अरिष्ट (ariSTa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अरिष्ट m.
  (-ष्टः)
	 1. The soap-berry plant,  (Sapindus saponaria,  &c.)
	 2.
Garlick.
	 3. The Nimb tree,  (Melia azadaracta.)
	 4. A crow.
	 5. A
heron. 
	 6. The name of an Asur or infernal spirit.
	 n.
  (-ष्टं)
	 1. A
woman's apartment,  the lying-in chamber.
	 2. Good fortune,  happi-
ness.
	 3. Bad or ill luck,  misfortune.
	 4. Buttermilk.
	 5. Vinous spirit.
6. Sing or symptom of approaching death.
	 7. A portent,  some
natural phenomenon considered as indicating calamity.
 E.
  अ neg.
and रिष्ट bad or good fortune.

Capeller Eng

English

 अ॑रिष्ट a.
  unharmed,  safe,  secure. m.
  N.
  of a tree
 n.
  good
or bad luck.

Yates

English

 अ-रिष्ट (ष्टः) 1.
m.
  The soap-berry
plant
 garlick
 the Nimb tree
a crow.
n.
  A woman's apart-
ments
 good or bad luck.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 adj.
  	-	  fatal
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 adj.
  	-	  proof against injury or damage
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 adj.
  	-	  disastrous
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 adj.
  	-	  secure
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 adj.
  	-	  safe
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 adj.
  	-	  boding misfortune
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 adj.
  	-	  unhurt
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  misfortune
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  garlic
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  soapnut   [ Sapindus Detergens - Bot. ]
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  medical plant
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  distilled mixture
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  neem tree  [ Azadirachta Indica - Bot. ]
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  heron
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  kind of liquor
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  crow
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  ill-luck
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 m.
  	-	  soapberry tree  [ Sapindus saponaria ]
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  happiness
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  buttermilk
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  bad or ill-luck. misfortune
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  vinous spirit
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  natural phenomenon boding approaching death
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  woman's apartment
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  good fortune
अरिष्ट 	-	 ariSTa 	-	 n.
  	-	  lying-in chamber

अरिष्ट 	-	  ariSTa 	-	 m.
  	-	 soapberry tree  [ Sapindus saponaria ]
अरिष्टक 	-	  ariSTaka 	-	 m.
  	-	 soapberry tree  [ Sapindus saponaria ]
बिन्दुरक 	-	  binduraka 	-	 m.
  	-	 soapberry bush  [ Balanites aegyptiaca - Bot. ]
वरुणारिष्टकमय 	-	  varuNAriSTakamaya 	-	 adj.
  	-	  made from sacred garlic pear tree and the soapberry tree  [ Crataeva Roxburghii - Bot. ]

अरिष्ट 	-	  ariSTa 	-	 n.
  	-	 vinous spirit
कटमालिनी 	-	  kaTamAlinI 	-	 f.
  	-	  any vinous liquor
कत्तोय 	-	  kattoya 	-	 n.
  	-	  wine or vinous spirit
मद्य 	-	  madya 	-	 n.
  	-	 vinous or spiritous liquor
गन्धोत्तमा 	-	  gandhottamA 	-	 f.
  	-	  spirituous or vinous liquor
मत्ता 	-	  mattA 	-	 f.
  	-	  spirituous or vinous liquor
वरुणात्मजा 	-	  varuNAtmajA 	-	 f.
  	-	  spirituous or vinous liquor
कुरस 	-	  kurasa 	-	 m.
  	-	  spirituous or vinous liquor
मण्ड 	-	  maNDa 	-	 m.
  	-	  spirituous or vinous liquor
मद्यपङ्क 	-	  madyapaGka 	-	 m.
  	-	 vinous liquor for distilling
अभिषव 	-	  abhiSava 	-	 m.
  	-	  any substance producing vinous fermentation

 
   अरिष्ट  ariSTa m.
   distilled mixture  
   द्रावक  drAvaka m.
   distilled mineral acids   
   सूयते  { सु }  sUyate  { su } verb pass.  be extracted or distilled   
   विफाण्ट  viphANTa adj.
   decocted or distilled with   
   पक्ववारि  pakvavAri n.
   boiling or distilled water  
   क्षारित  kSArita adj.
   distilled from saline matter   
   रूक्षणीय  rUkSaNIya m.
   spirit distilled from molasses  
   शीतपङ्क  zItapaGka m.
   spirit distilled from molasses   
   मातुलुङ्गासव  mAtuluGgAsava m.
   liquor distilled from the citron tree  
   गौड  gauDa n.
   rum or spirit distilled from molasses   
   शर्करासव  zarkarAsava m.
   spirituous liquor distilled from sugar  
   आसव  Asava m.
   spirit distilled from sugar or molasses   
   सीधु  sIdhu m.
   spirituous liquor distilled from molasses  
   हीलुक  hIluka n.
   kind of rum or spirit distilled from molasses   
   पैष्टी  paiSTI f.
   spirituous liquor distilled from rice or other grain  
   कादम्बर  kAdambara f.
 n.
   spirituous liquor distilled from the flowers of the Kadama tree   [ Nauclea Cadamba - Bot. ]   
   मधूलक  madhUlaka m.
   arak distilled from the blossoms of the honey tree or any intoxicating drink  [ Madhuca longifolia -Bot. ]     
            

 
   अरिष्ट  ariSTa n.
   bad or ill-luck. misfortune    

Wilson

English

 अरिष्ट
m.
  (-ष्टः)
1 The soap-berry plant,  (Sapindus saponaria,  &c.)
2 Garlick.
3 The Nimb tree,  (Melia azadirachta.)
4 A crow.
5 A heron. 
6 The name of an Asura or infernal spirit.
n.
  (-ष्टं)
1 A woman's apartment,  the lying-in chamber.
2 Good fortune,  happiness.
3 Bad or ill luck,  misfortune.
4 Buttermilk.
5 Vinous spirit.
6 Sign or symptom of approaching death.
7 A portent,  some natural phenomenon considered as indicating calamity.
E.
  अ neg. and रिष्ट bad or good fortune.

Apte

English

अरिष्ट [ariṣṭa],  a.
 

Unhurt
 perfect,  complete
 imperishable,  undecaying,  secure,  safe
 अरिष्टं गज्छ पन्थानम् Rām.*
  1.24. 3
 अरिष्टं मार्गमातिष्ठत् पुण्यं वा तु निषेवितम् Rām. 

Auspicious,  अक्षताभ्यामरिष्टाभ्यां हतः कर्णो महारथः Mb.
 *  8.66.2.

unauspicious
 अरिष्टमैन्द्रं निशितम् Rām.*
  6.67.164.

ष्टः A heron (कङ्क).

A raven,  crow.

An enemy
 अरिष्टस्त्वाष्ट्रस्य Mv.*
  4.18.

N.
  of various plants: (a) the soap-berry tree (Mar.  रिठा)
 कुतपानामरिष्टकैः (शुद्धिः) Ms.*
  5.12. (b) another plant (Mar.  निंब) Rām.*
  2.94.9. Bhāg.*
  8.2.12.

Garlic.

A distilled mixture.

N.
  of a demon killed by Kṛiṣṇa
 a son of Bali.

ष्टा A bandage.

N.
  of a medical plant (कटुका).

N.
  of a daughter of Dakṣa and one of the wives of Kaśyapa,  and mother of महाश्वेता.

ष्टम् Bad or ill luck,  evil,  misfortune,  calamity.

A portentous phenomenon foreboding misfortune,  unlucky omen (such as earth-quake).

Unfavourable symptom,  especially of approaching death
 रोगिणो मरणं यस्मादवश्यं भावि लभ्यते । तल्लक्षणमरिष्टं स्याद्रिष्टमप्यमिधीयते ॥ cf.
   also Pātañjala Yogadarśana 3.22.

Good fortune or luck,  happiness.

The lying-in-chamber,  delivery-room,  women's apartments
 कर्मारारिष्टशालासु ज्वलेदग्निः सुरक्षितः Mb.
 *  12.69.49
 (अन्तःपुरम्)
 अपस्नात इवारिष्ठं प्रविवेश गृहोत्तमम् Rām. 

Butter-milk.

Spirituous liquor
 ग्लानिच्छेदी क्षुत्प्रबोधाय पीत्वा रक्तारिष्टम् Śi.*
  18.77. cf.
  ... अरिष्टं सूतिकागृहे । अशुभे निम्बवृक्षे च शुभे तक्राङ्कयोः पुमान् । काके च फेनिले नीचे व्यसने$नर्थम्बयोः । भग्यहीने... Nm. Comp.
   -असु a.
  Ved.
  having one's life unhurt. अरिष्टासु सचेवहि बृहते वाजसातये Av.*
  14.2.72. -गातु a.
  Ved.
  dwelling securely चा$रिष्टगातुः स होता सहोभरिः Rv.*
  5.44.3.-गृहम the lying-in-chamber. -ग्राम a.
  Ved.
  of undivided group,  having a complete troop
 अरिष्टग्रामाः सुमतिं पिपर्तन Rv.*
  1.166.6. -ताति a.
  Ved.
  making fortune or happy,  auspicious. (-तिः f.
 ) safeness,  security,  succession of good fortune,  continuous happiness (अरिष्टं करोतीति ˚तातिः
 अरिष्टस्य भावो वा शिवशमरिष्टस्य करे P.
 IV.*  4.143-4 Sk.)
 तदत्रभवता निष्पन्नाशिषां काममरिष्टतातिमाशास्महे Mv.*
  1. -दुष्टधी a.
  apprehensive of death,  alarmed at the approach of death. -नेमिः N.
  of the 22nd तीर्थंकर of the Jainas
 N.
  of the brother of Garuḍa.  -पुरम् N.
  of a place
 cf.
   अरिष्टाश्रितपुरम् P.
  VI.2.1. -भर्मन् a.
  granting security
 देवेभिर्देव्यदिते$- रिष्टभर्मन्ना गहि Rv.*
  8.18.4. -मथनः N.
  of Śiva or Viṣṇu.-शय्या a lying in couch
 अरिष्टशय्यां परितो विसारिणा R.*
  3.15. -सूदनः,  -हन् m.
  killer of Ariṣṭa,  epithet of Viṣṇu.

Apte 1890

English

 अरिष्ट a. Unhurt
 perfect,  complete
 imperishable,  undecaying,  secure,  safe
 अरिष्टं गच्छ पंथानं,  अरिष्टं मार्गमातिष्ठत् पुण्यं वा तु निषेवितं Rām. 
ष्टः 1 A heron (कंक). 
2 A raven,  crow. 
3 An enemy
 अरिष्टस्त्वाष्ट्रस्य Mv. 4. 18. 
4 N. of various plants: (a) the soap-berry tree (Mar. रिठा)
 (b) another plant (Mar. निंब). 
5 Garlic. 
6 A distilled mixture. 
7 N. of a demon killed by Kṛṣṇa
 a son of Bali. 
ष्टा 1 A bandage. 
2 N. of a medical plant (कटुका). 
3 N. of a daughter of Dakṣa and one of the wives of Kaśyapa. 
ष्टं 1 Bad or ill luck,  evil,  misfortune,  calamity. 
2 A portentous phenomenon foreboding misfortune,  unlucky omen (such as earth-quake). 
3 Unfavourable symptom,  especially of approaching death
 रोगिणो मरणं यस्मादवश्यं भावि लक्ष्यते । तल्लक्षणमरिष्टं स्याद्रिष्टमप्यभिधीयते ॥ 
4 Good fortune or luck,  happiness. 
5 The lying-in-chamber,  delivery-room,  women's apartments (अंतःपुरं)
 अपस्नात इवरिष्टं प्रविवेश गृहोत्तमं Rām. 
6 Butter-milk. 
7 Spirituous liquor
 Śi. 18. 77. 
Comp. 
असु a. Ved. having one's life unhurt. 
गातु a. Ved. dwelling securely. 
गृहं the lying-in-chamber. 
ग्राम a. Ved. of undivided group,  having a complete troop. 
ताति a. Ved. making fortune or happy,  auspicious. (
तिः f.) safeness,  security,  succession of good fortune,  continuous happiness (अरिष्टं करोतीति °तातिः
 अरिष्टस्य भावो वा P. IV. 4. 143-4Sk.)
 तदत्रभवता निष्पन्नाशिषां काममरिष्टतातिमाशास्महे Mv. 1. 
दुष्टधी a. apprehensive of death,  alarmed at the approach of death. 
पुरं N. of a place
 cf. अरिष्टाश्रितपुरं P. VI. 2. 100. 
भर्मन् a. granting security. 
मथनः N. of Śiva or Viṣṇu. 
शय्या a lyingin couch
 अरिष्टशय्यां परितो विसारिणा R. 3. 15. 
सूदनः,  
हन् m. killer of Ariṣṭa,  epithet of Viṣṇu. 

Monier Williams Cologne

English

 अ॑-रिष्ट mf(आ)n.  unhurt,  RV.
   &c.
  

 proof against injury or damage,  RV.
  

 secure,  safe,  RV.
  

 boding misfortune (as birds of ill omen,  &c.
  ),  AdbhBr.
  
 Hariv.
 

 fatal,  disastrous (as a house),  R.
  ii,  42,  22

 अ॑-रिष्ट m.
  a heron,  L.
 

 a crow,  L.
 

 the soapberry tree,  Sapindus Detergens Roxb. (the fruits of which are used in washing,  Yājñ.
  i,  186)

 cf.
   अरी ष्टक

 Azadirachta Indica,  R.
  ii,  94,  9

 garlic,  L.
 

 a distilled mixture,  a kind of liquor,  Suśr.
 

 N.
  of an Asura (with the shape of an ox,  son of Bali,  slain by Kṛṣṇa or Viṣṇu),  Hariv.
 
 BhP.
  

 of a son of Manu Vaivasvata,  VP.
   (v.l. for देष्ट)

 अ॑-रिष्ट m.
  ill-luck,  misfortune (See अरिष्ट n.
 ),  MBh.
   xii,  6573

 अ॑-रिष्ट n.
  bad or ill-luck. misfortune

 a natural phenomenon boding approaching death

 good fortune,  happiness,  MBh.
   iv,  2126,  buttermilk,  L.
 

 vinous spirit,  L.
 

 a woman's apartment,  the lying-in chamber (cf.   अरिष्टगृह and -शय्या below),  L.
 

Monier Williams 1872

English

 अ-रिष्ट,  अस्,  आ,  अम्,  unhurt
 unharmed
 perfect
secure,  safe
 (अस्),  m. a heron
 a crow
 N. of several
plants,  the soap-berry tree,  Sapindus Detergens Roxb.
Azadirachta Indica
 garlic
 a distilled mixture
 N. of
an Asura,  son of Bali,  slain by Kṛṣṇa (Viṣṇu)
N. of a son of Manu Vaivasvata
 (आ),  f. a bandage
 a
medical plant
 N. of a daughter of Dakṣa and one of
the wives of Kaśyapa
 (अम्),  n. bad or ill-luck,  mis-
fortune
 a natural phenomenon boding misfortune
sign or symptom of approaching death
 good fortune, 
happiness
 buttermilk
 vinous spirit
 a woman's
apartment,  the lying-in chamber.
—अरिष्ट-कर्मन्, 
आ,  m.,  N. of a king of the Andhra dynasty.
—अ-
रिष्ट-गातु,  उस्,  उस्,  उ,  Ved. having a secure residence.
—अरिष्ट-गु,  उस्,  उस्,  उ,  Ved. whose cattle are un-
hurt.
—अरिष्ट-गृह,  अम्,  n. a lying-in chamber.
—अरिष्ट-ग्राम,  अस्,  m.,  Ved. whose troop is com-
plete in number (said of the Maruts).
—अरिष्ट-
ताति,  इस्,  f.,  Ved. safeness,  security
 (इस्,  इस्,  इ),  auspi-
cious,  making fortunate or happy.
—अरिष्ट-दुष्ट-
धी,  ईस्,  ईस्,  इ,  apprehensive of death,  alarmed at its
approach.
—अरिष्ट-नेमि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. the felly
of whose wheel is unhurt
 an epithet of Tārkṣya
the twenty-second of the twenty-four Jaina Tīrtha-
kāras of the present Avasarpiṇī.
—अरिष्ट-पुर,  अम्, 
n.,  N. of a town.
—अरिष्ट-भर्मन्,  आ,  m.,  Ved.
yielding security.
—अरिष्ट-मथन,  अस्,  m. Viṣṇu
(Śiva?) as killer of the Asura.
—अरिष्ट-रथ,  अस्, 
m.,  Ved. whose carriage is unhurt.
—अरिष्ट-वीर,  अस्, 
m.,  Ved. whose heroes are unhurt.
—अरिष्ट-शय्या, 
f. a lying-in couch.
—अरिष्ट-सूदन,  अस्,  m. or
अरिष्ट-हन्,  आ,  m. Viṣṇu as killer of the Asura.
—अरिष्टा-श्रित-पुर (°ट-आश्°),  अम्,  n.,  N. of a
town.
—अरिष्टासु (°ट-असु°),  उस्,  उस्,  उ,  Ved. whose
vital power is unhurt.

Macdonell

English

 अरिष्ट á-riṣṭa,  pp. unscathed,  safe
 m.
  misfortune
 🞄a tree (also -ka,  m.
 )
 (á) -tāti,  f.
  🞄scathelessness,  safety
 -ratha,  a.
  whose car 🞄is unscathed
 -vīra,  a.
  whose warriors are 🞄unscathed
 -śayyā,  f.
  bed of confinement.

Benfey

English

 अरिष्ट अ-रिष्ट (vb. रिष्).
 I. adj.
 , 
f.
  टा,  Unhurt,  Chr. 298,  25 = Rigv. i.
112,  25
 Draup. 7,  20.
 II. m.
 
 1. The
soap berry plant,  Sapindus saponaria, 
Yājñ. 1,  186.
 2. The nimb tree,  Melia
azadaracta,  Rām.  2,  94,  9.
 3. A wo-
man's apartment,  the lying in chamber, 
Ragh. 3,  15
 the female apartments, 
the gyneceum,  Rām.  2,  42,  22.

Apte Hindi

Hindi

अरिष्ट
वि* - -
"अक्षत, पूर्ण, अविनाशी, निरापद"

अरिष्टः
पुं*
  - -
बगुला

अरिष्टः
पुं*
  - -
जंगली कौवा

अरिष्टः
पुं*
  - -
शत्रु

अरिष्टः
पुं*
  - -
नाना प्रकार के पौधों के नाम

अरिष्टः
पुं*
  - -
लहसुन

अरिष्टम्
नपुं*
   - -
"दुर्भाग्य,  अनिष्ट,  बदकिस्मती"

अरिष्टम्
नपुं*
   - -
"दुर्भाग्यमिश्रित अनिष्टसूचक घटना,  अपशकुन"

अरिष्टम्
नपुं*
   - -
प्रतिकूल लक्षण

अरिष्टम्
नपुं*
   - -
"सौभाग्य,  अच्छी किस्मत,  सुख"

अरिष्टम्
नपुं*
   - -
सौरी

अरिष्टम्
नपुं*
   - -
छाछ

अरिष्टम्
नपुं*
   - -
मादक शराब

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अरिष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇವಿನ ಮರ
अरिष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ
अरिष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹದ್ದು
अरिष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಗೆ /ವಾಯಸ
अरिष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಹತನಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
प्रयोगाः - > "अरिष्टचाणूरमुखेष्वलक्षितम्"
उल्लेखाः - > याद० १४-११
अरिष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶುಭ
अरिष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಜ್ಜಿಗೆ /ಕಡೆದು ನೀರು ಬೆರೆಸಿದ ಮೊಸರು
अरिष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶುಭ ಸೂಚನೆ
प्रयोगाः - > "अरिष्टमाशङ्क्य विपाकदारुणम्"
उल्लेखाः - > कुमा० १५-२६
अरिष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾವಿನಲಕ್ಷಣ /ಮರಣದ ಕುರುಹು
अरिष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷೇಮ /ಶುಭ
अरिष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮದ್ಯ
अरिष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂತಿಕಾ ಗೃಹ /ಪ್ರಸವಗೃಹ
प्रयोगाः - > "अरिष्टशय्यां परितो विसारिणा"
उल्लेखाः - > रघु० ३-१५
अरिष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸುಖವಾದ /ಕ್ಷೇಮವಾದ /ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದ
प्रयोगाः - > "अरिष्टं गच्छ पन्थानम्"
उल्लेखाः - > रामा०
विस्तारः - > "अरिष्टो लशुने निम्बे फेनिले काककङ्कयोः । अरिष्टमशुभे तक्रे सूतिकागार आसवे । शुभे मरणचिह्ने च" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 arizwa {% (I) m. %} 1. A crow
a heron
the nimba tree
garlic.

 arizwa {% (II) n. %} 1. A woman’s lying-in chamber,  R.iii.15
bad luck,  evil,  e.g. नारिष्टशंका कर्तव्या
a portent foreboding evil
a symptom of approaching death (रोगिणो मरणं यस्मादवश्यंभावि लक्ष्यते । तल्लक्षणमरिष्टं स्याद्रिष्टमप्यभिधीयते.)
buttermilk
good luck,  happiness
a kind of liquor.

Bopp

Latin

 1. अरिष्ट (KARM. ex अ priv. et रिष्ट a r. रिष् s. त) non vul-
neratus. DR. 7. 20.

 2. अरिष्ट m. nomen arboris (Wils. Melia azadaracta).
N. 12. 3.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

अरिष्ट
क्ली
अरिष्ट,  ग्रह,  काक,  निम्ब,  क्षेम
अरिष्टं ग्रहमित्युक्तमरिष्टो बृषभासुरः ।
काकनिम्बावरिष्टौ चारिष्टं क्षेममिहेरितम् ॥ ३५ ॥
verse 1.1.1.35
page 0003

अरिष्ट
पु
अरिष्ट,  वृषभासुर
अरिष्टं ग्रहमित्युक्तमरिष्टो बृषभासुरः ।
काकनिम्बावरिष्टौ चारिष्टं क्षेममिहेरितम् ॥ ३५ ॥
verse 1.1.1.35
page 0003

कल्क
पु
कल्क,  अरिष्ट,  पिष्टक
अरिष्टपिष्टकौ कल्कौ वृत्रौ दानववैरिणौ ।
verse 3.1.1.13
page 0014

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Ariṣṭa, 
(1) n. of a former Buddha: Mv 〔iii.231.1〕
(2) perhaps to be read for Ṛṣṭa,  q.v.
(3) n. of a monk (= Pali Ariṭṭha,  see Vin. 〔ii.25.12 ff.〕),  punished for heresy by the utkṣepaṇīya: MSV 〔iii.30.4 ff.〕

Lanman

English

 á-riṣṭa,  a. unharmed. [√riṣ: acct,  1284.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अरिष्ट 4. d),  Kāśīkh. 11,  6. [Raghuv.3,  15].

Sanskrit Tibetan

Tibetan

chi ltas
१) अरिष्ट २) अशुभ

chi med
१) अच्युत २) अमर ३) अमृत ४) अरिष्ट ५) अहिंसक ६) मुक्ति

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
उपलिङ्गं त्वरिष्टं स्यादुपसर्ग उपद्रवः ॥ १२५ ॥
अजन्यमीतिरुत्पातो वह्न्युत्पात उपाहितः ।
-wordlist-
 
उपलिङ्ग (क्ली),  अरिष्ट (क्ली),  उपसर्ग (पुं),  उपद्रव (पुं),  अजन्य (पुंक्ली),  ईति (स्त्री),  उत्पात (पुं),  वह्न्युत्पात (पुं),  उपाहित (पुं)

--source--
 
मधुधेनुकचाणूरपूतनायमलार्जुनाः ॥ २१९ ॥
कालनेमिहयग्रीवशकटारिष्टकैटभाः ।
कंसः केशिमुरौ साल्वमैन्दद्विविदराहवः ॥ २२० ॥
हिरण्यकशिपुर्वाणः कालियो नरको बलिः ।
शिशुपालश्चास्य वध्या वैनतेयस्तु वाहनम् ॥ २२१ ॥
-wordlist-
 
विष्णुवध्य (पुं),  मधु (पुं),  धेनुक (पुं),  चाणूर (पुं),  पूतना (स्त्री),  यमल (पुं),  अर्जुन (पुं),  कालनेमि (पुं),  हयग्रीव (पुं),  शकट (पुं),  अरिष्ट (पुं),  कैटभ (पुं),  कंस (पुं),  केशिन् (पुं),  मुर (पुं),  साल्व (पुं),  मैन्द (पुं),  द्विविद (पुं),  राहु (पुं),  हिरण्यकशिपु (पुं),  बाण (पुं),  कालिय (पुं),  नरक (पुं),  बलि (पुं),  शिशुपाल (पुं),  विष्णुवाहन (क्ली),  वैनतेय (पुं)

--source--
 
दण्डाहते कालशेयघोलारिष्टानि गोरसः ॥ ४०८ ॥
रसायनमथार्धाम्बूदश्विच्छ्वेतं समोदकम् ।
-wordlist-
 
दण्डाहत (क्ली),  कालशेय (क्ली),  घोल (क्ली),  अरिष्ट (क्ली),  गोरस (पुं),  रसायन (क्ली),  उदश्वित् (क्ली),  श्वेत (क्ली)

--source--
 
तैलिशाला यन्त्रगृहमरिष्टं सूतिकागृहम् ॥ ९९७ ॥
-wordlist-
 
तैलिशाला (स्त्री),  यन्त्रगृह (क्ली),  अरिष्ट (क्ली),  सूतिकागृह (क्ली)

--source--
 
कर्कन्धुः कुवली कोलिर्बदर्यथ हलिप्रियः ।
नीपः कदम्बः सालस्तु सर्जोरिष्टस्तु फेनिलः ॥ ११३८ ॥
-wordlist-
 
कर्कन्धु (पुं),  कुवली (स्त्री),  कोलि (स्त्री),  बदरी (स्त्री),  हलिप्रिय (पुं),  नीप (पुं),  कदम्ब (पुं),  साल (पुंक्ली),  सर्ज (पुं),  अरिष्ट (पुं),  फेनिल (पुं)

--source--
 
निम्बोऽरिष्टः पिचुमन्दः समौ पिचुलझाबुकौ ।
-wordlist-
 
निम्ब (पुं),  अरिष्ट (पुं),  पिचुमन्द (पुं),  पिचुल (पुं),  झाबुक (पुं)

--source--
 
रसोनो लसुनोऽरिष्टो म्लेच्छकन्दो महौषधम् ॥ ११८६ ॥
महाकन्दो रसोनोऽन्यो गृञ्जनो दीर्घपत्त्रकः ।
-wordlist-
 
रसोन (पुं),  लसुन (पुं),  अरिष्ट (पुं),  म्लेच्छकन्द (पुं),  महौषध (पुं),  महाकन्द (पुं),  रसोन (पुं),  गृञ्जन (पुं),  दीर्घपत्त्रक (पुं)

--source--
 
वनप्रियः परभृतस्ताम्राक्षः कोकिलः पिकः ।
कलकण्ठः काकपुष्टः काकोऽरिष्टः सकृत्प्रजः ॥ १३२१ ॥
आत्मघोषश्चिरजीवी घूकारिः करटो द्विकः ।
एकदृग्बलिभुग्ध्वाङ्क्षो मौकुलिर्वायसोऽन्यभृत् ॥ १३२२ ॥
-wordlist-
 
वनप्रिय (पुं),  परभृत (पुं),  ताम्राक्ष (पुं),  कोकिल (पुं),  पिक (पुं),  कलकण्ठ (पुं),  काकपुष्ट (पुं),  काक (पुं),  अरिष्ट (पुं),  सकृत्प्रज (पुं),  आत्मघोष (पुं),  चिरजीविन् (पुं),  घूकारि (पुं),  करट (पुं),  द्विक (पुं),  एकदृश् (पुं),  बलिभुज् (पुं),  ध्वाङ्क्ष (पुं),  मौकुलि (पुं),  वायस (पुं),  अन्यभृत् (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

उपलिङ्ग
उपलिङ्ग,  अरिष्ट,  उपसर्ग,  उपद्रव,  उत्पात,  ईति,  अजन्य
उपलिङ्गमरिष्टं स्यादुपसर्ग उपद्रवस्तथोत्पातः ।
ईतिरजन्यं च बुधैर्डमरो डिम्बश्च विप्लवः कथितः ॥ १२७ ॥
verse 1.1.1.127
page 0016

अरिष्ट
अरिष्ट,  पिचुमन्द
अरिष्टः पिचुमन्दः स्यान्न्यग्रोधो वट उच्यते ।
verse 2.1.1.196
page 0024

अरिष्ट
अरिष्ट,  करट,  काक,  बलिपुष्ट,  सकृत्प्रज,  एकदृश्,  बलिभुज्,  ध्वाङ्क्ष,  चिरञ्जीविन्,  वायस
अरिष्टः करटः काको बलिपुष्टः सकृत्प्रजः ।
एकदृग्बलिभुक् ध्वाङ्क्षश्चिरञ्जीवी च वायसः ॥ २४५ ॥
verse 2.1.1.245
page 0030

तक्र
तक्र,  अरिष्ट,  उदश्वित्,  दण्डाहत,  कालशेय,  मथित
तक्रमरिष्टमुदश्विद्दण्डाहतकालशेयमथितानि ।
verse 2.1.1.275
page 0033

अरिष्ट
अरिष्ट,  अशुभ
रिष्टं पापाशुभयोररिष्टमशुभेऽपि निर्दिष्टम् ॥ ८०४ ॥
verse 5.1.1.804
page 0093

पुराणम्

English

अरिष्ट / ARIṢṬA (ariṣṭaka). An asura,  a servant of kaṁsa. Once,  at the instance of kaṁsa he went to Gokula disguised as an ox to kill śrī kṛṣṇa. The ox instilled terror in people by tearing to pieces hills and mountaisn  with its horns and bellowing like hell. But śrī kṛṣṇa faced the beast,  and rained blows on him and it was thrown hundred yojanas away and it died. At the time of death it regained its fromer from as asura. (bhāgavata,  Daśama,  skandha,  Chapter 37).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अरिष्टं,  क्ली,
   (रिष हिंसायां कर्त्तरि क्त,  नञ्-समासः ।) सूतिकागृहं । (“अरिष्टशय्यां परितोविसारिणा सुजन्मनस्तस्य निजेन तेजसा” । इतिरघुवंशे ।) अशुभं । तक्रं । मरणचिह्नं । (यदुक्तम्, “रोगिणो मरणं यस्मादवश्यम्भावि लक्ष्यते ।तल्लक्षणमरिष्टं स्याद् रिष्टमप्यभिधीयते” ॥
)शुभं । इति मेदिनी ॥
 उपद्रवः । तत्पर्य्यायः । उप-लिङ्गः २ उपसर्गः ३ अजन्यं ४ ईतिः ५ उत्पातः ६ ।इति हेमचन्द्रः ॥
 (मद्यं । यथा । द्राक्षारिष्टं ।दशसूलारिष्टं । वव्वूलारिष्टं ।“अरिष्टं लघुपाकेन सर्व्वतश्च गुणाधिकम् ।अरिष्टस्य गुणा ज्ञेया वीजद्रव्यगुणैः समाः” ॥
इति वैद्यके ।)(“मरणचिह्नार्थे लक्षणं यथा । नियतमरणा-ख्यापकलिङ्गं ॥
 इति माधवसंगृहीतरोगविनि-श्चयग्रन्थटीकाकृद्विजयरक्षितः ॥
 * ॥
 तत्र प्रकृत-वर्णोऽर्द्धशरीरे विकृतवर्णोऽर्द्धशरीरे द्वावपि वर्णौमर्य्यादाविभक्तौ दृष्ट्वा यद्येवं सव्यदक्षिणविभा-गेन यद्येवं पूर्व्वपश्चिमविभागेन यद्युत्तराधर-विभागेन यद्यन्तर्वहिर्विभागेनातुरस्यारिष्टमितिविद्यात्” ॥
 इति चरकः ।“शरीरशीलयोर्यस्य प्रकृतेर्विकृतिर्भवेत् ।तत्त्वरिष्टं समासेन व्यासतस्तु निबोध मे” ॥
इति च सुश्रुतः ॥
)

 अरिष्टः,  पुं,
   (रिष हिंसायां कर्त्तरि क्त,  नञ्समासः ।)लशुनः । निम्बः । फेनिलवृक्षः । काकः । कङ्क-पक्षी । इति मेदिनी । वृषभासुरः । इत्यनेकार्थ-ध्वनिमञ्जरी ॥
 मद्यविशेषः । इक्षुविकारसहिता-भयाचित्रकदन्तीपिप्यल्यादिभूरिभेषजक्वाथादिसं-स्कारवान् अरिष्टोऽभिधीयते । इति सुश्रुतटीका ॥
अस्य गुणः । अर्शःशोथग्रहणीकफरोगनाशित्वं ।इति राजवल्लभः ॥
(“द्रवेषु चिरकालस्थं द्रव्यं यत्संहितं मवेत् ।आसवारिष्टभेदैस्तत् प्रोच्यते भेषजोचितं ॥
यदपक्वौषधाम्बुभ्यां सिद्धं मद्यं स आसवः ।अरिष्टः क्वाथसिद्धः स्यात्तयोर्मानिं पलोन्मितं” ॥
इति शार्ङ्गधरः ॥
 गुणोऽस्य यथा चरकेणोक्तः ॥
“शोकार्शोग्रहणीदोषपाण्डुरोगारुचिज्वरान् ।हन्त्यरिष्टः कफकृतान्रोगान् रोचनदीपनः ॥
 * ॥
दन्तीचित्रकमूलानामुभयोः पञ्चमूलयोः ।भागान् पलांशानापोथ्य जलद्रोणे विपाचयेत् ॥
त्रिफलाया दलानाञ्च प्रक्षिप्य त्रिपलं ततः ।रसे चतुर्थशेषे तु पूते शीते समावपेत् ॥
तुलां गुडस्य तत्तिष्ठेत् मासार्द्धं घृतभाजने ।तन्मात्रया पिबेन्नित्यं अर्शोभ्योऽपि प्रमुच्यते ॥
ग्रहणीपाण्डुरोगघ्नं वातवर्ञ्चोऽनुलोमनं ॥
दीपनञ्चारुचिघ्नञ्च दन्त्यरिष्टमिदं विदुः” ॥
इति दन्त्यरिष्टः । इति चरकः ॥
“अरिष्टो द्रव्यसंयोगसंस्कारादधिको गुणैः ।बहुदोषहरश्चैव दोषाणां शमनश्च सः ॥
दीपनः कफवातघ्नः सरः पित्तविरोधनः ।शूलाध्मानोदरप्लीहज्वराजीर्णार्शसां हितः” ॥
इति सुश्रुतश्च ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अरिष्ट पु०
  रिष--हिसाय कर्त्तरि--क्त न०
  त० । १ लशुने२ निम्बे । “सर्षपारिष्टपत्राभ्यां सर्पिषा लवणेन च “ब्रणिरक्षायां सुश्रुतः । “सुमनायाश्चपत्राणिपटोलारिष्टयोस्त-थेति” विद्रधिचिकित्सायां सुश्रुतः । ३ लङ्कानिकटवर्त्तिप-र्वतभेदे ४ काके ५ कङ्के (रीठा) इति ख्याते ६ फेनिलफलक-वृक्षे । “अरिष्टकस्त्रिदोषघ्नोग्रहजिद्गर्भपातनः” वैद्य० ।७ कृष्णहतेऽसुरभेदे । “यत्र शाल्वञ्चमैन्दञ्च कंसं द्विविदमेव चअरिष्टं वृषभं केशिं पूतनां दैत्यदारिकाम् । नागं कुवलयापीडं चानूरं मुष्टिकं तथा । दैत्यान् मानुषदेहस्थान्सूदयामास वीर्य्यवान्” हरिव० । ८ अशुभे । ९ तक्रे ।१० सूतिकागृहे । “अरिष्टशब्यां परितोविसर्पिणा” रघुःतत्करणप्रकारस्तु “नवमे मासि सूतिकागारमेनां प्रवेशयेत्प्रशस्ततिथ्यादौ तत्रारिष्टं ब्राह्मणक्षत्रिमवैश्यशूद्राणां श्वेत-रक्तपीतकृष्णेषु भूमिप्रदेशेषु विन्यस्तन्यग्रोधतिन्दुकभल्लातक-सर्षपदूर्वानिर्म्मितं शय्यागारं यथासंख्यं तन्मयपर्य्यङ्कमुपलि-प्तभित्ति सुविभक्तपरिच्छदं प्राग्द्वारं दक्षिणद्वारं वाऽष्टहस्ता-यतंचतुर्हस्तविस्तृतं रक्षामङ्गलसम्पन्नं विधेयम्” सुश्रु० ।तत्र प्रवेशे “रोहिण्यैन्दवपौष्णे तु स्वातीवरुणयोरपि ।प्रनर्वसौ पुष्यहस्तधनिष्ठासूत्तरासु च । मैत्रे त्वाष्ट्रेतथाश्विन्यां सूतिकागारमाविशेत्” नि० सि० ताराउक्ता । एतच्च सम्भवे “प्रसूति समये प्राप्ते सद्यएवप्रवेशयेत्” वशिष्ठोक्तेः । तच्च नैरृत्यां वास्तुभूमौ-कार्यम् “वारुण्यां भोजनगृहं नैरृत्यां सूतिकागृहम्”वशिष्ठोक्तेः “दशाहं सूतिकागारमायुधैश्च विशेषतः ।वह्निना तिन्दुकालातैः पूर्णकुम्भैः प्रदीपकैः । मुषलेन तथाद्वारि वर्णकैश्चित्रितेन च” विष्ण० पु०
  ११ अनिष्टसूचके उत्-पाते भूमिकम्पादा अरिष्टे त्रिविधोत्पाते” इतिज्यो०१२ अनिष्टस्थानस्थेषु रव्यादिग्रहेषु । १३ पानेनारिष्टकारकेमद्ये । “रक्तारिष्टं शोषिताजीण्णं शेषम्” माघः । “अरिष्टंलघु पाकेन सर्व्वतस्तु गुणाधिकम् । अरिष्टस्य गुणा ज्ञेयावीजद्रव्यगुणैः समाः” वैद्य० । मद्ये पुस्त्वमपि भावप्र० ।नास्ति रिष्टंयतोऽधिकम् ५ ब० । १४ मरणचिह्ने । “रोगिणोमरणं यस्मादवश्यं भावि लक्ष्यते । तल्लक्षणमरिष्टं स्यात्रिष्टमप्यभिधीयत” इति पुरा० । न०
  त० । १५ शुभे न०
 ५ व० । १६ शुभदायके विधाने १७ अविनाशिनि च त्रि०
  ।१८ वलिपुत्रे दैत्यभेदे पु०
  “अरिष्टो वलिपुत्रश्च वरिष्ठोऽथशिलायुधः” हरिवं० (कट्की) ख्यातायां १९ कटुकायां२० कश्यपपत्नीभेदे च स्त्री “अदितिर्दितिर्दनुश्चैव अरिष्टासुरसा खशा” इत्युपक्रम्य “कद्रुर्मुनिश्च राजेन्द्र! तास्वपत्या-नि मे शृणु अरिष्टा तु महासत्वान् गन्धर्वानमितौजसः”हरिव० रिष्टं हिंसा विरोधे न०
  त० । २१ सुखे-नावस्थाने न०
  “मर्त्तवेऽथो अरिष्टतातये” ता० ब्रा० ।“अरिष्टं सुखेनावस्थान’ तस्य तातये विस्ताराय” भा० ।स्वार्थे कन् । निम्बादौ ।

Capeller

German

 अरिष्ट unversehrt. m.
  Unglück,  N. eines
Baumes.

Grassman

German

 á-riṣṭa,  a.,  un-versehrt,  un-verletzt [riṣṭa s. riṣ]
 2〉 unverletzlich
 3〉 ungefährdet,  keiner Gefahr ausgesetzt (von Pfaden,  Gütern).
-as mártas {889, 13}
 {41, 2}
 {647, 16}
 ráthas {372, 3}. — 2〉 gopā́s {385, 1}
 ahám índras iva {992, 2}.
-am [n.] 2〉 sáhas {225, 7}.
-ās [m.] (vayám) {218, 7}. _{218, 16}
 {559, 5}
 {954, 3}
 maghávānas {396, 8}. — 2〉 ādityā́sas {218, 2}
 pū́rve jaritā́ras {460, 4}.
-ān (nas) {556, 4}
 {613, 4}.
-ebhis 2〉 pāyúbhis {647, 4}. — 3〉 saúbhagebhis {112, 25}.
-ais 3〉 pathíbhis {510, 1}.
-ām 1〉 (jāyā́m) {911, 24}.
-ābhis {495, 7} (góbhis zu ergänzen,  oder als Adverb: unversehrter Weise).

Burnouf

French

 अरिष्ट अरिष्ट pp. nég. (रिष्) qui n'est pas blessé.
-- S. m.
  melia azadaracta
 sapindus saponaria
 allium,  bot.
		 Corneille
héron. 
		 Np. d'un Asura. -- S. n.
  chambre à coucher
 gynécée.
Liqueur spiritueuse
 lait de beurre.
		 Bonne fortune,  mauvaise
fortune
 signe ou présage de mort ou de malheur.
अरिष्टक m.
  sapindus saponaria,  bot.
अरिष्टताति a. (तन्) de bon augure.
अरिष्टदुष्टधी a. (दुष्ट) qui craint l'approche de
la mort ou du malheur.
अरिष्टनेमि,  np. d'un personnage védique.
अरिष्टसूदन m.
  (सूद्) destructeur d'अरिष्ट, 
surnom de विष्णु,  puis de कृष्ण।

Stchoupak

French

 अ-रिष्ट-
 a. sain et sauf 
 fatal 
 m.
  n.
  d'un
 Asura 
 d'une
plante (Azadirachta Indica) 
 nt. signe favorable,  chance 
 signe funeste (aussi
m.
 ) 
 chambre de l'accouchée 
 gynécée 
 -आ- f.
  n.
  d'une divinité 
-ताति- f.
  bonheur.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.