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = अर्चनम्
अनीयर् = अर्चनीयः - अर्चनीया
ण्वुल् = अर्चकः - अर्चिका
तुमुँन् = अर्चयितुम् / अर्चितुम्
तव्य = अर्चयितव्यः / अर्चितव्यः - अर्चयितव्या / अर्चितव्या
तृच् = अर्चयिता / अर्चिता - अर्चयित्री / अर्चित्री
क्त्वा = अर्चयित्वा / अर्चित्वा
ल्यप् = प्रार्च्य
क्तवतुँ = अर्चितवान् - अर्चितवती
क्त = अर्चितः - अर्चिता
शतृँ = अर्चयन् / अर्चन् - अर्चयन्ती / अर्चन्ती
शानच् = अर्चयमानः / अर्चमानः - अर्चयमाना / अर्चमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 अर्च्
मूलधातुः:
 अर्च
धात्वर्थः:
 पूजायाम्
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 अर्चति
धातुः:
 अर्च्
मूलधातुः:
 अर्च
धात्वर्थः:
 पूजायाम्
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 अर्चयति-ते
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 पूजय, उपास्, उपस्था, अभ्यर्च्, अर्च्, अर्चय, आराधय, भज्, अनुभज्, सेव्, उपसेव्, नमस्य
verb
धूपदीपनैवेद्यानाम् अर्पणेन वा स्तुतिगीतैः वा अन्येन प्रकारेण वा इष्टदेवताप्रीणनानुकूलः व्यापारः।
"ग्रामिणाः नवरात्रौ आरात्रि देवीं पूजयन्ति।"
Capeller
German
अर्च् अ॑र्चति strahlen, singen, preisen, verehren,
schmücken. Caus. अर्चयति strahlen
machen, verehren. अभि singen, preisen,
verehren. प्र anstimmen, preisen.
Grassman
German
√arc, √ṛc. Erweiterung aus ar. Die Grundbedeutung „in Bewegung setzen, abschiessen“ findet sich in AV. 1, 2, 3, wo es vom Abschiessen des schwirrenden Pfeiles gebraucht wird, und wol auch AV. 12, 1, 39, wo es mit ud „hervorgehen lassen“ (die Rinder aus der Erde) bedeutet
vgl. udarká. Aus dem Grundder Begriff „strahlen“ hervor. Die entsprechende Verbreitung des Lichtes und Schalles endlich liess in der Sprache sehr häufig aus dem Begriffe „strahlen“ den Begriff „tönen, singen“ hervorgehen. Ausser diesen Begriffen, welche sich in stetiger Reihe aus der ersten Grundbedeutung von ar entwickeln, tritt nun auch der zweite des Hineinfügens, Befestigens hervor
indem arc mit sám (ganz ähnlich wie ar mit sam 4 u. 5) „festellen“ (die beiden Welten durch Stützen) bedeutet. Also 1〉 abschiessen, AV.
2〉 strahlen, glänzen
3〉 singen, lobsingen
4〉 singen, einem Gotte oder göttlichen Wesen [Dat.]
5〉 singen, ein Lied [Acc.]
6〉 singen, einem Gotte [D.] ein Lied [A.]
7〉 besingen, einen Gott [A.]
8〉 besingen, eine Eigenschaft oder ein Werk [A.]
9〉 jemandem [D.] etwas [A.] anpreisen
10〉 Caus., strahlen machen [A.]. In den Bedeutungen 2—9 wird es auch von Göttern * gebraucht, indem der Donner des Indra, der Marutʼs, das Aufschlagen der (vergötterten) Presssteine als Gesang geschildert wird. Auch von Brihaspati und von Mitra-Varuna wird es gebraucht, wo dann oft der Begriff des Glanzes mit hineinspielt. Mit Richtungswörtern:
ánu, jemandem [A.] zujauchzen.
abhí 1〉 singen (ohne Cas)
2〉 singen, ein Lied [A.]
3〉 besingen, einen Gott, oft mit dem Zusatze: mit Liedern, arkaís ({383, 12}
{462, 10}
{539, 6}), gīrbhís ({463, 1}), girā́ ({660, 4}
{890, 3}), bráhmanā ({491, 6}).
úd, hervorgehen lassen [A.], AV., vgl. ud-ṛ́c.
pra 1〉 vorleuchten ({265, 8})
2〉 anheben zu singen
3〉 besonders: einem Gotte [D.]
4〉 einem Gotte [D.] ein Lied [A.]
5〉 besingen, einen Gott [A.]
6〉 anpreisen, einem [D.] etwas [A.]
7〉 etwas [A.] besingen.
abhí prá, besingen (girā́ {678, 4}
gīrbhís {285, 4}).
sám, feststellen (s. o.).
Stamm árca:
-āmi 7〉 (pūṣáṇam) {138, 1}. — 8〉 sumatím {300, 8}
ápas {838, 4}.
-ati 6〉 te práśastim {538, 3}.
-athas 5〉 gātúm {151, 6}* (mitra varuṇa).
-āmasi 7〉 tuā {462, 6}.
-anti 1〉 śarám anusphurám AV. 1, 2, 3. — 2〉 {92, 3} (uṣā́sas). — 5〉 arkám {10, 1}
{166, 7}* — 6〉 túbhya arkám {384, 6}*. — 7〉 tvā {383, 1}*
índram _{383, 6}*
vājínam {973, 3}.
-at 2〉 vṛ́ṣā (índras) {173, 2}*.
-āma 5〉 sā́ma {173, 1}. — 6〉 arkám náre {62, 1}.
-āt 2〉 vṛ́sā (índras) {312, 3}. [Page111]
-ān 6〉 te arkám {385, 5}*. — prá 7〉 dhā́māni {351, 2}.
-a [-ā] 4〉 śakrā́ya {54, 2}
divé {413, 1}
marúdbhias {661, 1}. — 6〉 divé vácas {54, 3}. — 9〉 váyas agnáye {370, 1}. — prá pavākáśociṣe {376, 1}
viśvā́narāya {876, 1}. — 4〉 váruṇāya mánma {509, 9}
agnáye stómam {457, 22}. — 5〉 śakrám {1019, 1}.
-ata 3〉 {678, 8}. — 4〉 bráhmavāhase {486, 4}. — 5〉 gātúm {151, 2}.
-antu 3〉 {678, 8}.
arca:
-ati 2〉 makhás (Sonne) {6, 8}. — 6〉 índrāya śūṣám {9, 10}.
-anti 4〉 tásmai {132, 5}. — abhí 1〉 {491, 15}
{827, 3}. — 3〉 índram {383, 12} (dáśagvāsas)
índram {539, 6}
tvā {462, 10}. — prá 5〉 vām {246, 5}.
-at 6〉 vas bráhmāṇi {165, 14}.
-āma 4〉 tāsmai {991, 1}. — abhí 3〉 devā́n {809, 4}.
-an 9〉 túbhyam sumnám {248, 4}*. — abhí 2〉 kārám {297, 14}. — prá 3〉 vas {559, 1}.
-a [-ā] 2〉 vibhāvaso {379, 7}. — 4〉 divé pṛthivyaí {288, 2}
agnáye {643, 24}
pitukṛ́ttarebhias {902, 5}. — 5〉 arkám {938, 9}* (ganapate). — 6〉 asmai bráhma {915, 3}. — abhí 2〉 gíras {974, 3}. — 3〉 índram {463, 1}
{491, 6}
indrāgnī {660, 4}. — prá 3〉 agnáye {247, 1}. — 4〉 váruṇāya bráhma {439, 1}. — 6〉 yajñám marúdbhias {406, 5}. — abhí prá índram {678, 4}
{1018, 1}.
-atu 3〉 bṛ́haspátis {862, 5} (sā́mabhis).
-ata [-atā] 3〉 {80, 9}. — 4〉 indrāya {84, 5}
ajárebhyas {920, 7}. — 6〉 tád asmai {208, 1}
sómāya gāthám {723, 4}
índrāya śūṣám {922, 2}. — 7〉 púram ná (índram) {678, 8}. — 9〉 índram stotṛ́bhyas {702, 26}
nṛmṇám śárdhāya {408, 1}
páyas nas {890, 9}. — abhí 3〉 índram {51, 1}
vā́tam {918, 13}. — prá 2〉 {678, 8}. — 3〉 gaṇā́ya {574, 1}. — 3〉 und 5〉 pā́ntam, víṣṇave {155, 1}. — 4〉 mandíne vácas {101, 1}
asmai gāyatrám {621, 8}
índrāya bráhma {698, 3}*
índrāya śūṣám {959, 1}. — abhí prá índram {285, 4}
{701, 5}.
-antu 5〉 arkám {701, 19}.
-e [1. s. med.] abhí 3〉 nṝ́n {395, 8}.
Imperf. ā́rca (tonlos {120, 3}
{387, 9}):
-at {387, 9}(?). — prá 2〉 {120, 3}.
-an 3〉 {52, 15}*
návagvās {399, 7}. — ánu índram {383, 2}*.
Perf. (schwach) ānṛc:
-cús 3〉 yé {360, 8}. — 5〉 arkám {19, 4}. — 6〉 yásmai arkám {1020, 4}. — úd gā́s AV. 12, 1, 39 (s. o.).
-cus 5〉 arkám {1020, 10}.
-ce sám {160, 4} (s. o.).
Aor. arcasa:
-e [1. s. med.] ábhí 3〉 agním {890, 3}.
Stamm d. Pass. ṛśyá:
-áte 6〉 yā́bhyām gāyatrám {658, 10}.
-ante 6〉 bráhmāṇi yuvábhyām {586, 6}.
Stamm d. Caus. arcaya:
-as 10〉 uṣásam {278, 2} (parallel sū́ryam arocayas).
Part. árcat:
-an 2〉 {80, 1}—_{80, 16}
áṅgirās {265, 7}. — prá 1〉 {265, 8}.
-ate 3〉 {87, 2}
{418, 2}.
-atas [G.] 3〉 víprasya [Page112] {538, 4} substantivisch {544, 5} (bráhmakṛtim).
-antas 2〉 {62, 2} (áṅgirasas). — 3〉 {649, 10}
(vayám) {367, 1}. — 5〉 arkám {85, 2}*. — 8〉 ójas {266, 3}*.
-atas [A.] 3〉 {915, 16}.
Part. d. Pass. ṛcyámāna:
-ā [f.] 5〉 deváhūtis {479, 2}.
-e [du. f.] 7〉 aruṣásya duhitárā {490, 3}.
Inf. ṛcás:
-áse zum Preise {480, 5}
{577, 6}.
Verbale árc, ṛ́c (siehe besonders und vgl. ud-ṛ́c).
árc, a., strahlend [von arc 2].
arcā́ māsā́ {475, 4}.
arc,
Stamm árca:
-anti 8〉 śúṣmam {165, 1}
-a prá 2〉 {406, 1}. 3〉
Stamm arca:
-e abhí 3〉 índram {463, 1}. [Page1752]
Part. árcat:
-an 7〉 tvā {975, 5}
-ate {151, 2}.
Burnouf
French
*अर्च् अर्च्। अर्चामि, अर्चे 1, et अर्चयामि
10
p. आनर्च
pp. अर्चित
a1. आर्चिषम्। Vénérer,
honorer, rendre un culte, ac. et d. Honorer par un hymne, Vd.
Stchoupak
French
अर्च्-
{%arcati
ānarca
arciṣyati
arcayati
arcita- -tum -tvā %} (et
°अर्च्य-) -- louer
honorer
traiter avec respect
caus. id.
a. v. honoré
considéré
offert avec respect
orné.